همگی در حوزه مصرف درست انرژی مسئولیم
نیازی نیست که حتماً یک فعال محیطزیست باشید و یا در زمینه حفظ انرژیهای تجدیدناپذیر تحقیق کنید تا در مورد روشهای صرفهجویی انرژی، بیشتر بدانید. تنها کافی است کمی به فکر جیب خود باشید تا به موضوع کاهش مصرف انرژی در تأسیسات علاقه پیدا کرده و در این مسیر گام بردارید. اصلاح الگوهای اشتباه مصرف انرژی در انواع تأسیسات ساختمانها و پیداکردن روشهای جدید برای آن، در هر مقیاس و ابعادی، قدم مثبتی به شمار میآید. فرقی نمیکند که از خاموشکردن لامپهای اضافه و یا از نصب پنلهای خورشیدی شروع کرده باشید.
گاهی این تغییرات فقط یکبار هستند؛ اما بهنوعی سرمایهگذاری همیشگی به شمار میروند و برخی دیگر کارهایی هستند که هر روز میتوان آنها را تکرار کرد. در اغلب اوقات هزینههای قبض گاز از برق بیشتر است. همه ما در تلاشیم که هزینهها را کاهش دهیم. باور کنید یا خیر، تعداد بیشماری راهکار برای مصرفکنندگان وجود دارد که بتوانند بدون مصرف هزینه اضافی منزل را گرم نگه دارند و درعینحال باعث کاهش هزینه قبض گاز شوند.
تأثیر عایقکاری
در کاهش مصرف انرژی
فرقی نمیکند که در چه فصلی از سال به سر میبرید؟ و در تأسیسات ساختمان از چه سیستم سرمایشی مانند کولر آبی یا گازی و یا سیستمهای مختلف گرمایشی استفاده میکنید؟ در هر دو صورت باید مطمئن شوید که هوای داخل خانه، داخل و هوای بیرون، بیرون از خانه میماند. برخی مصالح مصرفی ساختمانها عمر مفیدی دارند و در اثر گذر زمان دچار استهلاک شده و باید بهصورت مداوم تحت بازدید و در صورت لزوم، بازسازی قرار گیرند. سقف، دربها و پنجرههای ساختمان از جمله مناطقی در ساختمان هستند که بیشترین درز هوا از این نواحی صورت میگیرد؛ بنابراین عایق کردن آنها امری ضروری در حفظ و کاهش مصرف انرژی در تأسیسات ساختمان محسوب میشود. علاوهبرآن، به دلیل کاهش ساعت کارکرد تأسیسات ساختمان، عمر مفید آنها نیز افزایش پیدا میکند. همچنین در حفظ و نگهداری از موتورخانهها توصیه میکنیم سرویس و تعمیر بموقع اجزای آن بهویژه تعمیرات چیلر را جدی بگیرید.
حیدر مصلحی یک فروشنده در و پنجره دوجداره برایمان توضیح میدهد: «بهجرات میتوان گفت که پنجرههای هر خانه، با اختلاف زیاد، اولین منبع تلفشدن انرژی در خانه است. در اغلب خانهها، از قابهای آلومینیومی برای پنجرهها استفاده میکنند؛ اما این جنس پنجره، بهراحتی حرارت را از خود به بیرون و بالعکس، منتقل میکند. پیشنهاد ما برای جایگزین آلومینیوم، قابهایی از جنس وینیل است که در برابر انتقال جریان هوا مقاوم هستند.
پنجرههای دوجداره همواره از گزینههای مناسب برای جلوگیری از هدررفتن انرژی هستند. به پنجرههای خودرنگ دودی بزنید. اگر این مسئله شما را نگران نمای بیرونی ساختمان کند، برای رفع این نگرانی نیز میتوانید رنگ دودی را از داخل به پنجرههای خود بزنید. این کار باعث جلوگیری از تلفشدن انرژی سرمایشی یا گرمایشی در فصول مختلف میشود.»
وی در ادامه میافزاید: «در طول روز پردههای خانه خود را به کناری بزنید تا نهتنها از نور آفتاب، بلکه از گرمای آن نیز، بهره ببرید. استفاده از برچسبهای شفاف کاهشدهنده میزان تشعشع خورشید از پنجرهها، از ورود گرمای خورشید به داخل جلوگیری کنید. با این روش اولاً ساعت کارکرد فن کویلها کاهش مییابد. در ثانی ساعت کارکرد و هزینه انرژی مصرفی تجهیزات تأسیسات ساختمان و موتورخانه نیز کاهش مییابد.»
زنان و مدیریت مصرف خانوار
صرفهجویی در مصرف آب، برق و گاز امروز بیش از گذشته به یک ضرورت تبدیل شده است. تغییرات آبوهوایی، محدودیت منابع آبی، افزایش مصرف برق در تابستان و اهمیت مدیریت انرژی، ایجاب میکند همه خانوادهها نسبت به مصرف خود حساس باشند.
در این میان، زنان بهویژه زنان خانهدار، نقشی کلیدی و اثرگذار دارند. آنان با مدیریت مصرف در آشپزخانه، شستوشو، پختوپز، استفاده از وسایل سرمایشی، آموزش فرزندان و اصلاح عادتهای روزمره، میتوانند خانه را به پایگاه فرهنگ صرفهجویی تبدیل کنند.
تابستان فصل افزایش مصرف انرژی است و اگر خانوادهها بهویژه با مدیریت زنان، مصرف آب و برق را بهینه کنند، هم از فشار بر شبکههای خدماتی کاسته میشود و هم هزینههای خانوار کاهش مییابد. مصرف بهینه گاز نیز حتی در روزهای گرم سال، بخشی از همین مسئولیت خانوادگی و اجتماعی است.
فرهنگ صرفهجویی از خانه آغاز میشود؛ از شیر آبی که بیدلیل باز نمیماند، چراغی که در اتاقخالی خاموش میشود، کولری که درست استفاده میشود و کودکی که از مادر خود میآموزد منابع کشور ارزشمند است.
زنان، مدیران آرام اما اثرگذار این فرهنگ هستند؛ زنانی که با تصمیمهای کوچک روزانه، میتوانند آیندهای پایدارتر، خانههایی کمهزینهتر و جامعهای مسئولیتپذیرتر بسازند.
محمدیان یک بانوی خانهدار میگوید: «چند سالی است که نسبت به مصرف آب حساستر شدهام. پیشازاین شاید هنگام شستن ظرفها شیر آب مدت بیشتری باز میماند، اما الان سعی میکنم اول ظروف را جمع کنم، مواد غذایی مانده را جدا کنم و بعد با کمترین آب آنها را بشویم.»
وی ادامه میدهد: «برای شستن سبزی و میوه هم از لگن استفاده میکنم. این کار خیلی ساده است، اما مصرف آب را کم میکند. حتی آبی را که برای شستن اولیه سبزی استفاده میشود، اگر آلوده نباشد، برای آبیاری چند گلدان خانه کنار میگذارم.»
این بانوی خانهدار با بیان اینکه فرزندانش نیز بهتدریج به این رفتار عادت کردهاند، میافزاید: «در خانه به بچهها گفتهام هنگام مسواک زدن شیر آب را باز نگذارند. شاید در نگاه اول مقدار کمی آب باشد، اما وقتی همین کار در همه خانهها تکرار شود، رقم بزرگی میشود.»
به گفته وی، زنان میتوانند با تذکرهای آرام و رفتار درست، الگوی خوبی برای فرزندان باشند و اگر فقط به بچهها بگوییم صرفهجویی کنید؛ اما خودمان رعایت نکنیم، تأثیری ندارد. بچهها بیشتر از حرف، رفتار ما را میبینند.
ده درصد صرفهجویی در مصرف
معادل یک میلیون بشکه نفت
سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، با تأکید بر اینکه مصرف بهینه انرژی تنها به کیفیت تجهیزات و وسایل مصرفکننده انرژی محدود نمیشود، میگوید: «بخشی از این مسئله به رفتار مصرفکنندگان بازمیگردد و تغییر برخی رفتارهای روزمره میتواند تأثیر قابلتوجهی در کاهش مصرف انرژی داشته باشد.»
وی با اشاره به اینکه در بحث مصرف انرژی معمولاً بخش سخت و تجهیزاتی مسئله مورد توجه قرار میگیرد، اظهار میدارد: «وقتی درباره مصرف بالای بنزین صحبت میکنیم، برخی معتقدند مشکل از خودروهاست. این موضوع تا حد زیادی درست است، زیرا ما خودروهای باکیفیتی در داخل تولید نمیکنیم و شاید کسی در دولت نباشد که بیشتر از من از این وضعیت آسیبدیده باشد، اما این یک واقعیت است که عدم مصرف بهینه انرژی صرفاً به تجهیزات مربوط نمیشود.»
رئیس سازمان بهینهسازی انرژی ادامه میدهد: «همین موضوع درباره وسایل سرمایشی و گرمایشی نیز مطرح است؛ اینکه کولر کیفیت مناسبی ندارد، بخاری قدیمی است یا استانداردهای تجهیزات پایین است، همگی مسائل درستی هستند، اما سؤال اینجاست که آیا ۱۰۰ درصد عدم مصرف بهینه انرژی به تجهیزات برمیگردد یا عوامل دیگری نیز در مصرف انرژی مؤثر هستند؟»
اصفهانی با بیان اینکه یکی از مهمترین عوامل، رفتار مصرفکنندگان است، میگوید: «قبل از اینکه به تجهیزات بپردازیم، باید درباره رفتار مصرفی صحبت کنیم. رئیسجمهور نیز بارها بر این موضوع تأکید کردهاند که اگر ۱۰ درصد مصرف انرژی را کاهش دهیم، معادل کاهش حدود یک میلیون بشکه نفت خواهد بود.»
وی میافزاید: «این ۱۰ درصد کاهش مصرف لزوماً به تجهیزات جدید نیاز ندارد و بخش قابلتوجهی از آن میتواند با اصلاح رفتار اتفاق بیفتد؛ یعنی لازم نیست تجهیزات جدید خریداری کنیم یا هزینه زیادی بپردازیم، بلکه کافی است بخشی از رفتارهای مصرفی خود را تغییر دهیم.»
رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی با تأکید بر نقش تکتک مردم در مدیریت مصرف انرژی اظهار میدارد: «همه آحاد جامعه، بهصورت فردی و روزمره، در میزان مصرف انرژی کشور مؤثر هستند و باید این موضوع را جدی بگیریم.»
اصفهانی در ادامه با تأکید ویژه بر نقش زنان در مدیریت مصرف انرژی میگوید: «اگر بخواهم در میان اقشار مختلف جامعه دستهبندی کنم، بهویژه بر نقش خانمها تأکید دارم؛ چراکه زنان در مدیریت مصرف انرژی در خانه و خانواده نقش بسیار مهمی دارند.»
وی با اشاره به نمونههایی از مصرف نادرست انرژی در ادارات و منازل میگوید: «در فصل تابستان و در شرایطی که هوا بسیار گرم است، گاهی در جلسات دولتی مشاهده میکنیم که کولر با تمام توان در حال کارکردن است، اما افراد همچنان لباس گرم پوشیدهاند. باید از خودمان شروع کنیم و بپرسیم چرا چنین اتفاقی میافتد و چرا باید در محیطی که سیستم سرمایشی بهشدت کار میکند، خودمان را گرم نگه داریم.»
رئیس سازمان بهینهسازی انرژی میافزاید: «این مسئله فقط به ادارات محدود نمیشود و باید از محل کار به خانه و مصرف شخصی نیز توجه کنیم. برای مثال، گاهی کولرگازی روشن است، اما فرد جلوی کولر خوابیده و حتی پتو روی خود انداخته است. اگر این رفتارها را نمیبینیم، باید بگوییم که نمیبینیم؛ چراکه چنین رفتارهایی مصداق روشن مصرف غیربهینه انرژی است.»
اصفهانی با اشاره به مصرف برق برای روشنایی منازل نیز میگوید: «در برخی خانهها در طول روز، درحالیکه پنجره وجود دارد و میتوان از نور طبیعی استفاده کرد، لوستر و چراغها روشن هستند. حتی گاهی پردههای ضخیم و تشریفاتی جلوی پنجرهها نصب شده تا نور طبیعی وارد خانه نشود و بعد برای روشنایی تمام خانه از چراغ استفاده میکنیم.»
وی تأکید دارد: «اصلاح همین رفتارهای ساده و روزمره میتواند سهم قابلتوجهی در کاهش مصرف انرژی داشته باشد و نشان میدهد که مدیریت مصرف فقط به اصلاح تجهیزات و فناوری محدود نیست، بلکه تغییر الگوی مصرف و رفتار مردم نیز بخش مهمی از راهکار حل ناترازی انرژی است.»
نصب پنلهای خورشیدی
شاید تصور کنید که ایده نصب پنلهای خورشیدی، ایدهای دور از دسترس و خارج از توان و امکانات موجود در ایران باشد، اما شاید برایتان جالب باشد که بسیاری از منازل مسکونی مدرن در ایران نیز، از این سیستم برای تولید و مصرف انرژی استفاده میکنند. گرمای دریافتی از طریق این پنلها، به موتورخانه ساختمان منتقل و در آنجا برای گرمایش آبگرم مصرفی ساختمان و یا تأسیسات استخر استفاده میشود. برای دریافت اطلاعات دقیقتر و با توجه به موقعیت مکانی و جغرافیایی منزل خود، با یک شرکت پیمانکار سامانههای خورشیدی یا یک متخصص تأسیسات، تماس و در این رابطه با آنها مشورت کنید.
ایران نهتنها میتواند نیاز داخلی خود به انرژی را از طریق خورشید تأمین کند، بلکه در صورت حمایت و سرمایهگذاری صحیح، میتواند به یک صادرکننده مهم فناوری و دانش فنی در زمینه انرژی خورشیدی در منطقه تبدیل شود. در دنیایی که هر روز بیشازپیش به سمت انرژیهای پاک حرکت میکند، غفلت از این فرصت استثنایی میتواند هزینههای جبرانناپذیری در پی داشته باشد.
رحمان زارعی یک کارشناس انرژی پاک برایمان توضیح میدهد: «یکی از مزایای مهم نصب پنل خورشیدی در ایران، ارتقای استقلال انرژی کشور است. وابستگی به منابع محدود سوختهای فسیلی میتواند در بلندمدت اقتصاد کشور را در معرض تهدیدات گوناگون قرار دهد؛ از نوسانات بازار جهانی نفت گرفته تا تحریمهای بینالمللی. توسعه انرژی خورشیدی این امکان را فراهم میکند که ایران بخشی از نیاز انرژی خود را بهصورت داخلی و بدون وابستگی به سوختهای فسیلی تأمین کند. این موضوع نهتنها امنیت اقتصادی را افزایش میدهد؛ بلکه در شرایط بحرانی، امکان تداوم خدمات انرژی را نیز تضمین میکند. بهویژه در مناطق دورافتاده که دسترسی به شبکه برق سراسری دشوار است، نصب پنل خورشیدی میتواند بهعنوان راهحلی کارآمد برای تأمین برق پایدار عمل کند.»
این کارشناس انرژی در ادامه میافزاید: «توسعه صنعت انرژی خورشیدی به طور مستقیم و غیرمستقیم به ایجاد فرصتهای شغلی جدید منجر میشود. نصب، راهاندازی و نگهداری پنلهای خورشیدی نیازمند نیروی کار متخصص در زمینههای مختلف مانند برق، مکانیک، فناوری اطلاعات و مدیریت پروژه است. همچنین، افزایش تقاضا برای تجهیزات مرتبط همچون سلول خورشیدی، اینورتر و باتری خورشیدی میتواند موجب رونقبخشهای تولیدی کشور شود. در چند سال اخیر، برخی شرکتهای ایرانی توانستهاند بخشی از این تجهیزات را بهصورت داخلی تولید کنند که این موضوع علاوهبر کاهش وابستگی به واردات، به رشد اقتصادی داخلی نیز کمک شایانی کرده است.»
وی در ادامه میافزاید: «یکی از کلانترین هزینهها برای دولتها، توسعه و نگهداری زیرساختهای شبکه برقرسانی در سراسر کشور است. این موضوع بهویژه در مناطق دورافتاده و کمجمعیت به دلیل بالابودن هزینههای احداث شبکه و ایستگاههای تقویتی به یک چالش جدی تبدیل شده است. نصب پنل خورشیدی در ایران بهویژه در این مناطق میتواند نیاز به گسترش شبکه برق را به حداقل برساند. سیستمهای خورشیدی مستقل یا هیبریدی میتوانند برق مورد نیاز خانوارها و کسبوکارها را بدون نیاز به اتصال به شبکه مرکزی تأمین کنند. این مزیت هم برای دولت مقرونبهصرفهتر است و هم کیفیت زندگی ساکنان این مناطق را بهبود میبخشد.»