رمضان آمد و آهسته صدا کرد مرا مستعد سفر شهر خدا کرد مرا
تارا وحیدی
رسول خدا (ص) فرمود: «رمضان ماهی است که ابتدايش رحمت است و ميانهاش مغفرت و پايانش آزادی از آتش جهنم.»
بوی رمضان میآید؛ بوی خوش قرآن و شمیم شکوفههای دلانگیز مناجات و رایحه روحبخش بندگی خدا. بوی خوش خواستن در دعای سحر از معبود میآید. خداوندا! فرموده بودی که بر بندگان، مهربانی و بر گنهکاران، بخشنده؛ ولی من هیچگاه این حقیقت را بهخوبی اکنون درنیافته بودم. آری! من در مرداب غفلت و لجنزار دوری از تو، غوطهور بودم که ناگهان، ندای ملکوتی «یا علیُّ یا عظیم، یا غفور یا رحیم» مرا به خود آورد و به کوثر زلال رمضان رهنمون شدم.
روزه گرفتن آثار تربیتی زیادی دارد. این عمل به انسان یاد میدهد که در برابر خواستههای خود صبور باشد و نظم و انضباط را در زندگی رعایت کند. همچنین روزه باعث میشود انسان قدر نعمتهای خداوند را بیشتر بداند. وقتی بعد از یک روز روزهداری، با یک لیوان آب و یکتکه نان افطار میکنیم، بهتر میفهمیم که همین نعمتهای ساده چقدر ارزشمند هستند.
ماه رمضان میتواند نقطه شروعی برای تغییر در زندگی انسان باشد. بسیاری از افراد در این ماه تصمیم میگیرند رفتارهای ناپسند را کنار بگذارند و عادتهای خوب را در خود تقویت کنند. اگر بتوانیم این تغییرات را بعد از پایان رمضان هم ادامه دهیم، زندگی ما زیباتر و موفقتر خواهد شد؛ بنابراین رمضان فقط یک ماه عبادت نیست، بلکه فرصتی برای ساختن آیندهای بهتر است.
برنامه تغذیه افطار تا سحر
فایده معنوی سحری خوردن بیداری، قبل از طلوع فجر است. در آن ساعت سحر، خداوند رحمت خود را بر بندگانش متجلی میکند؛ دعاها را اجابت میکند و استغفارکنندگان را مورد مغفرت قرار میدهد و اعمال صالح را میپذیرد.
از طرف دیگر و از جنبه جسمانی خوردن سحری و پیروی از یک برنامه غذایی صحیح در ماه مبارک رمضان از اهمیت خاصی برخوردار است که میتواند موجب اصلاح عادات غذایی نادرست شود.
سهیل عباسی، کارشناس ارشد علوم تغذیه به روزهداران توصیه میکند: در ماه مبارک رمضان همه گروههای غذایی ضروری را در قالب وعدههای سبک و کوچک مصرف کنند. یکی از نکات اصلی، رعایت اصول تغذیه سالم در ماه رمضان است، بهگونهای که بر اساس آن افرادی که سالم هستند و هیچ مشکل و بیماری زمینهای ندارند، حتماً باید تمام گروههای غذایی اصلی را مصرف کرده و هیچ گروه ضروری را حذف نکنند.»
وی از نیازهای تغذیهای یک فرد سالم یاد میکند که شامل مصرف ۱۰۰ تا ۱۵۰ گرم پروتئین شامل گوشت یا مرغ و ترجیحاً مرغ، دو تا سه لیوان لبنیات از جمله شیر یا ماست و ترجیحاً پاستوریزه و بسته به وضعیت جسمی فرد کمچرب و یا پُرچرب و همچنین مصرف روزانه یک عدد تخممرغ برای همه افراد از یکسالگی تا بیش از 90 سالگی است و میافزاید: «به علاوه لازم است افراد در طی روز ۲۰۰ تا 300 گرم (دو یا سه واحد) میوه و ۳۰۰ تا 400 گرم (دو یا سه واحد) انواع سبزیها از سبزی خوردن تا خیار، گوجه و... مصرف کنند.»
این کارشناس ارشد علوم تغذیه با بیان اینکه افراد باید تمامی این گروههای اصلی را در ماه رمضان در وعدههای غذایی خود بگنجانند، یادآور میشود: «با توجه به اینکه در ماه رمضان فرصت مصرف غذا برای ساعاتی از روز محدود میشود، افراد باید مصرف گروههای غیرضروری مانند انواع شیرینی و... را در وعدههای افطار تا سحر کاهش دهند، زیرا این نوع مواد خوراکی باعث میشود دیگر فرد جایی برای مصرف مواد غذایی ضروری نداشته باشد.»
عباسی با بیان اینکه در ماه رمضان نیاز غذایی بدن افراد تغییر نمیکند و از همینرو ضروری است، همه گروههای غذایی مصرف شود، تأکید دارد: «مصرف گروههای غذایی در ماه رمضان باید در قالب وعدههای کوچک، سبک و البته بهصورت متناوب باشد و افراد از وعدههای سنگین و پرحجم غذایی خودداری
کنند.»
وی در ادامه توصیههایی نیز درباره وعدههای غذایی ماه رمضان داشته و میافزاید: «توصیه میشود در وعده افطار به جهت اینکه افراد چندین ساعت چیزی نخوردهاند، ابتدا غذاهای سبک از جمله انواع آش و سوپ مصرف شود. در کنار آن مصرف آب گرم و یا شیر گرم نیز مفید است.»
این کارشناس ارشد علوم تغذیه از ولع بالا برای مصرف شیرینی در وعده افطار نیز یاد کرده و میگوید: «با توجه به اینکه افراد چند ساعت چیزی نخوردهاند، قند خون بدن افت کرده و از همینرو میل به مصرف شیرینی در افراد هنگام افطار زیاد است. افراد باید مراقبت کنند که از مصرف قابلتوجه شیرینی در وعده افطار خودداری شود و در صورت تمایل به یکتکه کوچک زولبیا یا بامیه اکتفا شود، ضمن اینکه مصرف خرما گزینه بهتری نسبت به زولبیا و بامیه است.»
وی ادامه میدهد: «بعد از یک یا دو ساعت، افراد میتوانند شام سبک میل کنند که حلیم با شکر کم گزینه مناسبی است. بهعلاوه در وعده شام باید مصرف پروتئین، گوشت و لبنیات به مصرف کربوهیدرات مانند نان و برنج ترجیح داده شود.
این کارشناس ارشد علوم تغذیه مصرف شام سبک و پُرپروتئین را برای روزهداران توصیه میکند: «لازم است افراد بافاصله مناسبی از وعده شام و همچنین زمان خواب، در ساعات بین شام و خواب حتماً میوه و سبزیها به میزان کافی مصرف کنند.»
عباسی از اهمیت مصرف وعده سحری و پرهیز از حذف این وعده نیز اشاره کرده و میافزاید: «مصرف مواد غذایی در ماه رمضان نباید صرفاً به بازه زمانی چندساعته افطار تا وقت خواب محدود شود.»
وی با توصیه به اینکه افراد باید از وعدههای غذایی مقوی و سبک برای سحر استفاده کنند، خاطرنشان میکند: «مصرف غذاهای پرچرب و پرنمک و همچنین غذاهای سرخکردنی و سنگین که منجر به تشنگی میشود، برای سحر مناسب نیست. مصرف قهوه نیز برای سحر توصیه نمیشود و آب و چای تازه کمرنگ بهترین گزینهها برای وعده سحر است. همچنین فستفودها و کلهپاچه نیز غذاهای مناسبی برای وعده سحری نیستند.»
آمادگی معنوی برای ماه مبارک رمضان
ماه مبارک رمضان بهترین فرصت برای خودسازی و حرکت بهسوی کمال و پرکشیدن بهسوی معنویت است.
به فرموده پیامبر اعظم (ص): این ماه، ماه خدا، ماه برکت، رحمت، آمرزش و ماه مهمانی خدا است که مؤمنان از اهل کرامت خدا شدهاند. نفسها، ثواب تسبیح و ذکر خدا و خواب ثواب عبادت دارد.
حجتالاسلام قاسم نوروزپور، رئیس عقیدتی سیاسی فرماندهی انتظامی استان سمنان با بیان اینکه آمادگی پیش از ورود به ماه رمضان بسیار مهم است، تأکید دارد: «مسلمانان باید از چند هفته قبل به فکر تدارک روحی و معنوی خود باشند. این آمادگی شامل تنظیم نیت و عزم جدی برای انجام عبادتهاست. نیت صحیح، نیازی اساسی برای ورود به رمضان است. انسان باید پیش از شروع این ماه، به تفکر در اعمال خود بپردازد و بخواهد تا در این ماه از فرصتها به نحو احسن بهرهبرداری کند. این ماه فرصتی برای تقویت ایمان و تقوای هر فرد است، روزهداری به انسان کمک میکند تا از تمایلات دنیوی دور بماند و در مسیر صحیح قرار گیرد.»
رئیس عقیدتی سیاسی فرماندهی انتظامی استان سمنان در ادامه میگوید: «با برقراری دعاها و نیایشهای مستمر، انسان میتواند ارتباط خود را با خالق خود عمیقتر کند و از او طلب بخشش و راهنمایی کند. روزهداری به فرد کمک میکند که به ضعفها و نقاط قوت خود پی ببرد و در نهایت در تلاش برای بهبود
خود باشد.
حجتالاسلام نوروزپور، در تکمیل صحبتهایش میگوید: «ما باید بتوانیم از هر لحظه این ماه بهرهبرداری کنیم و ارتباط عمیقتری با خداوند برقرار کنیم. رمضان فقط یک ماه برای روزهداری نیست؛ بلکه باید بهعنوان یک موقعیت برای تغییروتحول روحی در نظر گرفته شود. رمضان زمان تجدید عهد با خداوند و تداوم در استقامت بر روی اصول و ارزشهای معنوی است؛ بیایید از این ماه به بهترین نحو بهرهبرداری کنیم و به تحولی مثبت در زندگیمان دست یابیم.»
سه شرط بهرهمندی از بهترین ماه خدا
حجتالاسلام محمدعلی فیضآبادی، خطیب حرم امام رضا(ع) با اشاره به اهمیت شناخت آثار و برکات ماه رمضان اظهار میدارد: «نخستین گام در ورود به این ماه، درک جایگاه حقیقی آن است؛ ماهی که با قرآن کریم پیوند خورده و شب قدر را در خود جای داده است.»
به گفته این کارشناس مذهبی، فهم معنای این مفاهیم و تلاش برای استفاده صحیح از فرصتهای معنوی، زمینه بهرهمندی عمیقتر انسان از برکات رمضان را فراهم میکند.
فیضآبادی با بیان اینکه معرفت، کیفیت حضور انسان در مناسک عبادی را تغییر میدهد، میافزاید: «همانگونه که زائران خانه خدا در صورت شناخت آثار عرفات، منا، طواف و نماز، بهره بیشتری از سفر معنوی خود میبرند، در ماه رمضان نیز مطالعه دعاهای وارده، از جمله دعای ورود به ماه رمضان و خطبه پیامبر اکرم (ص) در روزهای پایانی شعبان، میتواند به افزایش این شناخت کمک کند.»
خطیب حرم مطهر رضوی، آمادگی روحی و عملی را دومین رکن بهرهگیری از ماه رمضان دانسته و تصریح میکند: «انسان باید از آغاز ماه برای شبهای قدر برنامهریزی کند تا بتواند در شب بیست و سوم به اوج آمادگی معنوی برسد و مقدرات نیکویی برای خود رقم بزند. همچنین توجه به تلاوت قرآن و افزایش ختمهای قرآنی از دیگر جلوههای این آمادگی است.»
وی در ادامه با اشاره به فرهنگ افطاری دادن میگوید: «افطار در ماه رمضان لزوماً به معنای برپایی سفرههای پرهزینه نیست، بلکه حتی پذیرایی ساده با خرما یا غذای مختصر نیز میتواند مصداقی از این سنت حسنه باشد و روح همدلی و بخشندگی را در جامعه تقویت کند.»
فیضآبادی سومین محور را ارتقای ظرفیت معنوی انسان عنوان کرد و افزود: «هرچه ظرفیت روحی فرد بالاتر باشد، بهرهمندی او از فضای معنوی رمضان بیشتر خواهد بود. این ظرفیت با استغفار، توبه حقیقی، زدودن کینهها از دل و تقویت روحیه بخشندگی افزایش مییابد.»
وی در پایان تأکید دارد: «انسان باید با پاکسازی درون و گسترش روح گذشت و سخاوت، خود را برای استفاده حداکثری از لحظهلحظه ماه مبارک رمضان آماده کند تا این فرصت الهی به بهترین شکل در زندگی فردی و اجتماعی او اثرگذار باشد.»