تأمین سرمایه در گردش بنگاهها بدون خلق پول با اوراق گام
در شرایط جنگ و نااطمینانی، اوراق گام میتواند سرمایه در گردش بنگاهها را بدون خلق پول جدید تامین کند و فشار تورمی را کاهش دهد.
به گزارش خبرگزاری مهر، جنگها فقط میدان درگیری نظامی نیستند. آنها معمولا اقتصاد را نیز با شوکهای سنگین و چند لایه روبه رو میکنند. در چنین دورههایی نخستین اثری که بر فضای کسب و کار دیده میشود افزایش نااطمینانی است.
این نااطمینانی خیلی زود خود را در بازار پول و اعتبار نشان میدهد. بانکها محتاطتر میشوند. هزینه تامین مالی بالا میرود. ریسک نکول افزایش پیدا میکند و بنگاههای تولیدی برای دسترسی به سرمایه در گردش با دشواری بیشتری روبه رو میشوند.
در این وضعیت تولیدکنندهای که باید مواد اولیه بخرد. دستمزد پرداخت کند. هزینه حملونقل و انرژی را بپردازد و سفارشهای جاری خود را تحویل دهد. با یک بحران جدی مواجه میشود.
یعنی از یکسو دریافت تسهیلات بانکی دشوارتر و گرانتر میشود و از سوی دیگر بازار سرمایه نیز به ویژه برای بنگاههای کوچک و متوسط توان پاسخگویی سریع به نیازهای روزمره تولید را ندارد.
در نتیجه شکافی شکل میگیرد که اگر برای آن چارهای اندیشیده نشود میتواند به افت تولید. تعطیلی خطوط تولید و گسترش فشار تورمی منجر شود. در چنین شرایطی ابزارهای مالی نوین اهمیت بیشتری پیدا میکنند. یکی از مهمترین این ابزارها در اقتصاد ایران اوراق گام یا گواهی اعتبار مولد است. این اوراق با این هدف طراحی شده که اعتبار بانکی را جایگزین پرداخت نقدی کند و امکان تامین مالی زنجیره تولید را بدون فشار مستقیم بر پایه پولی فراهم آورد.
بانک مرکزی از دهه ۹۰ استفاده از گواهی اعتبار مولد را به عنوان یک ورقه بهادار اسلامی در دستور کار قرار داد. برای این ابزار اهدافی مانند رفع موانع پولی تولید، رونق تولید، هدایت نقدینگی به سمت فعالیتهای مولد و جلوگیری از نشت منابع از بخش مولد به فعالیتهای غیرمولد در نظر گرفته شد.
در نهایت نیز این ابزار در سال ۹۸ توسط شورای پول و اعتبار به تصویب رسید. طراحی این ابزار در واقع پاسخی بود به یک نیاز قدیمی در اقتصاد ایران. یعنی تامین مالی تولید بدون آنکه هر بار راهحل در افزایش تسهیلات نقدی و رشد نقدینگی جست و جو شود.
کارکرد اصلی اوراق گام در بازار پول، تامین مالی اعتباری است. سازوکار آن نیز روشن است. یک بنگاه تولیدی برای خرید مواد اولیه از تامینکننده خود از بانک عامل درخواست صدور اوراق گام میکند. بانک پس از بررسی وضعیت اعتباری بنگاه، اوراق را منتشر میکند و آن را در اختیار فروشنده مواد اولیه قرار میدهد. فروشنده نیز میتواند اوراق را تا سررسید نزد خود نگه دارد. در بازار ثانویه بفروشد یا آن را به عنوان ابزار پرداخت به حلقه بعدی زنجیره تولید منتقل کند.
اهمیت این مکانیسم در آن است که در این شیوه، پول نقد جدیدی قبل از فرآیند تولید خلق نمیشود. در واقع وجه نقد به صورت مستقیم به حساب بنگاه واریز نمیشود بلکه اعتبار بانک جای آن را میگیرد. به این ترتیب گردش مالی در زنجیره تولید با تکیه بر اعتبار انجام میشود نه با اتکا به خلق پول جدید. همین ویژگی است که اوراق گام را به ابزاری متمایز از تسهیلات سنتی بانکی تبدیل میکند.
در زمان جنگ یا هر دورهای که اقتصاد با نااطمینانی بالا روبه رو است. این خصوصیت اهمیت بیشتری پیدا میکند. چون در چنین شرایطی دسترسی به نقدینگی دشوارتر میشود و هزینه استفاده از منابع نقدی بالا میرود.
سختگیری در اعتبارسنجی، مانع توسعه اوراق گام
مزیت راهبردی دیگر اوراق گام، غیرتورمی بودن آن است. تفاوت اصلی اوراق گام با تسهیلات نقدی بانکی در همین نکته نهفته است. تسهیلات نقدی میتواند از مسیر خلق سپرده و افزایش نقدینگی به فشار تورمی منجر شود.
با این حال آمارها نشان میدهد که اوراق گام هنوز در آغاز راه است. سال گذشته ۱۷ بانک در مجموع بیش از ۳۶ هزار میلیارد تومان از طریق اوراق گام تامین مالی تولید را انجام دادند. این عدد در مقایسه با حجم بسیار بزرگ تسهیلات نقدی پرداختی بانکها برای سرمایه در گردش بنگاهها، سهم اندکی است.
یکی از اصلیترین موانع توسعه اوراق گام، سختگیری در اعتبارسنجی است. بسیاری از بنگاههای کوچک و متوسط که بیش از دیگران به سرمایه در گردش نیاز دارند. به دلیل نداشتن سابقه اعتباری کافی یا به علت وجود چک برگشتی از دسترسی به این ابزار محروم میشوند.
نتیجه این وضعیت آن است که ابزار گام بیشتر در اختیار بنگاههایی قرار میگیرد که از ابتدا وضعیت بهتری دارند و آن دسته از بنگاههایی که در شرایط جنگی و بحران به حمایت بیشتری نیاز دارند. از دایره استفاده بیرون میمانند. در مجموع اگر حمایت از تولید از مسیرهای تورم زا انجام شود، فشار آن دیر یا زود به کل اقتصاد بازمی گردد و خود بنگاههای تولیدی را نیز گرفتار میکند. اما اگر ابزارهایی مانند اوراق گام استفاده شود، آن وقت میتوان از آنها به عنوان یکی از کارآمدترین ابزارهای حفظ تولید در روزهای سخت یاد کرد.