گلشدن توپ فراغت با برنامهریزی در دروازه فصل داغ سال
بخش دوم
پرکردن مفید اوقات فراغت دانشآموزان در تابستان به یک معضل برای خانوادهها تبدیل شده است. برخی افراد فکر میکنند فراغت برابر با بیکاری است درحالیکه اوقات فراغت از جمله زمانهای باارزش زندگی انسان است. دانشآموزان در ایام فراغت میتوانند به کارهایی که علاقه دارند بپردازند و تجربیات خوبی به دست آورند. حتی گاهی همین کارهایی که در اوقات فراغت انجام میدهند سبب میشود که مسیر زندگیشان عوض شود به این صورت که برای مثال دانشآموزی که در تعطیلات تابستان به کلاس نقاشی یا نویسندگی میرود و در این عرصه استعداد و علاقه نشان میدهد، کلاً سرنوشتش عوض میشود و به سمت هنر سوق پیدا میکند.
اوقات فراغت یکی از مهمترین فرصتهای زمانی برای دانشآموزان است تا بتوانند در کنار تحمل بار درسی فزایندهای که دارند، ریکاوری شوند. همچنین شما در نقش والدین میتوانید با برنامهریزی صحیح در این زمینه و بهکارگیری ابتکار عمل، اوقات مفرح و درعینحال مفیدی برای دانشآموزتان فراهم کنید که بهصورت هدفمند باعث رشدشان شود.
تابستان کودکیهایم در بوشهر
تابستانها سوار بر موتور بالدار بابا میرفتم اداره؛ مثل پرنده کوچکی در بادهای فصلی بوشهر. اداره حیاط بزرگ و سرسبزی داشت. من لابهلای درختچهها و گلهای حیاط دستبهکمر میچرخیدم. گاه لیلی میرفتم و شعری کودکانه زمزمه میکردم. کمکم در تابستانها حضورم دائمی شد و من گویی از همان روزها کارمند شدم. سایر کارکنان صدایم میزد: «توانگر کوچک! بیا، این نامه را به آن اتاق ببر.»
با خودکار روی تکهای ورقه، خطوط درهم بهعنوان عریضه اداری میکشیدم و میپریدم میانه یکی از اتاقهای اداره.
مردی با کتوشلوار تیره با تعجب پرسید: «بچه کی هستی؟»
دست گذاشتم به کمرم، قفسه سینهام را دادم جلو و گفتم: «من بچه نیستم! توانگر کوچکم. نامه اداری آوردم.»
با لبخندی گفت: «در نامه چه نوشته شده؟»
من پچپچ کارمندها و تمام گلایههایشان را یواشکی شنیده بودم. آنها با مدیر مشکلات و چالشهای زیادی داشتند.
گفتم: «هیچکس مدیر را دوست ندارد!»
- چرا؟
- چه میدانم؟! اخلاقش لولوست. پول هم نمیدهد!
مرد بلند شد و سایه بزرگ و ترسناکش را روی صورتم انداخت. زل زد توی چشمهای من و گفت: «تو زبان کارمندهای منی، نیموجبی؟!»
رئیسدفترش را صدا زد و گفت: «ببرش بیرون بازی کند! بعدم به بابایش بگویید: اداره جای بچه آوردن نیست.»
یک ماه بعدازاین واقعه، بابا را به اتاقکی پرت نقلمکان دادند. از ردیف پلههای فلزی بالا میرفت و به اتاق تنهائی خودش درمیآمد. حالا بخواهم توصیفش کنم، شبیه اتاق آبی سهراب بود، اما نور خورشید رخنه میکرد داخل اتاق و میشد اتاق نارنجی. من آنجا را هم ول نکردم. هفت صبح بیدار میشدیم. چاشت میخوردیم. بعد روی باک موتور به سمت اداره میرفتیم. پدرم از یک شیرینیفروشی در مسیر برایم شیرینی نخودچی یا باقلوا و یا ناپلئونی میخرید. شیرینی ناپلئونی و نخودچی هنوز جزو محبوبترین انتخابهای من هستند. کمکم که باسواد شدم در حساب و کتابها و حتی ثبت اموال در دفاتر کمک دست دائمیاش بودم. بابا که در اتاق نبود، نامه اداری که میآوردند، تحویل میگرفتم. فرد مراجعهکننده میگفت: «توانگر کوچک! یادت نره نامه را به توانگر بزرگ بدهی؟»
ما در قلمرو اتاق نارنجی، طرفدار مراجعین و مردم بودیم. نور خورشید را بینشان تقسیم میکردیم و گاهی یک شیرینی نخودچی کوچک هم رویش گذاشته و پذیرایشان بودیم. پدرم تا آنجا که میتوانست کمکحال مراجعهکنندگان بود و من در سراسر زندگی این خصیصه، ارثیه شماره یکم شد. دلم برای اتاق نارنجی تنگ است.
معایب عدم برنامهریزی برای اوقات فراغت
کارشناسان اجتماعی تأیید کردهاند که اگر برای اوقات فراغت برنامهریزی مناسبی صورت گیرد، بسیاری از ناهنجاریهایی که ممکن است در آینده گریبانگیر فرد شود، از بین میرود.
فرهاد مرادیان یک مشاور مدرسه به گزارشگر کیهان میگوید: «وقتی دانشآموز در اثر نداشتن برنامه برای اوقات فراغت مناسب دچار بلاتکلیفی شود و به این فرآیند عادت کند که در هنگام آزاد بودن وقتش به هر آنچه که در مقابل راهش قرار میگیرد واکنش مثبت نشان دهد، این طرز فکر مقدمهای میشود برای شروع بسیاری از بزهکاریها و کارهای ناشایست اخلاقی در آینده.
وی در تکمیل صحبتهایش میگوید: «آمارها نشان میدهد که میزان بزهکاری در بین دانشآموزانی که هیچ اوقات فراغت برنامهریزیشدهای در فصل تابستان نداشتهاند، افزایش مییابد.
در طول تاریخ، اغلب افرادی که چیزی را کشف و یا اختراع کردهاند در اوقات فراغت خود به نتایج ارزشمندی رسیدهاند و در مقابل اکثر افرادی که دچار اعتیاد و منکرات اخلاقی میشوند، هیچوقت در زندگیشان اوقات فراغت برنامهریزیشدهای نداشتهاند.»
ایدههایی برای پر کردن اوقات فراغت
مریم برزگر یک کتابدار برایمان میگوید: «کتابخواندن یکی از آموزندهترین و جذابترین فعالیتها بهویژه برای دانشآموزان علاقهمند به مطالعه است که میتوان در برنامه اوقات فراغت دانشآموزان گنجاند. درعینحال که این فعالیت نیاز به امکانات خاصی جز یک کتاب ندارد که آن را هم میتوان از کتابخانه قرض گرفت. همچنین آشنایی با فضای کتابخانه برای دانشآموزان در سنین کمتر باعث ایجاد حس خوب و یادگیری نظم و انضباط در دانشآموزان میشود.»
شرکت در کلاسهای آموزشی برای دانشآموزان، به ویژه در تابستان ایده جذابی است. اما بااینحال باید توجه کنید حجم آموزش در زمان محدود تابستان کمتر بوده و جنبه تفریحی و سرگرمی بیشتری داشته باشد. از جمله این فعالیتها میتوان به آموزش یک مهارت جدید مانند یادگیری یکزبان خارجی، رایانه، رباتیکز و آشنایی با یکزبان برنامهنویسی اشاره کرد.
تین رازدار یک مشاور و برنامهریز توصیه دارد: «اما به یاد داشته باشیم که هیچگاه نباید دانشآموزان را مجبور به انجام کاری کرد. مثلاً اگر میخواهیم دانشآموز ما به کلاس زبان برود، برایش یک دلیل منطقی بیاوریم که چرا کلاس زبان خوب است؟ چرا از او میخواهیم که به این کلاس برود؟ چون اگر دانشآموز بهاجبار خانواده به کلاس برود نهتنها سعی نمیکند چیزی یاد بگیرد؛ بلکه بهمرور از آن رشته متنفر هم میشود.
کلاً اجبارکردن دانشآموزان به انجام کاری اشتباه است بارها شده که والدین این پاسخ را به دانشآموز میدهند که این برای تو خوب است و صرفاً به همین بسنده میکنند؛ در حالی که تا دانشآموز قانع نشود و دلیلش را نداند آن کار را انجام نخواهد داد. بهترین کاری که میشود انجام داد این است که قبل از اینکه دانشآموزمان را به کلاسی بفرستیم از خود او سؤال کنیم که به چه موضوعاتی علاقهمند است و اگر او خودش هنوز دیدگاهی از علاقهمندیاش ندارد و نمیداند چه باید بکند خودمان با پرسوجو و شناختی که از فرزندمان داریم اوقات فراغتش را پر کنیم.»
مهارتهای زیادی مثل انواع هنرها، انجام کارهای دستی، نجاری، داستاننویسی، برنامهنویسی، باغبانی یا ساخت وسایل کوچک وجود دارند که میتوانید به اقتضای سن فرزندتان، در اوقات فراغت دانشآموزان بگنجانید. کلاسهای مختلفی برای یادگیری این مهارتها وجود دارد و برخی از مدارس هم ممکن است در پایگاههای تابستانی خود این مهارتها را آموزش بدهند. به این مهارتها به چشم گذراندن وقت اضافه نگاه نکنید، چون هریک از آنها در کشف استعداد و علایق فرزندتان، پیدا کردن مسیر آینده یا در انجام بهتر کارهای عمومی در هر شغلی که باشند، به آنها کمک خواهد کرد و یک ارزش مضاعف محسوب میشود.
استقرار ۵۰۰ پایگاه تابستانی
اوقات فراغت دانشآموزان در شهر تهران
مجید پارسا مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران با اشاره به استقرار ۵۰۰ پایگاه تابستانی اوقات فراغت دانشآموزان در پایتخت، میگوید: «حضور ۴۰۰ هزار دانشآموز در این پایگاههای تابستانه پیشبینی شده است.»
وی با بیان اینکه امسال برنامهریزی گستردهای برای فعالیتهای تابستانی انجام شده است، میافزاید: «در شهر تهران حدود هزار و ۵۰۰ پایگاه تابستانی در مدارس و کانونها طراحی کردهایم همچنین برای نخستینبار پژوهشسراهای دانشآموزی را نیز فعال کرده و به چرخه پایگاههای تابستانی اضافه کردهایم تا در حوزه علم، پژوهش و خلاقیت نیز خدمات متنوعی به دانشآموزان ارائه شود و این مراکز بتوانند نقش مؤثری در ارتقای توانمندیهای علمی دانشآموزان ایفا کند.»
مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران با اشاره به یکی از مهمترین برنامههای امسال میگوید: «بنا به دستور وزیر آموزشوپرورش، موضوع جبران عقبماندگی تحصیلی دانشآموزان در ایام جنگ به برنامههای پایگاههای تابستانی اضافه شده است. در همین راستا از ظرفیت همکاران آموزشی و نیروهای حقالتدریس استفاده میکنیم که برای نخستینبار در طول تاریخ آموزشوپرورش در فصل تابستان مشغول فعالیت هستند، حقوق دریافت میکنند و از توانمندی آنان برای اجرای این برنامه بهره گرفته
میشود»
وی میافزاید: «این برنامه در قالب طرح حامی برای دانشآموزان دوره ابتدائی و طرح تقویت برای دانشآموزان دوره متوسطه اجرا خواهد شد و تلاش داریم بخشی از عقبماندگیهای تحصیلی دانشآموزان از این طریق جبران شود.»
پارسا با بیان اینکه حدود ۴۰۰ هزار دانشآموز برای حضور در این پایگاهها پیشبینی شدهاند، تصریح میکند: «حضور دانشآموزان در این برنامهها کاملاً اختیاری است و دانشآموزان و خانوادهها میتوانند نسبت به انتخاب پایگاه موردنظر اقدام کنند. همچنین تلاش کردهایم پراکندگی پایگاهها بهگونهای باشد که در همه محلهها دسترسی دانشآموزان به این مراکز بهآسانی امکانپذیر باشد.»
فعالیت پایگاههای تابستانی تا ۱۵ شهریور
مجید پارسا مدیرکل آموزشوپرورش شهر تهران درباره زمان فعالیت پایگاههای تابستانی نیز میگوید: «این پایگاهها تا ۱۵ شهریور فعال خواهد بود. البته امسال به دلیل شرایط ناشی از جنگ و اینکه سال تحصیلی با تأخیر به پایان رسید، آغاز فعالیت پایگاههای تابستانی نیز نسبت به سالهای گذشته با تأخیر انجام شد و به همین دلیل زمان فعالیت آنها نیز تا نیمه شهریور ادامه خواهد داشت.»
وی میافزاید: «پس از پایان فعالیت پایگاههای تابستانی، از ۱۵ شهریور برای آغاز فعالیتهای آموزشی و برنامهریزیهای مربوط به سال تحصیلی جدید آماده خواهیم شد.»
پارسا در پاسخ به این سؤال درباره احتمال تعطیلی پایگاههای تابستانی در صورت بروز شرایط خاص، اظهار میدارد: «همانگونه که بانکها، شهرداریها و سایر بخشهای خدماتی کشور در حال فعالیت هستند، فعالیتهای آموزشی و تربیتی آموزشوپرورش نیز نباید متوقف شود و در شرایط عادی به کار خود ادامه خواهد داد.»
وی تأکید دارد: «با توجه شرایط موجود کشور، اگر شرایطی ایجاد شود که فعالیت بخشهای مختلف جامعه تحتتأثیر قرار گیرد و مراجع ذیصلاح از جمله شورای امنیت کشور تصمیمی درباره تعطیلی این فضاها اتخاذ کنند، آموزشوپرورش نیز تابع همان تصمیم خواهد بود.»
پارسا در پایان میگوید: «تا زمانی که از نظر امنیتی مشکلی وجود نداشته باشد و تصمیمی برای تعطیلی اتخاذ نشود نیز پایگاههای تابستانی مطابق برنامه به فعالیت خود ادامه خواهند داد.»