خطر اجرای سیاست‌های شوک‌درمانی در میانه جنگ اقتصادی

دیدگاه‌ کارشناسان نشان می‌دهد در شرایط کنونی اقتصاد ایران، اجرای اصلاحات بزرگ و شوک‌آور- به ‌ویژه اصلاحات قیمتی- می‌تواند تبعات اجتماعی و سیاسی سنگینی داشته باشد.
به گزارش ایسنا، اقتصاد ایران بار دیگر در موقعیتی قرار گرفته که بسیاری آن را «شرایط جنگی» یا دست‌کم «نیمه‌جنگی» توصیف می‌کنند. وضعیتی که در آن نااطمینانی‌های سیاسی، فشارهای خارجی، کسری بودجه، تورم مزمن و نوسانات ارزی همزمان بر معیشت خانوار و تصمیم‌گیری سیاستگذار سایه انداخته‌اند.
بحث درباره اصلاحات اقتصادی دوباره به یکی از موضوعات اصلی فضای کارشناسی تبدیل شده است؛ اصلاحاتی که معمولا شامل آزادسازی قیمت‌ها، کاهش یارانه‌ها، اصلاح نظام بانکی، ساماندهی صندوق‌های بازنشستگی و کاهش کسری بودجه می‌شود. 
در این زمینه «حسین درودیان» اقتصاددان، با استفاده از یک تشبیه پزشکی گفت: اقتصاد ایران در وضعیت ثبات قرار ندارد و در چنین شرایطی نمی‌توان دست به جراحی‌های سنگین زد، اصلاحات اقتصادی معمولا در دوره‌های با ثبات انجام می‌شود؛ همان‌طور که جراحی‌های سخت پزشکی هم در وضعیت با ثبات بیمار صورت می‌گیرد.
درودیان تاکید کرد: بخش عمده‌ای از اصلاحات مورد بحث در ایران، ماهیتی انقباضی دارند؛ یعنی قرار است بخشی از هزینه‌هایی که دولت تاکنون متحمل شده به جامعه منتقل شود. از نگاه او، این نوع اصلاحات به طور طبیعی برای برخی گروه‌های اجتماعی نارضایتی ایجاد می‌کند و اگر همزمان فضای سیاسی و اجتماعی ملتهب باشد، این نارضایتی می‌تواند به ریسک‌های بزرگ‌تر تبدیل شود. این اقتصاددان افزود: اگر می‌خواهیم اصلاحات انجام دهیم، یعنی می‌خواهیم از جیب یک عده رقمی را برداریم. همین گزاره نشان می‌دهد چرا اصلاحات اقتصادی در ایران همواره با مقاومت اجتماعی روبه‌رو شده است. دولت‌ها معمولا زمانی توانسته‌اند بخشی از هزینه اصلاحات را به جامعه تحمیل کنند که در مقابل، چشم‌اندازی از بهبود آینده ارائه داده باشند؛ چشم‌اندازی که بتواند امید اجتماعی ایجاد کند. به باور او، مردم زمانی فشارهای ناشی از سیاست‌های ریاضتی را تحمل می‌کنند که مطمئن باشند در آینده بهبود محسوسی در وضعیت اقتصادی رخ خواهد داد. اما در فضائی که نااطمینانی اقتصادی بالاست، اجرای اصلاحات می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.
ریشه ارزی تورم
در همین زمینه «عبدالمجید شیخی» کارشناس اقتصادی هم اظهار کرد: اقتصاد بدون دولت ۳۰۰ سال است که در ادبیات دنیا محو شده است. حتی کشورهایی که مدافع اقتصاد آزاد شناخته می‌شوند، در عمل با ابزارهای مختلف از تولید داخلی، بازار و پول ملی خود حمایت می‌کنند.
شیخی معتقد است: در وضعیت جنگی یا نیمه‌جنگی، دولت ناگزیر است کنترل بیشتری بر اقتصاد اعمال کند. به‌ویژه در حوزه تنظیم بازار و حفظ ارزش پول ملی. وی تورم را اصلی‌ترین بحران کنونی اقتصاد ایران می‌داند و معتقد است بخش عمده این تورم ناشی از بازی با نرخ ارز است. از دیدگاه او، تورم موجود نه حاصل کمبود کالا و نه ناشی از فشار تقاضاست، بلکه ریشه در سیاست‌های ارزی و کاهش ارزش پول ملی دارد.