چرخش نظامی ژاپن به سمت استرالیا پس از ناامیدی از آمریکا
سرویس خارجی–
کاهش حضور و تغییر اولویتهای نظامی آمریکا در هند- اقیانوس آرام، ژاپن را به سمت تعمیق کمسابقه همکاری دفاعی با استرالیا سوق داده است، روندی که همزمان با تقویت توان تهاجمی توکیو، نشانهای از تلاش متحدان واشنگتن برای کاهش وابستگی امنیتی به آمریکا و پر کردن خلأ ناشی از عقبنشینی تدریجی این کشور از منطقه است.
بیاعتمادی به آمریکا پس از جنگ ایران، فقط مختص کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس نیست. خبرهایی منتشر شده است که نشان میدهد هزاران کیلومتر آنطرفتر یعنی در کشور ژاپن نیز فهمیدهاند، در حوزه امنیت نباید به آمریکا متکی ماند و چشمبادامیها دنبال متحدان تازهای مثل استرالیا هستند. طبق گزارشهای منتشر شده، همکاری دفاعی ژاپن و استرالیا در حالی وارد مرحلهای تازه شده که کاهش حضور و تعهدات امنیتی آمریکا در هند- اقیانوس آرام، متحدان آسیایی واشنگتن را به بازنگری در ترتیبات دفاعی خود واداشته است. وزرای دفاع ژاپن و استرالیا در دیدار اخیر خود بر افزایش تعداد و شدت رزمایشهای مشترک، توسعه مشترک ناوهای جنگی و استفاده ژاپن از مناطق آزمایش موشکی استرالیا تأکید کردند. حتی طرح صادرات ناوشکنهای ژاپنی به استرالیا نیز در حال بررسی است، اقدامی که در صورت تحقق، امکان استفاده متقابل از بنادر، تعمیرات و تأمین قطعات را فراهم میکند. این سطح از همکاری نشان میدهد توکیو و کانبرا دیگر نمیخواهند امنیت خود را صرفاً به ظرفیتهای متغیر آمریکا گره بزنند.
خلأیی که واشنگتن ساخت
این چرخش در شرایطی رخ میدهد که انتقال بخشی از نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا به غرب آسیا، نگرانیهایی درباره کاهش توان بازدارندگی واشنگتن در شرق آسیا ایجاد کرده است. کاهش تعامل آمریکا با برخی کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام و افت کمکهای بینالمللی این کشور نیز به نگرانی متحدانش افزوده است. در چنین شرایطی، ژاپن و استرالیا ضمن حفظ همکاری با آمریکا، به سمت تقویت ظرفیتهای مستقل و دوجانبه حرکت کردهاند تا هر آن اگر رئیسجمهور سودای آمریکا یا تصمیمگیرانِ دیگری چون او در آینده کاخ سفید تصمیم گرفتند به زیر میز بزنند، آنان یکباره در چاه خلأ سقوط نکنند.
همکاری فزاینده ژاپن و استرالیا البته فقط واکنشی به کاهش حضور آمریکا نیست و نگرانی از قدرتیابی روزافزون چین و فعالیتهای موشکی کره شمالی نیز در پس آن قرار دارد. با این حال، توسعه توان مستقل ژاپن، مشارکت دفاعی با استرالیا و گسترش همکاریهای امنیتی توکیو با کشورهای جنوب شرق آسیا نشان میدهد معماری امنیتی منطقه در حال چندلایهشدن است. ژاپن از طریق برنامه کمکهای امنیتی خود به کشورهایی مانند فیلیپین و مالزی نیز در حال تقویت شبکههای نظارت دریایی است.
ژاپن از سپر به بازدارنده
همزمان، خود ژاپن نیز در حال عبور از محدودیتهای سنتی سیاست دفاعی پساجنگ است. استراتژی امنیت ملی مصوب ۲۰۲۲، برخورداری از «توانایی ضدحمله» را مجاز کرد و افزایش قابلتوجه بودجه دفاعی، این تغییر دکترین را از سطح سیاسی به مرحله عملیاتی رساند. آنطور که آسیا تایمز نوشته است، استقرار تسلیحات دوربرد و آزمایش موشکهای هواپرتاب، نشان میدهد توکیو دیگر صرفاً بر سامانههای دفاعی مانند ایجیس و پاتریوت برای رهگیری حملات احتمالی تکیه ندارد و به دنبال ایجاد توان ضربه از فاصله دور است. این تحول، نقش سنتی آمریکا و ژاپن را نیز تغییر میدهد؛ ژاپن که پیشتر عمدتاً نقش «سپر» دفاعی را داشت، اکنون بخشی از توان تهاجمی و بازدارندگی را نیز بر عهده میگیرد، تغییری که خود نشانهای از کاهش اتکای مطلق توکیو به چتر امنیتی آمریکا است.