شرایط و عوامل برخورداری از امدادهای الهی

معصومه میرزایی

یاری به دیگران‌، امری اخلاقی است که عقل و وحی آن را نه تنها تایید می‌کند، بلکه بر وجوب شرعی امداد نسبت به مستضعفان و مظلومان تاکید دارد و در مقابل، از یاری رسانی به ظالمان و مستکبران که ریشه در کفر و نفاق دارند، بر حذر می‌دارد. 
در حقیقت اگر امداد نیکوکاران و نیز مستضعفان و مظلومان واجب شرعی است که عقل فطری و نقل وحیانی آن را بیان می‌کند، هر گونه امداد نسبت به ظالمان و مستکبران و بدکاران و مجرمان را حرام دانسته و از آن نهی می‌کند؛ زیرا شکر نعمت‌های الهی از جمله ثروت و قدرت به استفاده درست از آنها در راستای اهداف و فلسفه آفرینش و دستیابی به کمالات و کسب تقوا و نیکی است؛ بنابراین، استفاده از ثروت و قدرت برای بدکاری و تجاوزگری و گناه نمی‌تواند مورد تایید عقل  و وحی باشد، بلکه آن را حرام و ضد ارزشی دانسته و از آن بشدت نهی کرده است.
بی‌گمان انسان همواره در شرایطی قرار می‌گیرد که باید موضع‌گیری خویش نسبت به نیکی و بدی و نیکوکاران و بدکاران و مانند آنها را به نمایش گذارد. بنابراین، هر کسی لازم است تا حقیقت را بشناسد و از قدرت و ثروت خود هر اندازه که باشد، برای امداد و تعاون در کارهای نیک و تقوا بهره گیرد از امداد و تعاون در کارهای بد و تجاوزگری و بی‌تقوایی 
پرهیز کند.
با بررسی آموزه‌های قرآن، می‌توان دریافت که چگونه برخی از مدعیان حقوق بشر و انسانیت، بر خلاف اصول اخلاق و احکام الهی عمل می‌کنند و به جای امداد و تعاون در ساحت کارهای نیک به امداد و تعاون نسبت به ظالمان و کارهای ضد بشری وارد 
می‌شوند.
مدعیان راستین و دروغین در امدادرسانی
برخی از انسان‌ها‌، همانند شیطان جنی عمل می‌کنند؛ یعنی همان گونه که شیطان جنی مدعی امداد رسانی به کسانی می‌شود که کفر می‌ورزند و علیه اسلام و مؤمنان عمل می‌کنند، اما در هنگام بحران می‌گریزد و آنها را تنها می‌گذارد(انفال، آیه 48؛ حشر، آیات 11 تا 16)، منافقین نیز چنین افرادی هستند که قول و وعده امداد به دیگران می‌دهند اما سر بزنگاه می‌گریزند و هیچ امدادرسانی ندارند و این‌گونه به دوستان خویش نیز خیانت می‌کنند.
باید توجه داشت که امدادرسانی از سوی کسانی است که نیکوکار هستند و بر این باورند که نیکی به دیگران یک ارزش انسانی - الهی است؛ اما کسانی که انسان‌های بدکاری هستند یا گرایش به بدی دارند، نمی‌توانند در مقام امدادرسانی به حق و نیکی قرار گیرند، بلکه اگر امدادرسانی دارند، نسبت به باطل و بدی و بدکاری و بدکاران است. این امر حتی در میان مدعیان آیین‌های آسمانی نیز دیده می‌شود؛ چنان‌که یهودیان حتی به همکیشان خود رحم نمی‌کردند و آنان را بر خلاف پیمان الهی آواره می‌کردند و در کار آواره‌سازی دیگران به یکدیگر کمک می‌کردند.(بقره، آیات 83 و 84) همین رویه در میان مشرکان علیه مسلمانان نیز وجود داشت و آنان بر باطل‌، یکدیگر را امداد می‌رساندند.(ممتحنه، آیه 9)
بنابراین امدادرسانی باطل چیزی جز امداد بر ظلم و تجاوزگری و گناه و بدکاری و زشت کاری نیست؛ چنان که آواره سازی همکیشان یا دیگر انسان‌ها با ستمگری یکی از مصادیق بارز آن است.(بقره، آیه 85) این در حالی است که بر اساس گزارش‌های قرآنی و تجربیات میدانی، مؤمنان خود را موظف به امداد مهاجران و کسانی می‌دانند که تحت ظلم و ستم مستکبران و ظالمان قرار گرفته‌اند.(انفال، آیه 71) پس به حکم وظیفه به میدان نبرد علیه مستکبران و ظالمان می‌روند تا مستضعفان و مظلومان را نجات دهند و برای آنان فرقی نمی‌کند که مظلوم و مستضعف از مسلمانان باشند یا هر دین و مذهب دیگر.(نساء، آیه 79)
مؤمنان خود را موظف و مکلف می‌دانند که نسبت به تقوا و نیکی با همدیگر تعاون داشته باشند و هرگز در تعدی و گناه همکاری نکنند.(مائده، آیه 2) آنان بر این باورند که قدرت و ثروتی که خدا به آنان داده نه برای حمایت از ظالم و مستکبر، بلکه برای دفاع از مظلوم و مستضعف می‌بایست هزینه شود و هرگز پشتیبان ظالمان و مجرمان نمی‌شوند.(قصص، آیه 17؛ ممتحنه، آیه 9) پیامبران الهی خود را موظف و مکلف می‌دانند تا نسبت به پیامبران پس از خویش نیز کارهایی را انجام دهند که در حقیقت چیزی جز امداد رسانی نیست.(آل‌عمران، آیه 81)
امدادگری خدا
همان گونه که انسان‌ها موظفند نسبت به یکدیگر یاری رسانی داشته باشند، همچنین می‌توانند با کارهایی، از امدادهای غیبی الهی نیز بهره‌مند شوند. از نظر قرآن، همه امدادهایی که انسان‌های مؤمن نسبت به یکدیگر دارند برخاسته از عنایت الهی است؛ زیرا خدا همان گونه که به کارهای نیک و نیکوکاری فرمان داده و از بدی و بدکاری بازداشته است، همچنین عنایت خاصی نسبت به نیکی و نیکوکاران دارد و آنان را مورد عنایت و امدادهای خاص غیبی خویش قرار می‌دهد.
 بر همین اساس، به حضرت یوسف(ع) برای رهایی از گناه و افسون زنان مصر(یوسف، آیات 33 و 34)، به حضرت موسی و ‌هارون علیه فرعون و فرعونیان(طه، آیه 46؛ صافات، آیات 114 تا 116)، یتیمان انسان‌های صالح(کهف، آیه 82)، نیکوکاران(نحل، آیه 128؛ عنکبوت، آیه 69؛ آل عمران، آیه 148)، مظلومان(حج، آیه 39)، مقتول برای احقاق حق قصاص(اسراء، آیه 33) و دیگرانی که در راه حق و ایمان گام برمی‌دارند و دنبال احقاق حقوق خویش و دیگران هستند یاری می‌رساند. 
بر این اساس عوامل توجه و عنایت الهی نسبت به انسان زمانی است که او اهل ایمان و اهل احسان باشد.(روم، آیه 47؛ عنکبوت، آیه 69) البته استغاثه به درگاه خدا(انفال، آیه 9)، استغفار و توبه(نوح، آیات 10 تا 12)، استقامت در راه خدا و مقاومت در برابر مشکلات و مصیبت‌ها(بقره، آیه 212 و 250 و 251)، تمسک به دین خدا(حج، آیه 78)، اقامه نماز(حج، آیات 40 و 41 و 78)، امداد دین خدا (حج، آیه 40)، امر به معروف و نهی از منکر(همان، آیات 40 و 41)، پرداخت زکات(همان)، تقوای الهی(بقره، آیه 194)، توکل بر خدا(مائده، آیه 11)، جهاد در راه خدا (آل عمران، آیه 13)، دعا و تضرع(انفال، آیات 9 و 10)، صبر در راه خدا(انعام، آیه 34)، قبولی ولایت الهی(آل عمران، آیه 150؛ حج، آیه 78)، هجرت در راه خدا(حج، آیات 40 و 41) و مانند آنها از دیگر عوامل مؤثر برای جلب عنایت و توجه خاص الهی برای امدادرسانی و بهره‌مندی از امدادهای غیبی است.
خدا وقتی بخواهد به مؤمنان به ویژه مجاهدان، امدادهایی داشته باشد، ایمان آنان را افزایش می‌دهد تا در برابر دشمنان استقامت و ثبات قدم داشته باشند(انفال، آیات 9 تا 12) و پیروزی را برای ایشان رقم می‌زند.(آل عمران، آیه 160؛ انفال، آیات 25 و 26)
از نظر قرآن، امدادهای غیبی آثار بسیاری دارد که از جمله آنها می‌توان به اطمینان و آرامش قلبی(آل عمران، آیات 125 و 126؛ انفال، آیات 9 تا 11)، آسایش (انفال، آیات 11 و 19)، صبر و مقاومت(نحل، آیه 127)، بی‌اثر سازی مکر کافران(انفال، آیه 62)، رفع پلیدی شیطان(انفال، آیات 9 و 11)، کسب عزت و زوال ذلت(آل عمران، آیات 123 و 124)، شادی مؤمنان(همان؛ آل عمران، آیات 125 و 126) و مانند آنها اشاره کرد.
عوامل محرومیت از امدادهای الهی 
نصرت و امداد الهی شامل کسانی می‌شود که اهل ایمان و ولایت الهی و نصرت دین الهی باشند و در تقوا و نیکی با هم همکاری داشته باشند؛ اما کسانی که گرفتار کفر یا تمایل به کافران(آل عمران، آیه 56؛ اسراء، آیات 73 تا 75)، شرک(مائده، آیه 72)، آواره سازی همکیشان(بقره، آیات 85 و 86)، گرایش و اتکا به ظالمان(هود، آیه 113)، استکبارورزی(نساء، آیه 173)، گمراه سازی دیگران(نوح، آیات 24 و 25)، استهزای قرآن و آیات الهی(مؤمنون، آیات 65 و67؛ جاثیه، آیات 34 و 35)، بازی با دین(اانعام، آیه 70)، تکذیب پیامبر(نحل، آیات 36 و 37)، خوشگذرانی و سرمستی و بدمستی(مؤمنون، آیات 64 و 65)، دنیاطلبی(بقره، آیه 86؛ انعام، آیه 70)،ستمگری(بقره، آیه 270)، عهدشکنی(بقره، آیات 84 تا 86)، گمراهی (روم، آیه 29)، گناه(نساء، آیه 123)، نفاق(نساء، آیه 145؛ توبه، آیه 72)، هواپرستی(بقره، آیه 120) و مانند این امور هستند از امدادهای الهی محروم می‌شوند.