خبرهای ضد و نقیض درباره دستگیری اعضای حشدالشعبی در عراق
سرویس خارجی-
در شرایطی که فشارها برای «انحصار سلاح» در عراق افزایش یافته، خبر بازداشت اعضای حشدالشعبی و تکذیب رسمی آن، گمانهزنیها درباره تشدید فشار بر نیروهای مقاومت و نقش آمریکا در این روند را افزایش داده است.
سلاح مقاومت عراق در اوج بحران داعش، صرفاً یک ابزار سیاسی نبود، بلکه بخشی از توان رزمی برای متوقف کردن پیشروی این گروه تروریستی بود؛ نیروهای حشدالشعبی در عملیاتهایی چون نبرد فلوجه و کارزار آزادسازی مناطق پیرامون موصل مشارکت اساسی و بیبدیل داشتند و گزارشهای مختلف حضور هزاران نیروی حشد در عملیات موصل و نقش آنان در محاصره مواضع داعش و... را ثبت کرده است. از این منظر، حذف یا تضعیف توان نظامی مقاومت بدون ایجاد یک ظرفیت امنیتی مستقل و مؤثر، میتواند تجربه پرهزینه سال ۲۰۱۴ و خلأ امنیتی ناشی از فروپاشی بخشهایی از ارتش عراق را دوباره به یک هشدار جدی تبدیل کند.
خبرهای ضد و نقیض
در شرایطی که بحث «انحصار سلاح در دست دولت» به یکی از حساسترین پروندههای سیاسی و امنیتی عراق تبدیل شده، انتشار خبرهایی درباره بازداشت اعضای حشدالشعبی بار دیگر توجهها را به این پرونده جلب کرده است. منابع عراقی از بازداشت «حاج ابوجعفر»، عضو دفتر رئیس ستاد حشدالشعبی، از منزل شخصیاش خبر دادهاند و مدعی شدهاند این اقدام با مشارکت دستگاه مبارزه با تروریسم و دستگاه اطلاعاتی عراق انجام شده است. برخی منابع حتی از بازداشت سه نیروی دیگر حشد نیز سخن گفتهاند؛ ادعاهایی که در صورت تأیید میتواند نشانه تشدید فشارهای امنیتی بر این سازمان باشد.
با این حال، ماجرا به همین خبر ختم نشده است. سازمان مبارزه با تروریسم عراق در واکنشی رسمی، گزارشهای منتشرشده درباره بازداشت یکی از اعضای حشدالشعبی را تکذیب کرده است. بنابراین در حال حاضر، روایتهای موجود با یکدیگر تعارض دارند و نمیتوان خبر بازداشت را به عنوان یک واقعیت قطعی تلقی کرد. اهمیت موضوع نیز دقیقاً از همینجا ناشی میشود؛ چراکه انتشار چنین اخباری در مقطع کنونی، حتی پیش از مشخص شدن صحت و سقم آن، میتواند بر فضای سیاسی و امنیتی عراق اثر بگذارد و به گمانهزنی درباره نحوه برخورد دولت با نیروهای مقاومت دامن بزند.
از مقاومت تا نهاد رسمی
اهمیت این پرونده بدون توجه به سابقه حشدالشعبی قابل درک نیست. مهند العقابی، مدیر اطلاعرسانی هیئت حشد، با اشاره به روند شکلگیری این سازمان تأکید کرده است که هسته اولیه آن از گروههای مقاومت شکل گرفت و پس از فتوای آیتالله سیدعلی سیستانی برای مقابله با داعش، هزاران داوطلب به این نیرو پیوستند. حشد در ادامه به نهادی رسمی در ساختار دولت عراق تبدیل شد و نیروهای آن تحت قوانین و مقررات مشخص فعالیت کردند. این سازمان همچنین در نبرد با داعش هزینه سنگینی پرداخت و شمار قابلتوجهی از فرماندهان و نیروهایش را از دست داد. از همینرو، بحث درباره آینده سلاح حشد نمیتواند بدون توجه به سابقه تشکیل آن و نقشی که در دفاع از عراق داشته است دنبال شود.
فالح الفیاض، رئیس سازمان حشدالشعبی، نیز در اظهاراتی بر تداوم مسیر این سازمان در دفاع و فداکاری تأکید کرده است. او با اشاره به جایگاه فرماندهان شهید مقاومت و حمایت اجتماعی از آنان، حشد را بخشی از تجربه امنیتی و ملی عراق دانست. مهند العقابی نیز با صراحت بیشتری درباره نسبت حشد با آمریکا سخن گفته و تأکید کرده است که عراق «دولت یا ولایت تابع آمریکا» نیست و حشد آنچه واشنگتن میخواهد اجرا نخواهد کرد. او همچنین نقش ایران در تحولات امنیتی عراق را مهم دانسته و گفته است که بدون کمک ایران، تأمین امنیت عراق در دورههای بحرانی گذشته بسیار دشوار بود. این اظهارات نشان میدهد بخشی از بدنه حشد، مسئله آینده این سازمان را مستقیماً با استقلال تصمیمگیری بغداد و میزان نفوذ آمریکا در عراق مرتبط میداند.
جایگاه ایران و رهبر شهید
مدیر اطلاعرسانی هیئت حشدالشعبی همچنین در ادامه گفت: «ما یک دولت یا ولایت تابع آمریکا نیستیم و آنچه آمریکا میخواهد را اجرا نمیکنیم.» وی در پایان با اشاره به نقش ایران در تحولات امنیتی عراق تصریح کرد: «اگر جمهوری اسلامی ایران نبود، امنیتی در عراق وجود نداشت.» رئیس سازمان حشدالشعبی عراق نیز بیان کرد: «قائد شهید، الگویی کمنظیر بود و سختیها و دشواریهای فراوانی را تحمل کرد و دلبستگی و ارادت مردم به وی در تاریخ معاصر ما بیسابقه است. اینکه در همان آغاز نبردها فرماندهان جان خود را فدا کنند، امری بزرگ و غیرمعمول است. تشییع این قائد در عراق، رویدادی بسیار تکاندهنده بود و جایگاه بزرگ این شهید را در سطح بشریت نشان داد و روحیه دفاع از کرامت و مقدسات را بیدار کرد.»
انحصار سلاح؛ پروندهای فراتر از بغداد
همزمان، بحث انحصار سلاح نیز وارد مرحله حساستری شده است. جاسم محمد جعفر، عضو ارشد ائتلاف دولت قانون، این موضوع را طرحی دارای ابعاد خارجی دانسته و هشدار داده است که نمیتوان از خلع سلاح مقاومت سخن گفت، در حالی که نقض حریم هوایی و زمینی عراق ادامه دارد و تهدید داعش نیز بهطور کامل از میان نرفته است. از نگاه او، پیش از هر تصمیمی درباره سلاح مقاومت، عراق باید از حاکمیت واقعی و توانایی حفاظت از مرزها و حریم هوایی خود برخوردار باشد. این استدلال، پرسشی اساسی را پیش میکشد: اگر عراق هنوز در برابر تهدیدات خارجی و تروریستی آسیبپذیر است، آیا فشار برای خلع سلاح نیروهایی که در مقاطع مختلف در خطمقدم مقابله با این تهدیدات بودهاند، بدون تأمین تضمینهای امنیتی، میتواند به تقویت حاکمیت ملی منجر شود؟ در این میان، سخنان سید عمار حکیم نیز نشاندهنده پیچیدگی مسئله در داخل عراق است. او انحصار سلاح در دست دولت را به معنای انحلال حشدالشعبی ندانسته و بر حفظ این سازمان به عنوان نهادی رسمی و قانونی تأکید کرده است. همچنین این بحثها در حالی مطرح میشود که برخی نمایندگان و جریانهای سیاسی عراق از افزایش فشار آمریکا بر بغداد سخن میگویند. شاکر محمود، نماینده پارلمان عراق، با انتقاد از فشارهای اقتصادی و سیاسی واشنگتن، خواستار ایستادگی در برابر دخالت آمریکا در تصمیمگیریهای بغداد شده است.