نجوای دل با معبود

اجابت چيست‏؟
* استجابت الهى، پاسخ و توجّه و التفات خداست؛ و لو آن خواسته‏اى كه من و شما داريم كه اى‏بسا خيال مى‏كنيم اين خواسته به نفع ماست، اما به زيان ماست تحقّق هم پيدا نكند؛ اما «يا الله» شما بى‏گمان لبّيكى به دنبال خود دارد.(19/4/79)
نورانيتى كه در دل پديد مي‌آيد
* اگر انس پيدا كنيد، خواهيد ديد كه خيلى از پاسخ‌ها همانى است كه در همان لحظه به شما داده مى‏شود؛ يعنى آدم نبايد خيال كند كه پاسخ دعا حتماً همان پولى است كه از خدا خواسته ‌است و بايد برسد! گاهى اوقات، پاسخ، همانى است كه در آن لحظه به شما مى‏دهند. آنچنان نورانيّتى در دل شما به وجود مى‏آيد كه مى‏بينيد اصلاً پاسختان را همان ساعت گرفته‏ايد. آن حالتى را كه انسان در دعا پيدا مى‏كند، گاهى احساس مى‏كند كه ديگر غير از آن، هيچ‏چيز نمى‏خواهد. (14/11/76)
* وقتى ديديد طلب، با همه‏ وجود از سرتاپاى شما جارى شد، بدانيد اين همان پاسخ الهى است؛ اين همان جواب خداست و جواب بعدى هم اجابت است.(همان)
برآورده شدن خواسته در چارچوب قوانين طبيعى 
* لازم نيست دعا هميشه قوانين طبيعى را به هم بزند و برخلاف قوانين طبيعى عمل كند؛ نه. دعا در چارچوب قوانين طبيعى مستجاب مى‏شود و خواسته‏ شما برآورده مى‏گردد. اين قدرت خداست كه قوانين را جور مى‏آورد، كنار هم مى‏گذارد و مقصود شما برآورده مى‏شود. البتّه آنجايى كه دعاى شما با يك قانون الهىِ ديگرى تصادم پيدا كند، مستجاب نمى‏شود. وعده‏ الهى حقّ است؛ اما آن وعده هم درست است. آدم‏هايى كه بیکار باشند و در راه اهداف خودشان تلاش نكنند، تضمينى نيست كه به هدف و مقصد برسند. حالا شما دعا كن، معلوم است كه اين دعا خيلى اقبال استجابت ندارد. البتّه يك‏وقت هم ديديد مستجاب شد؛ اما تضمينى نيست.اگر در جايى برخلاف يك قانون طبيعىِ مسلّم، شما دعا كنيد؛ معلوم نيست تضمينى داشته باشد. اگرچه در مواردى بلاشك دعا قوانين را هم خرق مى‏كند؛ اما اين‏طور نيست كه وقتى مى‏گویيم دعا مستجاب مى‏شود، يعنى دعاى شما اگر با قوانين ديگر الهى منافات داشته باشد و عملى همراهش نباشد و يا حتّى خود دعا از روى توجّه هم نباشد، باز مستجاب مى‏شود؛ نه. در دعا، طلب كردن و خواستن از خداى متعال و حقيقتاً مطالبه كردن لازم است. اين دعا مستجاب مى‏شود. اگر عمل و تلاش در راه اهداف بزرگ، همراه اين دعا باشد، اقبال استجابت اين دعا واقعاً بيشتر است.(4/10/77)
جور شدن ابزارهاى مادّي و عادى و معمولى 
* خداى متعال در داستان به آب انداختن صندوق حامل حضرت موسي‌(ع) دو وعده به مادرش داد: اوّل اينكه اين بچه را به تو برمى‏گردانيم، دوّم اينكه او را از مرسَلين قرار مى‏دهيم. بعد كه اين بچه را در ميان رود خروشان انداخت، به خواهر موسى گفت: برو دنبالش ببين چه مى‏شود و سرنوشت اين بچه به كجا خواهد انجاميد؟ تا اينكه اين بچه از طريق رود نيل به نزديك خانه‏ فرعون رسيد. خانواده‏ فرعون او را گرفتند و خدا در دلشان انداخت كه او را نگه دارند. زن فرعون گفت كه اين بچه را براى خودمان نگه داريم. اما موسی پستان‌ها را نگرفت. هرچه دايه آوردند كه به اين بچه شير بدهند، پستان آنها را نگرفت. گرسنه است و شير مى‏خواهد. در اين بين، خواهر موسى آمد و گفت: مى‏خواهيد من يك مرضعه(دایه) پيدا كنم؟(قصص، آيات 1-8)؛ ببينيد وقتى خداى متعال مى‏خواهد دعا را مستجاب كند و وعده را محقّق نمايد، اين‏گونه شرايط را جور مى‏آورد.(4/10/77)
* وقتى دعا مى‏كنيد كه حاجتى از شما برآورده شود، اگر خداى متعال آن دعا را مستجاب كند، استجابتش اين است كه ابزارهاى مادّي و عادى و معمولىِ اين خواسته، جور مى‏شود. يعنى خدا جور مى‏آورد. فرضاً شما از كسى‏طلبى داريد كه آن كس طلب شما را نمى‏دهد. اما يك‌وقت به دلش مى‏افتد و مى‏آيد طلبتان را مى‏دهد. اين، يك وسيله است. چه مانعى دارد كه دعا اين وسيله را براى انسان جور كند؟(28/11/73)
دعا‌، همراه با تلاش و همت
* بعضى مواقع، خداى متعال معجزه هم نشان مى‏دهد كه آن بحث ديگرى است. معجزه در موارد استثنايى رخ مى‏دهد و در غيرِ مواردِ استثنايى، دعا جور كننده‏ روال عادى است. وقتى شما از خدا مى‏خواهيد حادثه‏اى اتفاق بيفتد كه به آن نياز داريد، در كنار دعا، بايد نيرويتان را هم به كار ببنديد. مثلاً اگر احساس تنبلى به شما دست مى‏دهد و دعا مى‏كنيد كه خداى متعال اين احساس را از شما بگيرد، در كنار دعا، بايد اراده و همّت نيز به خرج دهيد. يعنى در اينجا هم، باز وسيله‏ مادّي و وسيله‏ طبيعىِ ديگرى هست كه همان همّت كردن است. بايد همّت و اراده كنيد. هيچ كس خيال نكند كه اگر در خانه بنشينيم و به تلاش و اقدام نپردازيم، حتّي اراده هم نكنيم و فقط به دعا مشغول باشيم، خدا حاجاتمان را برآورده مى‏كند؛ نه. چنين چيزى امكان ندارد. پس، دعا در كنار تلاش و با تلاش است. بعضاً خيلى از تلاش‌ها به نتيجه نمى‏رسد؛ اما همين كه دعا كرديد، به نتيجه خواهد رسيد.(همان)
استجابت به معناى برآورده شدنِ صددرصد خواسته نيست 
*  خداى متعال در چند آيه از آيات قرآن وعده كرده‌است كه دعا را مستجاب خواهد كرد. يكى از آيات، همين آيه‏ مباركه‏ «قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُم»(سوره‌ غافر، آيه‌ 60) است؛ يعنى پروردگار شما فرموده‌است كه مرا دعا كنيد تا استجابت كنم. ممكن است استجابت به معناى برآورده شدنِ صددرصد آن خواسته هم نباشد. گاهى ممكن است قوانين خلقت، اقتضاى اين را نكند كه خدا آن حاجت را حتماً برآورده كند. در مواردى قوانينى وجود دارد كه آن خواسته برآورده شدنى نيست، يا به زودى برآورده شدنى نيست. در غير اين موارد، قاعدتاً خداى متعال پاسخش اين است كه خواسته‏ شما را برآورده مى‏كند؛ همچنان كه در دعاى شريف ابى‏حمزه‏ ثمالى كه در سحرهاى ماه رمضان خوانده مى‏شود به همين معنا اشاره مى‏كند. در قرآن فرموده‌است: «وَ اسْئَلُوا الله مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ الله كانَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيما»(نساء، آيه‌ 32)؛ اگرچه خدا عالم است و نيازهاى شما را مى‏داند، اما شما از خدا بخواهيد و به خدا عرض كنيد. امام اين آيه را در دعا ذكر مى‏كند. بعد مى‏فرمايد: «وَ لَيْسَ مِنْ صِفَاتِكَ يَا سَيِّدِي أَنْ تَأْمُرَ بِالسُّؤَالِ وَ تَمْنَعَ الْعَطِيَّهْ.» (بحارالأنوار ج:95 ص:82 ) امام سجّاد(ع) عرض مى‏كند: پروردگارا! عادت تو اين نيست كه مردم را به خواستن امر كنى؛ اما آنچه كه آنها خواستند به آنها ندهى. يعنى معناى كرم الهى و رحمت الهى و قدرت محيطه‏ الهى اين است كه اگر مى‏گويد بخواهيد، اراده فرموده ‌است كه آن خواسته را اجابت كند. اين همان وعده‏ الهى است كه در آيه زیر بيان مى‏كند: «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَهْ الدَّاعِ إِذا دَعانِ»(بقرهًْ، آيه‌ 186)؛ هرگاه بندگان من درباره‏ من از تو سؤال كنند كه كجاست، بگو اى پيامبر، من نزديكم و پاسخ مى‏گويم و دعا و خواسته‏ آن كسى را كه از من مى‏خواهد و مرا مى‏خواند اجابت مى‏كنم. هركس خدا را بخواند، پاسخى در مقابلش هست: «لِكُلِّ مَسْأَلَهْ مِنْكَ سَمْعٌ حَاضِرٌ وَ جَوَابٌ عَتِيد»(بحارالأنوار ج:83 ص:58)؛ هر سؤالى از خدا، هر خواسته‏اى از خدا، يك پاسخ قطعى در مقابل دارد. اين خيلى مهمّ است و بايد بندگان مؤمن خدا آن را خيلى قدر بدانند. حالا كسى كه ايمان ندارد، طبيعى است كه از اين موقعيت مثل خيلى از موقعيت‌هاى ديگر استفاده نمى‏كند. اين وعده‏ قطعى الهى است؛ يعنى خداى متعال هر خواسته‏اى را جواب خواهد داد. اين يك وعده است و البتّه هر وعده‏اى هم شرايطى دارد. (4/10/77)
* هيچ دعايى بى‏استجابت نيست. استجابت به معناى اين نيست كه خواسته انسان حتماً برآورده خواهد شد؛ ممكن است برآورده بشود، ممكن است به علل و مصالح و موجباتى برآورده هم نشود اما استجابت الهى هست.
* اگر در جايى برخلاف يك قانون طبيعىِ مسلّم، شما دعا كنيد؛ معلوم نيست تضمينى داشته باشد. اگرچه در مواردى بلاشك دعا قوانين را هم خرق مى‏كند؛ اما اين‏طور نيست كه وقتى مى‏گویيم دعا مستجاب مى‏شود، يعنى دعاى شما اگر با قوانين ديگر الهى منافات داشته باشد و عملى همراهش نباشد و يا حتّى خود دعا از روى توجّه هم نباشد، باز مستجاب مى‏شود؛ نه. در دعا، طلب كردن و خواستن از خداى متعال و حقيقتاً مطالبه كردن لازم است. اين دعا مستجاب مى‏شود. اگر عمل و تلاش در راه اهداف بزرگ، همراه اين دعا باشد، اقبال استجابت اين دعا واقعاً بيشتر است.
* در كنار دعا، بايد اراده و همّت نيز به خرج داد. بايد همّت و اراده كنيد. هيچ كس خيال نكند كه اگر در خانه بنشينيم و به تلاش و اقدام نپردازيم، حتّي اراده هم نكنيم و فقط به دعا مشغول باشيم، خدا حاجاتمان را برآورده مى‏كند.