اربعین؛ جلوه همبستگی و وحدت جهان اسلام
ایرج نظافتی
«کربلا را تو مپندار که شهری در میان شهرها و نامی است در میان نامها. نه، کربلا حرم حق است و هیچ کس را جز یاران امام حسین (علیهالسلام) راهی به سوی حقیقت نیست.
کربلا، ما را نیز در خیل کربلاییان بپذیر. ما میآییم تا بر خاک تو بوسه زنیم و آنگاه روانه دیار قدس شویم.»
این کلام سید شهیدان اهل قلم سید مرتضی آوینی است.
فردا اربعین حسینی است. اربعین یکی از بزرگترین رویدادهای مذهبی جهان اسلام است که هر سال میلیونها زائر از کشورهای مختلف برای حضور در مراسم پیادهروی نجف تا کربلا راهی عراق میشوند.
رستاخیز بزرگی که دوستداران و مشتاقان اهل بیت علیهمالسلام در سراسر جهان را در سرزمین کربلا در عراق گرد هم میآورد تا یاد رشادتهای امام حسین علیهالسلام و یاران باوفایش و همچنین سختیها و اسارت آل الله را زنده نگه دارند.
مسئله اربعین حسینی و اقامه عزا و مجالس ذكر مصیبت در روایات متعدد مورد تأكید قرار گرفته است، تا آنجا كه از امام حسن عسگری(ع) نقل شده است كه یکی از علامات مؤمن زیارت اربعین است. این روایت نشان از اهمیت مسئله اربعین در مكتب تشیع دارد و یكی از نشانههای ایمان و محبت نسبت به ائمه(ع) است.
بعد از سقوط حکومت بعث صدام در عراق راه کربلا تقریبا از سال 1382 و به همت بزرگمردی همچون شهید حاج قاسم سلیمانی باز شد و هر سال که میگذرد بر شور و اشتیاق مردم برای شرکت در این مراسم معنوی افزوده میشود. در این میان موکبهای پذیرایی از زائران در مسیر نجف به کربلا و تمام شهرهای زیارتی کاظمین و سامراء نیز به چشم میخورد و مردم عراق به صورت خودجوش و با تمام وجود در خدمت زوار الحسین علیهالسلام هستند.
در گزارش پیش رو نگاهی داریم به درسهای معنوی مکتب اربعین و اهمیت آن و نوع فعالیت مواکب حسینی و پذیراییهای مردم عراق از زائران. همراه ما در این گزارش باشید.
بیش از بیست میلیون زائر حسینی در کربلا
طبق آمارهای منتشر شده هر ساله تقریبا بیش از بیست میلیون نفر در روز اربعین در شهر کربلای معلی و دیگر اماکن مقدس عراق گرد هم میآیند و مسیر نجف به کربلا که حدود 85 کیلومتر است را به یاد مظلومیت و سختیهای زینب کبری سلام الله علیها و دیگر اسرای خانواده امام حسین علیهالسلام پیاده طی میکنند تا در مسیر مشایه یاد رشادتهای اسرای کربلا را زنده نگه دارند و اینجا باز هم شهید آوینی میگوید: «بچههای ما امروز در تظاهرات و هیئتها و روضهخوانیها بزرگ میشوند و شیر مادر را مخلوط با اشکهای حسینی میمکند و عشق حسین(ع) به جانشان آمیخته میگردد، مادرانی که دامن پاکشان پرورشگاه مؤمنین مجاهدی است که تاریخ آینده کره زمین را با دستهای توانمندشان مینویسند و آینده انقلاب و حکومت جهانی عدل در سراسر کره زمین استمرار میبخشند. بگذار دشمن خود را بفریبد و در انتظار از پا نشستن ما باشد و از پیوند تاریخی ما با عاشورا غافل بماند. آینده از آن ماست.»
حفظ خاطره شهادت در برابر طوفان تبلیغات
«اهمیت اربعین در آن است که در این روز، با تدبیر الهی خاندان پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله)، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد و این کار پایهگذاری گردید. اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلی، در حوادث گوناگون به حفظ یاد و آثار شهادت کمر نبندند، نسلهای بعد، از دستاورد شهادت استفاده زیادی نخواهند برد... به همان اندازه که مجاهدت حسینبنعلی(علیهالسّلام) و یارانش به عنوان صاحبان پرچم، با موانع برخورد داشت و سخت بود، به همان اندازه نیز مجاهدت زینب (علیهاالسّلام) و مجاهدت امام سجّاد(علیهالسّلام) و بقیه بزرگواران، دشوار بود... درسی که اربعین به ما میدهد، این است که باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداشت.»
اینها بخشی از بیانات رهبر شهیدمان در تاریخ 29 شهریور 1368 در دیدار با اقشار مختلف مردم مطرح گردیده است و درس بزرگ اربعین را یادآور میشود.
مجید نامجو قائممقام ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات در گفتوگو با گزارشگر روزنامه کیهان میگوید: «مراسم اربعین، بزرگترین اجتماع مردمی و دینی جهان است، آنچه این رویداد عظیم را هر سال باشکوهتر میکند، مشارکت داوطلبانه میلیونها انسان نیکاندیشی است که با نذر، کمکهای مردمی و خدمت بیمنت، زمینه میزبانی از زائران حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را فراهم میکنند.»
وی تصریح میکند: «مردم دوستدار ولایت در میهن عزیزمان با برپایی حدود سه هزار موکب، نزدیک به پنج درصد از خدماترسانی به زائران اربعین را بر عهده دارند و در کنار آن، بیش از ۷۰ هزار موکب عراقی نیز میزبان اصلی این اجتماع عظیم هستند؛ الگویی کمنظیر از همبستگی و مشارکت مردمی که هر سال گستردهتر از گذشته شکل میگیرد.»
قائممقام ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات، مواکب اربعین را موفقترین نمونه مشارکت مردمی در خدمترسانی اجتماعی و دینی میداند و میگوید: «بخش عمده امکانات، تجهیزات و خدمات این مواکب با اتکا به نذورات و کمکهای مردمی تأمین میشود و همین سرمایه اجتماعی، امکان خدمترسانی به میلیونها زائر را فراهم کرده است.»
نامجو با اشاره به مسئولیتهای ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات در ساماندهی امور مواکب تاکید میکند: «صدور شناسه ملی، تسهیل فرآیندهای قانونی، هماهنگی با دستگاههای اجرائی و مدیریت کمیته مشارکتهای مردمی، اسکان و تغذیه ستاد مرکزی اربعین از جمله مأموریتهایی است که برای انسجام هرچه بیشتر خدمترسانی به این ستاد واگذار شده است».
وی همچنین میگوید:« تاکنون بیش از سه هزار و ۲۰۰ موکب از سراسر کشور پس از ثبتنام در سامانه موکبداران موفق به دریافت شناسه ملی و پروانه فعالیت شدهاند که بیش از نیمی از آنها در عراق و سایر مواکب در مرزها و داخل کشور به زائران خدمات ارائه خواهند کرد».
وی پیشبینی کرد امسال بیش از هفت هزار کامیون، اقلام مصرفی و تجهیزات مواکب را از مرزهای مهران، خسروی و شلمچه به عراق منتقل کنند و این فرآیند تا پانزدهم ماه صفر ادامه خواهد داشت. پس از این تاریخ نیز تنها در صورت ضرورت، انتقال تجهیزات از مرز سومار انجام خواهد شد.
افزایش زائران و ضرورت توسعه حرمها
نامجو با اشاره به روند افزایشی حضور زائران اربعین در سالهای اخیر به کیهان میگوید: «هر سال میلیونها زائر از ایران و دهها کشور جهان راهی عتبات عالیات میشوند و این استقبال گسترده، توسعه حرمهای مطهر و زیرساختهای زیارتی را به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.»
طرحهای توسعه حرمهای مطهر تنها به افزایش فضای زیارتی محدود نیست، بلکه احداث صحنها، شبستانها، مسیرهای دسترسی، فضاهای خدماتی و امکانات رفاهی را نیز شامل میشود تا زائران بتوانند با آرامش، امنیت و سهولت بیشتری از این اماکن مقدس بهرهمند شوند.
قائممقام ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات با بیان اینکه تمامی این پروژهها با اتکا به مشارکتهای مردمی در حال اجراست، تصریح میکند: «تجربه سالهای گذشته نشان داده است هر جا مردم احساس کردهاند مشارکت آنان مستقیماً به خدمترسانی بهتر به زائران اهلبیت(ع) منجر میشود، با شور و اعتماد بیشتری در این حرکت معنوی سهیم شدهاند. توسعه حرمهای اهلبیت(ع) یک باقیات الصالحات ماندگار است که هر میزان مشارکت، سهمی طولانی مدت در فراهم کردن فضای مناسب زیارت برای میلیونها عاشق خاندان عصمت و طهارت خواهد بود.»
اربعین و ضرورت وحدت جهان اسلام
سید شهیدان اهل قلم سید مرتضی آوینی چه زیبا در توصیف کربلا و امام حسین علیهالسلام میگوید: «در این دوران جاهلیت ثانی و عصر توبه بشریت ... نومید مشو که تو را نیز عاشورایی است و کربلایی که تشنه خون توست و انتظار میکشد تا تو زنجیر خاک از پای ارادهات بگشایی و از خود و دلبستگیهایت هجرت کنی... و فراتر از زمان و مکان، خود را به قافله سال شصت و یکم هجری برسانی و در رکاب امام عشق به شهادت رسی.»
مهدی مصطفوی قائممقام معاونت ارتباطات و امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری میگوید:« امسال با توجه به شرایط جدیدی که در جهان اسلام و جبهه مقاومت شکل گرفته، وارد فصل جدیدی از تاریخ تشیع شدهایم و باید نسبت به این ظرفیت بزرگ، توجه ویژهتری داشته باشیم. اربعین در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین جلوههای همبستگی و وحدت جهان اسلام تبدیل شده است.»
وی در ادامه تصریح میکند: «حضور میلیونی مردم در مراسمهای مختلف و شکلگیری اجتماعات گسترده، نشاندهنده ظرفیت عظیم این جریان برای تبیین گفتمان انقلاب اسلامی، تشیع و مبانی دینی است و مسئولان فرهنگی باید برای استفاده بهتر از این ظرفیت برنامهریزی دقیقتری داشته باشند.»
مصطفوی با تأکید بر اینکه حمایت از اربعین باید در ابعاد مختلف دنبال شود، میگوید:« وظیفه ما بهعنوان مسئولانی که در حوزه سیاستگذاری، برنامهریزی و اجرای فعالیتهای مرتبط با گفتمان انقلاب اسلامی و تشیع فعالیت میکنیم، این است که زمینه توجه بیشتر به این مفاهیم را فراهم کنیم و از ظرفیت اربعین برای معرفی بهتر مبانی انقلاب و معارف تشیع بهره بگیریم.» قائممقام معاونت ارتباطات و امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری ادامه میدهد: «لازم است مراسم اربعین از نظر شکلی هر سال کاملتر، دقیقتر و باشکوهتر برگزار شود، اما در کنار این موضوع، باید به محتوای این مراسم نیز توجه ویژهای داشته باشیم. اربعین تنها یک اجتماع بزرگ انسانی نیست، بلکه فرصتی برای افزایش بصیرت، معرفت و شناخت مردم نسبت به معارف اهلبیت(ع)، مبانی تشیع و گفتمان مقاومت است.»
وی با اشاره به افزایش توجه جهانی به مراسم اربعین اظهار میدارد: «باید از ظرفیت اربعین برای معرفی این حرکت بزرگ به مردم جهان استفاده کنیم. امسال اربعین میتواند جایگاه بینالمللی پررنگتری پیدا کند و از چارچوب ایران، عراق و برخی کشورهای منطقه فراتر برود؛ چرا که مقدمات بینالمللی شدن این مراسم فراهم شده و علاقهمندان بسیاری در نقاط مختلف جهان نسبت به این حرکت عظیم توجه پیدا کردهاند.»
مصطفوی با بیان اینکه اربعین ظرفیت طرح موضوعات انسانی و جهانی را دارد، میگوید:« باید در برنامههای فرهنگی، رسانهای و تبلیغی اربعین، موضوعاتی همچون ظلمستیزی، عدالتخواهی، مقابله با ظلم و حمایت از مظلومان مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که این مفاهیم، موضوعاتی انسانی و فراتر از مرزهای جغرافیایی و مذهبی هستند و میتوانند پیام اربعین را به مخاطبان بیشتری در جهان منتقل کنند. همچنین باید از ظرفیت مبلغین، فعالان فرهنگی و رسانهای برای طرح شعارها و موضوعاتی استفاده کنیم که بتواند اربعین را به یک حرکت مؤثر بینالمللی تبدیل کند و شناخت مردم جهان را نسبت به این مراسم افزایش دهد. اربعین میتواند بستری برای معرفی ارزشهای اخلاقی، خدامحوری، انساندوستی، عدالتخواهی و مقابله با ظلم باشد.»
قائممقام معاونت ارتباطات و امور بینالملل دفتر مقام معظم رهبری با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده در سند اربعین میگوید: «در این سند، بخشهایی از فعالیتها به صورت مشخص تصویب شده و اکنون باید برای عملیاتی کردن اهداف تعیینشده تلاش کنیم. اجرای موفق این برنامهها نیازمند همت، همکاری و حمایت همه دستگاهها و مجموعههای فعال در حوزه اربعین است.»