مجاهـدت زنـان در رونق زیرساختهای کلان فناوری
سیده یاسمن رودباری-بخش پایانی
ایران با توسعه فناوری فضائی، به توان طراحی، ساخت و پرتاب ماهوارههای سنجشی، تحقیقاتی و مخابراتی دستیافته و زنجیرهای کامل از ماهوارهبرهای بومی، ایستگاههای کنترل زمینی و مدیریت دادههای فضائی ایجاد کرده است. استفاده از دادههای ماهوارهای در کشاورزی هوشمند، مدیریت منابع آب، پایش محیطزیست، مدیریت بحران و امنیت ملی، نشاندهنده اثر مستقیم این فناوری بر حکمرانی و تصمیمگیری راهبردی است. در حوزه هوافضا، طراحی و ساخت هواپیماهای سبک و آموزشی، توسعه سامانههای بدون سرنشین، بومیسازی قطعات حساس و ارتقای ناوگان موجود، بیانگر توان فنی و مهندسی کشور است.
پروژههای طراحی موتورهای هوائی بومی، هرچند پیچیده و طولانیمدت، از جمله استراتژیکترین دستاوردهای فناورانه ایران محسوب میشوند. علاوهبر این، بومیسازی فناوریهای پالایشگاهی و پتروشیمی، تولید کاتالیستهای پیچیده، توسعه نیروگاههای سیکل ترکیبی و بهینهسازی مصرف انرژی، باعث شده کشور به سطح بالاتری از امنیت انرژی و مزیت اقتصادی دست یابد. ایجاد شبکههای هوشمند برق، سامانههای مدیریت داده و کلان داده، زیرساختهای ارتباطی پیشرفته و هوشمندسازی خدمات عمومی، پایهای برای ورود به اقتصاد دیجیتال و حکمرانی فناورانه فراهم کرده و توان کشور را در مدیریت کلان افزایش داده است.
فناوریهای نرم، دیجیتال و نوظهور کاربردی
در حوزه فناوریهای نرم و دیجیتال، ایران با استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در تشخیص پزشکی، پردازش زبان فارسی، تحلیل تصاویر ماهوارهای، امنیت سایبری و مدیریت شهری، توانسته کاربرد عملی AI را در ابعاد ملی و اجتماعی به نمایش بگذارد. توسعه نرمافزارهای راهبردی، سامانههای بانکی، زیرساختهای ابری و خدمات دیجیتال بومی، گامی مؤثر در مسیر استقلال دیجیتال کشور محسوب میشود. در صنایع پزشکی پیشرفته، تولید تجهیزات پیچیده، ایمپلنتها، دریچههای قلبی و سامانههای تشخیصی، ضمن کاهش هزینههای درمان، امنیت سلامت را افزایش داده و موجب توانمندی بالاتر نظام سلامت شده است. رشد شرکتهای دانشبنیان و ایجاد اکوسیستم فناوری، پیوند دانشگاه، صنعت و بازار را مستحکم کرده و فناوری را به محصول، اشتغال و ثروت تبدیل کرده است، بهطوری که این بخش نرم فناوری، مکمل دستاوردهای سخت و زیرساختی کشور محسوب میشود و نقش حیاتی در توسعه جامع کشور دارد. در مجموع، دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه فناوریهای خاص و راهبردی، نشاندهنده یک تحول عمیق و ساختاری در مسیر توسعه دانش و خودکفایی فناورانه است. ایران توانسته از حالت مصرفکننده فناوری، به تولیدکننده مستقل و کنشگر فعال در حوزههای راهبردی هستهای، نانو، زیست فناوری، دفاعی، فضائی و دیجیتال تبدیل شود و اثرات آن را در امنیت، اقتصاد، سلامت و قدرت ملی مشاهده کند. این دستاوردها نهتنها موجب افزایش استقلال و خودکفایی کشور شده، بلکه مسیر ایران را برای حضور مؤثر در عرصههای بینالمللی و منطقهای باز کرده و الگویی از توسعه فناوریهای راهبردی و خاص بر پایه منابع داخلی، دانش بومی و مدیریت راهبردی ارائه میدهد.
توسعه خدمات اجتماعی و حمایتی
در دهه اخیر، سیاستهای اجتماعی کشور با هدف کاهش نابرابریها، حمایت از اقشار آسیبپذیر و تقویت عدالت اجتماعی دنبال شده است. گسترش پوششهای بیمهای، حمایتهای معیشتی و خدمات رفاهی، بخشی از این رویکرد کلان بوده است. تمرکز بر نهاد خانواده، حمایت از کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و زنان سرپرست خانوار، نشاندهنده جهتگیری حمایتی سیاستهای اجتماعی است. همزمان، تلاش شده است که سیاستها از حمایت صرف به سمت توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی حرکت کند. نقش نهادهای حمایتی و سازمانهای مردمنهاد در تکمیل سیاستهای اجتماعی دولت قابل توجه بوده و این همافزایی به افزایش اثربخشی خدمات اجتماعی کمک کرده است. مجموع این تحولات، توسعه خدمات اجتماعی را به یکی از دستاوردهای مهم دهه اخیر تبدیل کرده است.
دستاوردهای انقلاب در حوزه زنان
در دهه اخیر، حوزه زنان یکی از کانونهای اصلی تحولات اجتماعی، فرهنگی و انسانی کشور بوده و سیاستگذاریهای کلان انقلاب اسلامی بهگونهای پیش رفته است که نقش زنان بهعنوان نیروی مؤثر در توسعه پایدار، بیش از گذشته برجسته شود. این دستاوردها نه بهصورت مقطعی، بلکه در قالب یکروند پیوسته و ساختاری قابل ارزیابی است.
در حوزه آموزش و علم، افزایش چشمگیر سطح تحصیلات زنان از مهمترین شاخصهای این تحول به شمار میرود. زنان سهم قابلتوجهی از جمعیت دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهی را تشکیل دادهاند و حضور آنان در رشتههای تخصصی، علوم پزشکی، علوم انسانی و حتی حوزههای فنی و مهندسی به طور مستمر افزایش یافته است. این روند، سرمایه انسانی کشور را تقویت کرده و زمینه مشارکت فعالتر زنان در عرصههای علمی و حرفهای را فراهم آورده است. همزمان با ارتقای آموزشی، نقشآفرینی زنان در مشاغل تخصصی، مدیریتی و تصمیمساز نیز گسترش یافته است. حضور زنان در حوزههای آموزش، سلامت، مدیریت دولتی، بخش خصوصی و فعالیتهای فناورانه، نشاندهنده حرکت تدریجی اما پایدار به سمت استفاده مؤثر از ظرفیتهای اجتماعی و حرفهای آنان است. این نقشآفرینی، علاوهبر ارتقای جایگاه فردی زنان، به بهبود کیفیت حکمرانی و خدمات عمومی نیز کمک کرده است.
در بعد حقوقی و نهادی، تقویت چارچوبهای قانونی و سیاستهای حمایتی از زنان و خانواده از دیگر دستاوردهای مهم دهه اخیر محسوب میشود. حمایت از مادران شاغل، توسعه پوششهای بیمهای، توجه به زنان سرپرست خانوار و سیاستهای مرتبط با تحکیم خانواده، نشاندهنده نگاه ساختاری به جایگاه زنان در نظام اجتماعی کشور است.
در حوزه سلامت، گسترش خدمات بهداشتی و درمانی ویژه زنان، از مراقبتهای پیشگیرانه تا خدمات تخصصی، نقش مهمی در ارتقای سلامت فردی و اجتماعی ایفا کرده است. زنان نهتنها بهعنوان دریافتکننده این خدمات، بلکه بهعنوان پزشک، پرستار، ماما، پژوهشگر و مدیر سلامت، سهم تعیینکنندهای در بهبود شاخصهای سلامت کشور داشتهاند.
در نهایت، حضور فعال زنان در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، رسانهای و اقتصادی، از جمله کارآفرینی و کسبوکارهای نوپا، نشان میدهد که دهه اخیر شاهد تقویت تدریجی اما مؤثر نقش زنان در تمامی لایههای جامعه بوده است. مجموع این تحولات بیانگر آن است که ارتقای جایگاه زنان، نه یک سیاست حاشیهای، بلکه یکی از ارکان اصلی پیشرفت اجتماعی کشور در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی بوده است. نقش زنان در سرمایه اجتماعی و پیشرفت دستاوردهای انقلاب زنان، بهعنوان نیمی از جمعیت کشور و ستون خانواده، نقش تعیینکنندهای در تثبیت و پیشرفت دستاوردهای انقلاب اسلامی ایفا کردهاند. سرمایه اجتماعی که شامل اعتماد، همکاری و انسجام جامعه است، بدون مشارکت فعال زنان قابل تقویت نیست. دهه اخیر نشان داد که حضور زنان در تمامی عرصهها ـ از آموزش و سلامت گرفته تا اقتصاد، امنیت و فعالیتهای فرهنگی ـ یکی از کلیدیترین عوامل موفقیت کشور در توسعه پایدار بوده است.
مشارکت زنان در حوزه سلامت و بهداشت
در دهه اخیر، زنان بیشترین سهم را در شبکه بهداشت و درمان کشور داشتهاند. پزشکان، پرستاران، ماماها و پژوهشگران زن، ستون اصلی ارائه خدمات درمانی در شهرها و بهویژه مناطق محروم هستند. در بحرانهای بهداشتی، بهویژه دوران پاندمی کرونا، زنان نقش حیاتی در آموزشهای سلامت، واکسیناسیون، مراقبت از بیماران و اطلاعرسانی عمومی داشتند. بدون مشارکت گسترده آنان، بسیاری از برنامههای ملی سلامت به موفقیت نمیرسید.
فاطمی مدیر مدرسه علمی فاطمهًْالزهرا (س)، در گفتوگو با گزارشگر زن روز به تشریح ضرورت نقش زنان در پیشرفت دستاوردهای انقلاب میپردازد و اظهار میکند: «اگر جهانبینی و زیربنای فکری زنان به سمت معارف توحیدی تغییر کند ما دیگر نیازی به این که راهی باز کنیم تا برای زنان جامعه نقش تعیین کنیم نخواهیم داشت؛ بلکه بانوان خودشان نقش میگیرند.» وی تصریح میکند: «بنابراین آنچه که در این مقطع زمانی قرار است به آن بپردازیم و اتفاقاً ما هم در حوزه علمیه بسیار به آن توجه میکنیم تا آن را اجرا کنیم این است که زیرساختهای توحیدی را تبیین و نهادینه کنیم و در ضمن میدان بدهیم تا اینها بتوانند بروز پیدا کنند.»
فاطمی بیان میکند: «مجموع حوزههای علمیه بانوان در طول فعالیت علمی که دارند تمام تلاش خود را بهکار میگیرند تا هر یک از ما بهعنوان یک حلقه از زنجیره اسلام، بتوانیم نگاه زنان در درجه اول به خودشان و بعد به خانواده و جامعه اطرافشان تغییر مثبت کند و رو به پیشرفت باشد البته که هنوز برای رسیدن به نقطه ایدهآل فاصله داریم.»
نقش زنان در اقتصاد مقاومتی و کارآفرینی اجتماعی
اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار، بدون حضور فعال زنان امکانپذیر نیست. در دهه اخیر، زنان نقش محوری در ایجاد و توسعه کسبوکارهای خانگی، مشاغل خرد و استارتاپهای کوچک ایفا کردهاند. این فعالیتها نهتنها اشتغال ایجاد کرده و استقلال اقتصادی خانوادهها را افزایش داده، بلکه باعث تقویت همبستگی اجتماعی و مشارکت در تولید ملی شده است. تجربه نشان داده که زنان کارآفرین، از منابع محلی برای حل مسائل اقتصادی و اجتماعی بهره میگیرند و این خود نمونهای از سرمایه اجتماعی مؤثر است.
تشکلها، گروههای جهادی و سازمانهای مردمی
با محوریت زنان
زنان در گروههای جهادی، سازمانهای مردمنهاد و فعالیتهای خیریه، نقش مؤثری در توسعه اجتماعی داشتهاند. از ساخت مدارس و مراکز بهداشت گرفته تا فعالیتهای فرهنگی و آموزشی، زنان با مشارکت مستقیم و مدیریت مؤثر، توانستهاند شکافهای اجتماعی و اقتصادی را کاهش دهند. حضور زنان در این عرصهها، نشاندهنده قدرت نرم و سرمایه اجتماعی آنان است و تثبیت دستاوردهای انقلاب را تضمین میکند. نقش زنان در امنیت اجتماعی و تابآوری جامعه نیز غیرقابل انکار است. زنان بهعنوان نهاد خانواده، معلم و فعال اجتماعی، آموزشهای عمومی، پیشگیری از بحرانهای اجتماعی و ترویج ارزشهای اخلاقی و فرهنگی را هدایت میکنند. مشارکت زنان در ایجاد پیوند میان مردم و نهادهای محلی، افزایش آگاهی عمومی و کمک به کاهش آسیبهای اجتماعی، از شاخصهای مهم سرمایه اجتماعی محسوب میشود. حضور زنان در آموزش و فرهنگ، نقش مستقیمی در ارتقای امنیت روانی و اجتماعی جامعه دارد. زنان، عامل اصلی انتقال ارزشها و فرهنگ مشارکت به نسل جدید هستند. فعالیت آنان در حوزههای فرهنگی، هنری، اجتماعی و رسانهای، سبب ترویج ارزشهای اخلاقی، تقویت پیوندهای خانوادگی و همبستگی اجتماعی شده است. برنامههای آموزشی و فرهنگی با محوریت زنان، نهتنها به رشد سرمایه انسانی کمک کرده، بلکه زمینههای مشارکت گستردهتر در امور عمومی را فراهم آورده است.
کلام آخر
تجربه دهه اخیر نشان داده است که توسعه پایدار و تثبیت دستاوردهای انقلاب، بدون مشارکت فعال زنان غیرممکن است. حضور زنان در همه حوزهها، از سلامت و اقتصاد تا امنیت و فرهنگ، بهعنوان ستون اصلی سرمایه اجتماعی، قدرت تابآوری و پیشرفت کشور را افزایش میدهد. استمرار این روند، نیازمند سیاستگذاری هوشمند، ایجاد فرصتهای واقعی و آموزشهای گسترده برای توانمندسازی زنان است. با تقویت نقش زنان، میتوان انتظار داشت که سرمایه اجتماعی کشور در دهههای آینده، به یکی از بزرگترین دستاوردهای انقلاب تبدیل شود و زمینه توسعه پایدار و همهجانبه را فراهم کند. بررسی دستاوردهای انقلاب اسلامی در دهه اخیر نشان میدهد که مسیر توسعه کشور، علیرغم محدودیتها و چالشهای داخلی و خارجی، با تکیه بر توان داخلی و سرمایه انسانی ادامه یافته است. پیشرفتهای علمی و فناورانه، گسترش زیرساختهای سلامت، تقویت توان دفاعی و امنیت ملی، توسعه خدمات اجتماعی و حضور فعال زنان، هر یک بخشی از یک منظومه بههمپیوسته را تشکیل میدهند که هدف نهائی آن ارتقای کیفیت زندگی و افزایش تابآوری ملی است. در این میان، نقش زنان بهعنوان یکی از ارکان اصلی این منظومه، به طور فزایندهای برجسته شده است. افزایش سطح تحصیلات، حضور مؤثر در حوزههای تخصصی، مشارکت در نظام سلامت، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و نقشآفرینی در اقتصاد، نشاندهنده آن است که سیاستهای کلان کشور در دهه اخیر، به سمت استفاده مؤثرتر از ظرفیتهای زنان حرکت کرده است. این روند، نهتنها یک دستاورد اجتماعی، بلکه سرمایهای راهبردی برای آینده کشور محسوب میشود.
مجموعه دستاوردهای مطرحشده در این گزارش بیانگر آن است که انقلاب اسلامی در دهه اخیر توانسته است ضمن حفظ اصول و ارزشهای بنیادین خود، به الزامات توسعه و پیشرفت نیز پاسخ دهد. استمرار این مسیر، نیازمند تقویت حکمرانی کارآمد، استفاده حداکثری از سرمایه انسانی و حفظ انسجام اجتماعی است.