آمارهای بانک مرکزی در سال 1404 از رکوردشکنی نقدینگی تا رشد منفی اقتصاد

در حالی که اقتصاد ایران در سال 1404 نسبت به سال قبل با کاهش هفت دهم درصدی رشد اقتصادی مواجه شده، حجم نقدینگی و پایه پولی به بالاترین سطح خود از سال ۱۳۵۳ رسیده است.
برآورد‌های اولیه بانک مرکزی نشان می‌دهد تولید ناخالص داخلی کشور به قیمت ثابت سال 1400 از 78 هزار و 443 هزار میلیارد ریال در سال 1403 به 77 هزار و 867 هزار میلیارد ریال در سال 1404 کاهش یافته است. موضوعی که از ثبت رشد اقتصادی منفی هفت دهم درصدی در این سال حکایت دارد.
بررسی ارزش افزوده فعالیت‌های مختلف اقتصادی نشان می‌دهد عمده کاهش رشد اقتصادی ناشی از افت عملکرد بخش‌های «ساختمان»، «کشاورزی، جنگلداری و ماهیگیری»، «صنعت» و «عمده‌فروشی، خرده‌فروشی و تعمیر وسایل نقلیه موتوری» بوده است. سهم این بخش‌ها در رشد منفی هفت دهم درصدی اقتصاد به ترتیب منفی هشت دهم، منفی چهار دهم، منفی چهار دهم و باز هم منفی چهار دهم واحد درصد برآورد شده است.
بر اساس این گزارش، ارزش افزوده بخش کشاورزی در سال 1404 به قیمت‌های ثابت سال 1400 به هفت هزار و 826 هزار میلیارد ریال رسید که نسبت به سال قبل چهار و دو دهم درصد کاهش نشان می‌دهد. کاهش تولید محصولاتی همچون گندم، جو، پسته و خرما از مهم‌ترین عوامل افت رشد این بخش عنوان شده است.
در مقابل، بخش نفت در سال 1404 رشد سه و یک دهم درصدی را تجربه کرد و ارزش افزوده آن به شش هزار و 377 هزار میلیارد ریال رسید. افزایش تولید و صادرات نفت خام نسبت به سال قبل، مهم‌ترین عامل رشد این بخش اعلام شده است.
همچنین گروه صنایع و معادن در سال 1404 با رشد منفی 
سه و دو دهم درصدی مواجه شد که نسبت به سال قبل پنج و شش دهم واحد درصد کاهش نشان می‌دهد. این گروه به تنهائی 1.1 واحد درصد از رشد منفی اقتصاد را به خود اختصاص داده است.
در زیرمجموعه صنایع و معادن، بخش‌های «صنعت»، «ساختمان» و «آبرسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه» به ترتیب با رشد منفی سه و چهار دهم، منفی 15 و هشت دهم و منفی یک و شش دهم درصدی روبه‌رو شدند. بر این اساس، عملکرد ضعیف دولت چهاردهم در حوزه ساخت مسکن را می‌توان به وضوح در آمارهای مذکور مشاهده کرد.
شکستن رکورد 50 ساله نقدینگی
بانک مرکزی آمارهای پولی و بانکی را هم پس از وقفه‌ای نسبتا طولانی منتشر کرد. بر اساس این آمار، نقدینگی در اسفندماه ۱۴۰۴ با رشد ۵۳ و سه دهم درصدی نسبت به اسفند سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۵ هزار و ۵۸۱ هزار میلیارد تومان رسید که بالاترین میزان از سال ۱۳۵۳ تاکنون است.
همچنین پایه پولی نیز در این ماه با رشد ۶۱ و نیم درصدی نسبت به سال قبل، به حدود دو هزار و ۱۹۶ همت رسید. طبق اعلام بانک مرکزی، بروز شرایط خاص در اقتصاد کشور، به‌ویژه دو جنگ خرداد و اسفند ۱۴۰۴ و لزوم حمایت از تداوم فعالیت‌های اقتصادی و تامین مالی دولت از جمله دلایل افزایش رشد نقدینگی بوده است.
رشد پایه پولی با نرخ بیش از ۵۰ درصد، معمولا با تاخیر زمانی در ماه‌ها و فصل‌های آتی خود را به شکل تورم و افزایش قابل‌توجه نقدینگی نشان می‌دهد.
آمارهای مذکور نشان می‌دهد خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی با سهم ۲۱۷ واحد درصدی، مهم‌ترین عامل رشد پایه پولی در سال ۱۴۰۴ بوده است. بانک مرکزی در گزارش خود آورده است بخش عمده این افزایش ناشی از رشد نرخ تسعیر بوده است؛ به این معنا که افزایش نرخ ارز مبنای محاسبه، ارزش ریالی دارایی‌های ارزی موجود بانک مرکزی را در ترازنامه بزرگ‌تر کرده و این موضوع لزوما به معنای افزایش واقعی ذخایر ارزی یا ورود منابع جدید ارزی نیست.
از سوی دیگر، خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی نیز با سهم سه و نیم واحد درصدی در رشد پایه پولی نقش داشته است که معمولا به عنوان نشانه تشدید وابستگی مالی دولت به بانک مرکزی تفسیر می‌شود. در مقابل، مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها و خالص سایر اقلام بانک مرکزی از عوامل کاهنده رشد پایه پولی بودند.