تأثیرات بدنی، روانشناختی و اجتماعی پوشش مناسب بانوان در پژوهشهای غربی(مقاله وارده)
پوشش مناسب یا حجاب نه تنها نمادی فرهنگی است، بلکه اثرات جسمی، روانشناختی و اجتماعی قابلتأییدی دارد. پژوهشهای تجربی غربی نشان دادهاند که پوشش مناسب میتواند بانوان را از آزارهای جسمی صیانت کند، زمینه را برای فعالیت سالم آنان در جامعه فراهم سازد، میزان رضایت از بدن را در آنان افزایش دهد، به ایمنسازی حریم خانواده مدد رساند، احساس امنیت را در آنان ارتقا بخشد، جذّابیت و کفایت آنان را تقویت کند و افسردگی را در آنان کاهش دهد. ایمنسازی فکری و رفتاری مردان نیز از نتایج پوشش مناسب بانوان دانسته شده است. این شواهد علمی میتوانند به درک جامعتر از فواید حجاب در جامعه معاصر کمک کنند. برخی از نتایج پوشش مطلوب در مطالعات تجربی غربی عبارت است از:
صیانت از آزار جنسی
بر اساس مقاله منتشر شده در سایت دفتر برنامههای عدالت وابسته به وزارت دادگستری آمریکا اکثریت روانپزشکان آمریکایی در سال 1991 معتقد بودند نوع پوشش زن میتواند باعث جنایت جنسی علیه زنان شود. نویسنده مقاله میافزاید: میزان تجاوز جنسی در ایالات متحده از سال 1963 تا 1989 چهار برابر شده است. جنایات جنسی علیه دختران جوان به یک نگرانی بزرگ تبدیل شده است. تحریک بصری اغلب در فعالیت جنسی عادی دخیل است. بنابراین، یک سؤال طبیعی این است که آیا تحریک از طریق لباس یکی از عوامل متعدد تجاوز و آزار است؟ 581 روانپزشک از 50 ایالت ایالات متحده پرسشنامهای را تکمیل کردند مبنی بر این که آیا لباسهای تحریکآمیز در سطح بالایی از جنایات جنسی علیه دختران جوان نقش دارد یا خیر. اکثریت قابل توجهی از پاسخ دهندگان از هر دو جنس معتقد بودند که آنچه یک زن جوان میپوشد، ممکن است بر خطر جنایت بر او تأثیر بگذارد.
https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/apparel-one-factor-sex-crimes-against-young-females-professional
تحقیقات جدید نیز نشان میدهد که اکثر مردان در بریتانیا فکر میکنند که زنان در صورت پوشیدن لباسهای آشکار بیشتر در معرض آزار و اذیت جنسی قرار میگیرند. یک نظرسنجی انحصاری که برای ایندیپندنت انجام شد نشان داد که 55 درصد از مردان بر این باور بودند که «هرچه لباسهایی که یک زن میپوشد آشکارتر باشد، احتمال اینکه او مورد آزار و اذیت یا تعرض قرار گیرد بیشتر است».
https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/men-sexual-assault-clothes-women-victim-blaming-rape-a8792591.html
خانم جسیکا ولفندیل استاد فلسفه دانشگاه کیس وسترن آمریکا در مقالهای تحت عنوان «لباس تحریکآمیز و مسئولیت جنسی» میگوید:
مطالعات متعدد نشان داده است زنی که لباس آشکار و باز به تن دارد بیشتر از زن پوشیده مورد حمله و آزار جنسی قرار میگیرد. در طول بیست سال گذشته، مطالعات در ایالات متحده و جاهای دیگر نشان داده است که روانپزشکان، قضات، هیئت منصفه ودانشجویان کالج بر این باورند که زنی که لباس آشکار به تن دارد بیشتر از زنی که لباسِ پوشیده و متواضعانه دارد مورد حمله یا آزار جنسی قرار میگیرد و اگر مورد حمله قرار گیرد، تا حدی مسئول حمله اوست و مهاجم او کمتر مقصر است.
https://philarchive.org/rec/WOLPDA-3
فعالیت سالم در فضای اجتماعی
جودیت میلر روزنامه نگار سابق نیویورکتایمز در مقالهای با عنوان «زنان در آغوش اسلام نوعی امنیت را به دست میآورند»، در بیان فواید حجاب اسلامی میگوید: «زنان مسلمان شنلهای سیاهی به تن میکنند که جذابیتهایشان را پنهان میکند. این پوشش که به «حجاب» معروف است، موها، گوشها و پیشانی را میپوشاند. حجاب به زنان این امکان را میدهد که بدون مزاحمت و آزار و اذیت مردان و پسران در محیطهای اجتماعی فعالیت داشته باشند. حجاب اسلامی این پیام غیرقابل انکار را برای هر مردی میفرستد: «او یک زن عفیف است، مزاحمش نشو».
https://www.nytimes.com/1992/12/27/weekinreview/the-world-women-regain-a-kind-of-security-in-islam-s-embrace.html
احساس امنیت
روزنامه گاردین گزارش داد: «زنان در نیویورک برای رهایی از نگاههای خیره و جنسی مردان، ایجاد احساس امنیت در فضاهای عمومی و نیز مقابله با گرمای هوا، رو به پوشیدن لباسهای گشاد و بزرگتر آوردهاند».
https://eitaa.com/joinchat/1174995105C7610a9c90e
رضایت از بدن
در تحقیق انجام گرفته بین سه گروه دختران مسلمان با حجاب، دختران مسلمان بیحجاب، و دختران ارتدوکس، بالاترین میزان رضایت از بدن (با وجود این که این گروه دارای بالاترین وزن بدن در نمونه بودند) در میان دختران نوجوان مسلمان باحجاب مشهود بود. آنها همچنین فشار کمتری برای دستیابی به استانداردهای زیبایی ایدهآل غربی نسبت به دختران نوجوانی که شیوه لباس پوشیدن غربی را میپذیرند، نشان دادند.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27477544/
حجاب، بدن را از نگاه دیگران مخفی میکند، لذا فشار برای تطبیق با استانداردهای زیبایی سفت و سخت غربی کمتر احساس میشود.
ایمنی از افسردگی
دکتر دیوید آر.هاج، استاد دانشکده مددکاری اجتماعی دانشگاه ایالتی آریزونا معتقد است حجاب میتواند زنان را از افسردگی محافظت کند. بسیاری از فمینیستها و دیگر آمریکاییها حجاب را یک عمل ظالمانه میدانند. اعتقاد بر این است که حجاب مانند سایر اَشکال ظلم و ستم، اثرات مخربی بر سلامتی دارد، از جمله افزایش سطح علائم افسردگی، به عنوان مثال، با انتقال ضمنی این پیام که زنان نسبت به آنانی که ملزم به حجاب نیستند، شهروندان درجه دوم هستند. برای روشن کردن این موضوع، من و همکارانم رابطه بین حجاب و افسردگی را با نمونههای متنوعی از زنان مسلمان در سراسر ایالات متحده بررسی کردیم. ما هیچ حمایتی برای این باور رایج که پوشیدن حجاب با افسردگی مرتبط است، پیدا نکردیم. در واقع، ما برعکس آن را دریافتیم. مسلمانانی که گزارش دادند حجاب بیشتری داشتند، علائم افسردگی کمتری را نشان دادند. به عبارت دیگر، به نظر میرسد پوشیدن حجاب، از زنان مسلمان در برابر افسردگی محافظت میکند.
https://www.publichealthpost.org/research/hijab-can-protect-women-from-depression/
حجاب میتواند باعث تقویت حس هویت، کاهش فشارهای جسمانی و اجتماعی، و ایجاد آرامش درونی شود. این عوامل بهطور کلی فشارهای روانی را کم میکند و ریسک افسردگی را کاهش میدهند.
جذابیت و کفایت بیشتر
یک مطالعه روانشناسی در آمریکا نشان میدهد، دختران و زنان جوانی که عکسهای برهنه یا بدن نمای خود را در رسانههای اجتماعی مانند فیسبوک منتشر میکنند، از نظر زنان همسال خود جذابیت کمتری دارند و بیکفایتتر به نظر میرسند. دکتر ایلین زوربیگن، استاد روانشناسی دانشگاه کالیفرنیا و یکی از نویسندگان این مطالعه گفت: «مطالعات متعدد نشان داده است که وقتی زنان به شیوههای جنسی نشان داده میشوند (لباسهای آشکار، ژستهای تحریکآمیز)، آنها کمتر باهوش، شایسته و توانا هستند. الیزابت دانیلز استادیار روانشناسی دانشگاه کلرادو و دیگر محقق این مطالعه به دختران و زنان جوان توصیه کرد: «عکسهایی در رسانههای اجتماعی منتشر کنید که شخصیت شما را نشان دهد نه ظاهر و بدن شما را. این قدر روی ظاهر تمرکز نکنید، بلکه روی شخصیت و خلاقیت خود تمرکز کنید».
https://today.oregonstate.edu/archives/2014/jul/study-young-women-sexy-social-media-photos-seen-less-competent
همچنین مروری کلی بر یافتههای پژوهشگران کالج کنیون، دانشگاههای ملبورن استرالیا، کنت انگلیس، پادوای ایتالیا، کلرادو و کالیفرنیای آمریکا، بروکسل بلژیک و براک و نیپیسینگ کانادا نشان میدهد که این پژوهشهای تجربی متعدد به این نتیجه رسیدهاند که زنانی که بهوسیلۀ لباسهایشان شیءانگاری جنسی یا جنسیسازی شدهاند، در مقایسه با سایر زنان که شیءانگاری یا جنسیسازی نشدهاند، از چندین نظر و جنبه، منفیتر قلمداد میشوند.
تمام این پژوهشگران از دانشگاههایی که ذکر شد، از حالات مختلف لباس برای پژوهش خود استفاده کردند و نشان دادند زنانی که دارای لباسهای جنسی شده، بدن نما و چسبان، نمایشدهی پوست و برهنگی یا دارای حالات جنسیاند، در مقایسه با سایر زنانی که این لباسها را به تن ندارند، دارای توانایی کمتر، هوش کمتر، کارآمدی کمتر، ارادۀ کمتر، عاملیت کمتر، انسانیت کمتر، اخلاقیات کمتر، جذابیت اجتماعی کمتر و عزت نفس کمتر قلمداد میشوند.
Loughnan, S., et al., Objectification leads to depersonalization: The denial of mind and moral concern to objectified others. European Journal of Social Psychology, 2010. 40(5): p. 709–717.
حفاظت از کیان خانواده
نگاه کردن به زنان دیگر هنگام حضور همسر، برای او نوعی بیاحترامی و آزاردهنده است. این عمل میتواند نوعی پیام خیانت را به همسر منتقل کند و با ادامه این رفتار، عشق مشترکشان تضعیف و باعث سرد شدن رابطه آن دو شود. اما چرا مردان به زنان دیگر نگاه میکنند؟ دکتر کرت اسمیت (Kurt Smith) مشاور و روانشناس امور خانواده در جواب این سؤال میگوید:
هر بار که ما یک زن جذاب از نظر جنسی را میبینیم، در مغز ما یک ماده شیمیایی (ناشی از لذت و همچون یک پاداش فیزیولوژیکی) ترشح میشود که در مقایسه با مواد مخدر، مقدار کمی است، اما هنوز هم لذتبخش و اعتیادآور است. ترشح این ماده (به عنوان یک سیستم پاداش دهنده طبیعی)، عاملی اولیه برای تحریک مردان به نگاه کردن زنان است. با نمایش مداوم زنان جذاب در دنیای دیوانهوار رسانهای ما، بسیاری از ما مردان «عادت» منظمی برای نگاه کردن به زنان دیگر پیدا میکنیم. این عادت میتواند آنقدر ریشهدار شود که این نگاه کردن مانند یک رفلکس طبیعی شود و باور کنیم که کنترلی روی آن نداریم.
https://www.guystuffcounseling.com/counseling-men-blog/bid/39160/looking-at-other-women-why-men-look-how-to-stop
عادت به مشاهده زنان جذّاب و با پوشش نامناسب به دلایلی از جمله دلایل زیر، به سستی کانون خانواده میانجامد:
الف. کاهش توجه به شریک زندگی: وقتی ذهن بیشتر به «جست وجویپاداش» مشغول میشود، زمان و انرژی اتصال عاطفی با همسر کاهش مییابد؛ احساس نادیدهگیری و کدر شدن رابطه رخ میدهد.
ب. تضعیف اعتماد: اگر یکی از همسران متوجه این رفتار شود، احساس خشم، حس عدم امنیت و عدم اعتماد به یکدیگر بروز میکند. این امر پایه رابطه را تحت فشار قرار میدهد.
ج. کاهش رضایت زناشویی: تمرکز دائمی بر جذابیتهای بیرونی، مقایسه مداوم با دیگران را تحریک میکند. این میتواند باعث ناامیدی، حس کمبود و تنشهای مداوم در زندگی مشترک شود.
ایمنسازی فکری و رفتاری مردان
خانم جسیکا ولفندیل استاد فلسفه دانشگاه کیس وسترن رزرو آمریکا، درباره پیامدهای لباس تحریکآمیز زنان میگوید: «زنی که لباس تحریکآمیز دارد خطرناک است. او مخلّ است. یک حواس پرتی و یک وسوسه او میتواند مردان خوب را به سمت افکار خیانت سوق دهد. او میتواند مردان و پسران را از وظایف مهم کار و تحصیل منحرف کند. دختران باید از پوشیدن لباسهای تحریکآمیز در مدرسه منع شوند تا حواس پسران را پرت نکنند».
https://dangerouswomenproject.org/2016/07/04/dangerously-provocative/
هادی حسینخانی
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(قدس سره)