جایـگاه اسـلام و روحـانیت در میـان تودههای مردم
سهراب مقدمی شهیدانی
4-13. مواجهه روحانیت با انحرافات عزاداری در دوران معاصر
مسئله انحرافات عزاداری و نحوه مقابله با آن یکی از موضوعات چالشی دوران معاصر بوده است. امام خمینی(رح) در تبیین مواجهه روحانیت با این انحرافات می نویسند: «اینجا باید یک سخنی هم در خصوص عزاداری و مجالسی که به نام حسین بن علی(ع) به پا می شود بگوییم. ما و هیچ یک از دینداران نمی گوییم که با این اسم، هر کس هر کاری می کند خوب است. چهبسا علمای بزرگ و دانشمندان بسیاری از این کارها را ناروا دانسته و به نوبه خود از آن جلوگیری کردند.
چنانچه همه می دانیم در بیست و چند سال پیش از این، عالم عامل بزرگوار مرحوم حاج شیخ عبدالکریم که از بزرگ ترین روحانیون شیعه بود، در قم شبیه خوانی را منع کرد و یکی از مجالس بسیار بزرگ را مبدل به روضه خوانی کرد و روحانیون و دانشمندان دیگر هم چیزهایی که برخلاف دستور دین بوده منع کرده و
می کنند.
ولی مجالسی که به نام روضه در بلاد شیعه به پا می شود با همه نواقصی که دارد باز هر چه دستور دینی و اخلاقی است و هرچه انتشار فضائل و پخش مکارم اخلاق است در اثر همین مجالس است.»
4-14. جایگاه روحانیت در میان توده ها
امام در رابطه با جایگاه روحانیت در میان توده ها می نویسند:
«امروز در قطب شیعه آن روحانی که احترامش از همه بیشتر و شتر تقلید در خانه او زانو بر زمین زده رئیس روحانیون آقای آقا سید ابوالحسن اصفهانی است. شما از این مرد بزرگ کدام محافظه کاری و حرف خرافی شنیدید؟! رساله او بین توده پخش است. در آنک جمله حرف خرافی و محافظه کاری پیدا کنید تا ما از شما بپذیریم وگرنه به محض گفتن و ادعا سخنان بی پایه شما پذیرفته نیست. از او گذشتیم، یکی از بزرگان روحانیون که مظاهر احترام او را در ایران همه دیدید آقای حاج آقا حسین قمی بود آنها که آشنا به اخلاق و اعمال او هستند می دانند که در صراحت لهجه و حق گویی در چه پایه است و با هرچه برخلاف قانون خدایی است بی ملاحظه نبرد کرده و می کند. بااین حال شتر در خانه او خوابیده و احترامات او در بین توده آن است که دیدید. پس دست کم خوب بود برای سخن خود یک گواهی می آوردید تا فتنه جویی و غرض ورزی ها معلوم شود. از آنها گذشتیم، در هر شهری روحانیون درجه اول را همه می شناسند و آنهایی که بین توده احترامشان از همه بیشتر است معروف هستند کدامیک خرافی و محافظه کارند نشان دهید تا مردم ببینند. ای بی خردان! این ها اگر نان را به نرخ روز می خوردند و محافظه کاری برای جلب نفع می کردند خوب بود در این دوره تاریک بیست سال یک دستی طرف عمال دیکتاتوری دراز کنند و یک قدم با پندارها و اعمال خودسرانه آنها همراهی کنند. آنها هم بهتر از همه کس اینها را می پذیرند؛ لکن آنها فدایی های سنگین قیمتی در راه حق گویی دادند و حاضر نشدند برخلاف عقیده خود یک کلمه بگویند یا یک قدم بردارند باآن همه فشارها و اهانت ها ساختند و با گرسنگی و صدها مصیبت دیگر به سر بردند و نگذاشتند این رشته پاره شود و یکسره از هم گسسته گردد. اینها امتحان خود را دادند دیگران هم دادند و وزن آنها و دیگران در میان توده معلوم شد «و اَلْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ». از اینها گذشتیم، اهل منبر هم با آن که حسابشان غیر روحانیون است باز هرکدام اطلاعات تاریخی و تفسیری و علمی و اجتماعی شان بیشتر است و از گزافه گوی ها برکنارترند، پیش توده معروف تر و محترم تر هستند. شما گویندگان درجه اول را در هر جا ببینید و سخنان دانشمندانه آنها را بسنجید تا دروغ پردازی این ماجراجویان بی خرد آفتابی شود.»
4-15. موضع روحانیت نسبت به مفاسد پهلوی
«روحانی می گوید این کشف حجاب ننگین یا نهضت با سرنیزه برای کشور ضررهای مادی و معنوی دارد و به قانون خدا و پیغمبر حرام است. روحانی می گوید این کلاه لگنیِ پس مانده اجانب، ننگ کشور اسلام است و استقلال ما را لکه دار می کند و به قانون خدا حرام است. روحانی می گوید این مدرسه های مختلط از دخترهای جوان و پسرهای جوان شهوت پرست، عفت و ریشه زندگی و قوه جوانمردی را می کشد و برای کشور ضررهای مادی و معنوی دارد و به فرمان خدا حرام است. روحانی می گوید این مغازه های شراب فروشی و مؤسسه های مسکرات سازی مغز افراد جوان مملکت را فرسوده کرده عقل و صحت مزاج و عفت و شجاعت و شهامت توده را آتش زده است. باید به حکم خدا آنها را بست و میگساری و می فروشی حرام است. روحانی می گوید موسیقی، روح عشق بازی و شهوت رانی و خلاف عفت در انسان تولید می کند و شهامت و شجاعت و جوانمردی را می گیرد و به قانون شرع حرام است و نباید در مدارس جزو برنامه باشد تا این دو عنصر لطیف سریع الانفعال را به هم پیوند کند.»
4-16. خدمات اسلام به ایران
«اسلام هر کشوری را فتح کرد یا فتح کند یک قانون نورانی آسمانی در آنجا پیشنهاد کرده است که اگر به آن عمل کنند باسعادت ابدی هم آغوش شوند.اینک این قانون های خردمندانه اسلام! بیایند و ببینند! این قرآن اسلام را با دیگر کتاب های جهانیان بسنجند! این کشورگیری های مسلمین را با کشورگیری های دیگران مقایسه کنند! این ایران ما را چه کسی از ننگ آتش پرستی و مجوسیت ننگین بیرون آورد جز فتح اسلامی و چون معلوم شد که جهاد اسلامی، کشورگیری مانند سایر کشورگیری ها نیست؛ البته باید تشکیل حکومت اسلامی در تحت نظر امام عادل یا به امر او بشود تا به این امر اقدام شود؛ وگرنه چون کشورگیری دیگر جهانیان شود که آن از حکم خرد بیرون و از بیدادگری ها و ستمکاری ها بهشمار می رود و اسلام و تمدن و عدالت اسلامی از آن دور و بری است.»
4-17. کارآمدی نظام اقتصادی اسلامی در زمان خلفا
«در زمان خلفای عباسی قریب پانصد سال قانون مالی اسلام تا اندازه عملی بود و یک مملکت پهناوری را می چرخاندند با آن که سایر قوانین اسلامی و قانون مالی هم آن طور که باید عملی نبود ولی درآمد اراضی خراجیه را داشتند. همین امروز که دولت دست خود را برای اداره مالی پیش دیگران دراز کرده قانونی را که آنها برای کشور هر روز وضع می کنند و باز خراب می کنند- مانند کودکانی که خانه گلی درست کرده فوراً خراب می کنند- می پذیرد. کارشناسان بیایند بنشینند و بسنجند میان قانون مالی اسلام- همین قانون صد بیست با شرایط مقرره که در قانون مدون است- با قوانین آنها تا مطلب را خوب بفهمند و آنگاه بنشینند و اسف بخورند به حال مملکتی که قانون الهی خردمندانه خود را گذاشته از مغز یک نفر اجنبی استفاده می کند.»
4-۱۸. شهید مدرس
«شما می دانید و ما هم می دانیم مدرس یک ملّای دیندار بود. چندین دوره زمامداری مجلس را داشت و از هرکس برای او استفاده مهیاتر بود بعد از مردم چه چیز به جای خود گذاشت جز شرافت و بزرگی؟ ما می گوییم مدرس ها باید بر رأس هیئت تقنینیه و قوای مجریه و قضایی واقع شوند تا کشور از این حال فلاکت بیرون بیاید، نمی گوییم شاه باید فقیه باشد یا مقدمه واجب
بخواند.»
4-۱۹. خدمات شیخ عبدالکریم حائری پس از سیل قم
«در سال 53 که شهر قم را سیل خراب کرد و هزاران اشخاص بینوا بی سروسامان شدند، چه اشخاصی باهمت مردانه و حس دینداری از جا برخاستند و برای آنها ساختمان کردند و آنها را از بی خانمانی نجات دادند؟! جز به همت بزرگ شیخ بزرگوار مرحوم حاج شیخ عبدالکریم و همراهی گروهی دین دار این کار انجام گرفت؟! آری! آن روز هم یکی دو نفر کلاه بردار برای اعلان در روزنامه ها از جیب دیگران یک چیزی دادند.»
4-۲۰. علامه مجلسی و بحارالانوار
«کتاب بحارالانوار که تألیف عالم بزرگوار و محدث عالی مقدار محمدباقر مجلسی است مجموعه ای است از قریب چهارصد کتاب و رساله که در حقیقت یک کتابخانه کوچکی است که با یک اسم نام برده می شود.
صاحب این کتاب چون دیده کتاب های بسیاری از احادیث است که به واسطه کوچکی و گذشتن زمان ها از دست می رود تمام آن کتاب ها را بدون آن که التزام به صحت همه آنها داشته باشد در یک مجموعه به اسم بحارالانوار فراهم کرده است و نخواسته کتابی عملی بنویسد یا دستورات و قوانین اسلام را در آنجا جمع کند تا در اطراف آن بررسی کرده و درست را از غیر درست جدا کند. در حقیقت «بحار» خزانه همه اخباری است که به پیشوایان اسلام نسبت داده شده چه درست باشد یا نادرست. در آن کتاب هایی هست که خود صاحب «بحار» آنها را درست نمی داند و او نخواسته کتاب عملی بنویسد تا کسی اشکال کند که چرا این کتاب ها را فراهم کردی.
پس نتوان هر خبری که در «بحار» است به رخ دینداران کشید که آن خلاف عقل یا حس است. چنانکه نتوان بی جهت اخبار آن را ردّ کرد که موافق سلیقه ما نیست؛ بلکه هر روایتی باید بررسی شود و آنگاه با میزان هایی که علما در اصول تعیین کردند عملی بودن یا نبودن آن را اعلان کرد.»