روند فروپاشی ناتو آغاز شده است، تا دیر نشده کاری کنید
سرویس خارجی-
همزمان با تشدید تنشها بین آمریکا و اروپا بر سر سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو)، دبیر کل پیشین ناتو اعلام کرد که روند فروپاشی این ائتلاف نظامی آغاز شده است و اروپا تا دیر نشده باید کاری انجام دهد.
روابط میان آمریکا و کشورهای اروپایی عضو ناتو در سالهای اخیر با تنشها و اختلافات بیسابقهای روبهرو شده است؛ اختلافاتی که بسیاری از تحلیلگران از آن به عنوان نشانهای از بحران هویتی و راهبردی در این ائتلاف نظامی یاد میکنند. طی سالهای گذشته بارها سران کشورهای مطرح عضو این ائتلاف مثل ماکرون رئیسجمهور فرانسه از مرگ مغزی این سازمان سخن گفتهاند. اگرچه ناتو پس از جنگ اوکراین بار دیگر تلاش کرد وحدت خود را به نمایش بگذارد، اما شکافهای عمیق سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان دو سوی آتلانتیک همچنان پابرجا باقی ماند و بعد از روی کار آمدن ترامپ در آمریکا تشدید نیز شد. یکی از مهمترین دلایل اختلاف، رویکرد آمریکا نسبت به امنیت اروپا است. دولتهای مختلف آمریکا، بهویژه در دوره ترامپ، بارها کشورهای اروپایی را متهم کردند که سهم عادلانهای در هزینههای دفاعی ناتو پرداخت نمیکنند و امنیت خود را به واشنگتن واگذار کردهاند. ترامپ حتی تهدید کرده بود که در صورت ادامه این وضعیت، آمریکا تعهدات خود در قبال دفاع از اروپا را کاهش خواهد داد. این مواضع نگرانی گستردهای در پایتختهای اروپایی ایجاد کرد و بحث «استقلال راهبردی اروپا» را تقویت نمود. جنگ اوکراین نقطه عطفی در روابط دوطرف بود. پس از آغاز درگیری میان روسیه و اوکراین، کشورهای اروپایی بهشدت به حمایت نظامی و اطلاعاتی آمریکا وابسته شدند. در عین حال، بسیاری از دولتهای اروپایی معتقد بودند که ادامه جنگ، اقتصاد اروپا را بیش از آمریکا تحت فشار قرار داده است. بحران انرژی، افزایش تورم و کاهش رشد اقتصادی در کشورهای اروپایی باعث شد برخی جریانهای سیاسی در اروپا نسبت به سیاستهای تهاجمی واشنگتن در قبال روسیه انتقاد کنند. در مقابل، آمریکا از جنگ اوکراین برای تقویت نفوذ نظامی و فروش گسترده تسلیحات و انرژی به اروپا بهره برد و پس از روی کار آمدن ترامپ نیز اروپا و اوکراین را مقابل ماشین جنگی روسیه تنها گذاشت. از سوی دیگر، جنگ تجاوکارانه آمریکا علیه ایران نیز به اختلافات درون ناتو دامن زده است. کنترل مؤثر ایران بر تنگه هرمز در نتیجه این جنگ اروپا را با بحران سوخت و انرژی مواجه کرده است. از سوی دیگر عدم همراهی اعضای اروپایی ناتو با ترامپ جهت باز کردن تنگه هرمز نیز تنشها بین دوطرف را تشدید کرده است. ترامپ تهدید کرده بود اگر کشورهای اروپایی عضو ناتو از جنگ ترامپ علیه ایران حمایت نکنند نیروهای آمریکا را از اروپا بیرون خواهد کشید تهدیدی که طی روزهای گذشته عملی شد و بر نگرانیها در اروپا افزود. ترامپ حتی تهدید کرده است اعضای ناتو مثل اسپانیا را که با آمریکا در جنگ همراهی نکردهاند از این سازمان بیرون خواهد کرد. مسئلهای که به وضوح اختلاف و تشدید تنشهای داخلی در این سازمان را نشان میدهد. اختلاف بر سر نحوه مواجهه با چین، آینده صنایع دفاعی اروپا و نقش مستقل اتحادیه اروپا در امنیت جهانی نیز از دیگر عوامل بحران در ناتو محسوب میشود. اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند این سازمان با وجود حفظ ظاهر اتحاد، در حال عبور از یکی از دشوارترین دورههای تاریخ خود است؛ دورهای که در آن ناتو یا مثل پایان جنگ سرد دچار دگردیسی میشود یا فرو میپاشد.
تنها گزینه ترامپ
اظهارات جدید دبیر کل سابق ناتو نیز نشان میدهد که موضوع انشقاق در این سازمان و خطر فروپاشی آن خیلی جدی محسوب میشود. «آندرس فوگ راسموسن» دبیرکل ناتو در سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ در تشریح وضعیت کنونی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی اظهار داشت: آنچه اکنون شاهد آن هستیم، فروپاشی ناتو است و این خطرناک است. ترامپ آنقدر تردید در مورد تعهد خود به ماده پنج و دفاع از اروپا ایجاد کرده است که تنها یک نتیجه برای اروپاییها میتواند، وجود داشته باشد؛ ما باید روی پای خود بایستیم و بتوانیم خودمان از قاره خود دفاع کنیم. به گزارش ایسنا، «راسموسن» با ارائه پیشنهاد ایجاد گروهی از کشورهای اروپایی که آماده و قادر به سازماندهی مستقل دفاع از این قاره هستند، تاکید کرد که اروپا به «طرحهای دفاعی جدید و قابلیتهای نظامی جدید» نیاز دارد و باید «تولید سلاح و مهمات را افزایش دهد.» به نوشته نشریه پولیتیکو، طبق پیشنهاد او، مشارکت محدود به کشورهایی خواهد بود که معیارهای سختگیرانهای را رعایت میکنند. راسموسن تصریح کرد: کشورهای ناتو که هدف پنج درصد هزینههای نظامی را برآورده میکنند، باید بتوانند در این امر مشارکت کنند، به تضمین امنیتی مشابه ماده پنج متعهد شوند و از اینکه کشورهای منفرد بتوانند عملیات نظامی را مسدود کنند، جلوگیری کنند. او در ادامه خاطرنشان کرد که باید سازوکاری برای حذف اعضایی که این شرایط را رعایت نمیکنند، وجود داشته باشد.
ضرورت خروج فرانسه از ناتو
در بین اعضای اروپایی ناتو نیز زمزمهها در مورد ضرورت خروج از این سازمان روزبهروز بیشتر میشود. نظرسنجیها نشان میدهد که بیش از 70درصد اروپاییها دیگر اعتمادی به آمریکا ندارند و بر این باور هستند که اروپا به لحاظ امنیتی و نظامی باید روی پای خود بایستد. در همین راستا «ژان-لوک ملانشون» نامزد ریاستجمهوری فرانسه هم خروج از ناتو را وعده داد و گفت کارکرد این ائتلاف فقط تحکیم سلطه آمریکا بر اروپاست. وی که سوم ماه مِی( یکشنبه 13 اردیبهشت) نامزدی خود در انتخابات ریاستجمهوری سال آینده فرانسه را اعلام کرد، به شبکه خبری فرانسوی «السیآی» گفت: اگر رئیسجمهور شود، پاریس را از پیمان آتلانتیک شمالی خارج خواهد شد و استدلال کرد که این ائتلاف تنها در خدمت یک چیز و آن قرار دادن اروپا تحت نفوذ و نظارت آمریکاست. به گزارش فارس بنیانگذار جنبش «فرانسه تسلیمناپذیر» و منتقد دیرینه ناتو، گفت که حفظ فاصله از این پیمان، بخشی از «خط تاریخی» فرانسه است.
او همچنین به خروج فرانسه از ساختار فرماندهی نظامی یکپارچه ناتو در دوران شارل دوگل اشاره کرد و تصمیم «نیکولا سارکوزی»، رئیسجمهور پیشین، در سال ۲۰۰۹ برای بازگشت فرانسه به ساختار فرماندهی این پیمان را مورد انتقاد قرار داد. ملانشون گفت «گام به گام پیش خواهیم رفت» و افزود: فرانسه ابتدا از فرماندهی یکپارچه ناتو خارج خواهد شد و از برنامههای مشترک تجهیزات نظامی با ارتش آمریکا فاصله خواهد گرفت. به نوشته شبکه خبری فرانسوی «السیآی» اظهارات او در بحبوحه بحثهای فزاینده در اروپا در مورد استقلال دفاعی، هزینههای نظامی و وابستگی این قاره به تضمینهای امنیتی آمریکا پس از تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در پی جنگ آمریکا علیه ایران مطرح شده است.