سوءمدیریت در تأمین روغن خوراکی قبل از حذف ارز ترجیحی
بازار روغن هفتهها قبل از حذف ارز ترجیحی با کمبود و افزایش قیمت مواجه شده بود و باید تامین میشد اما از سوی دولت، کم کاری صورت گرفته است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، طی هفتههای اخیر، بازار روغن نباتی به یکی از پرتنشترین بخشهای سبد معیشت خانوار تبدیل شده است؛ قفسههای خالی، فروش سهمیهای و قیمتهایی که ناگهان چندبرابر شده است.
مشاهدات میدانی نشان میدهد در بسیاری از فروشگاهها یا روغن پیدا نمیشود یا فروشنده به هر مشتری اجازه خرید بیش از یک بطری را نمیدهد؛ وضعیتی که همزمان با انتشار فهرستهای جدید قیمت، موجی از نارضایتی عمومی را بهدنبال
داشته است.
البته مدیرعامل بازرگانی دولتی دیروز مدعی شد که هیچ کمبودی در روغن وجود ندارد و 1100 تن با نرخ جدید امروز توزیع شده است.
این اتفاقات در شرایطی رخ داده که طبق آمار رسمی بانک مرکزی، تا پایان آذرماه 1404 ارز ترجیحی 28 هزار و 500 تومانی برای واردات کالاهای اساسی همچنان پرداخت شده است.
بر اساس جدول «تأمین ارز با نرخ ترجیحی بهتفکیک گروه کالایی»، از ابتدای فروردین تا پایان آذرماه امسال، در مجموع
9 میلیارد و 239 میلیون دلار ارز ترجیحی تخصیص یافته که سهم وزارت جهاد کشاورزی بیش از هفت میلیارد و 110 میلیون دلار بوده است.
از این رقم، یک میلیارد و 228 میلیون دلار صرف واردات دانههای روغنی، 985 میلیون دلار برای کنجاله سویا و بیش از 810 میلیون دلار برای انواع روغن خام نباتی و پالم هزینه شده است؛ بهبیان ساده، مواد اولیه اصلی صنعت روغن تا پایان آذرماه با ارز ترجیحی تأمین شده است و هزینه تولید، حداقل روی کاغذ، باید با دلار ارزان محاسبه شده باشد.
باز هم مدلل و رفقا
در سوی دیگر، فهرست رسمی دریافتکنندگان ارز ترجیحی نیز تصویر روشنی از تمرکز منابع ارزی ارائه میدهد.
طبق دادههای بانک مرکزی، شرکتهایی مانند کشت و صنعت مدلل ماهیدشت (571 میلیون دلار)، آوا تجارت صبا
(442 میلیون دلار)، کشت و صنعت اکسون (364 میلیون دلار)، صنعت غذایی کورش (356 میلیون دلار)، صبا پیشرو کالا و طبیعت سبز پارسکهن هرکدام دهها تا صدها میلیون دلار ارز ترجیحی دریافت کردهاند. بسیاری از این شرکتها بهطور مستقیم در زنجیره واردات نهادههای دامی و تولید یا توزیع روغن نقش دارند.
با این حال، اتفاقی که در بازار رخ داد، با این اعداد همخوانی ندارد؛ از هفتهها قبل از 10 دیماه ـ زمانی که رسماً ارز ترجیحی و دلار تالار اول برای صنایع کنار گذاشته شد ـ بازار روغن با کمبود و افزایش قیمت مواجه شد؛ گویی حذف ارز، پیشاپیش در بازار «اجرا» شده بود.
فهرست قیمتی منتشر شده بعد از حذف ارز ترجیحی نشان میدهد که قیمتهای جدید روغن بر مبنای دلار 112 هزار و 500 تومانی (میانگین وزنی تالار دوم در هفته گذشته) و با احتساب پنج درصد سود مغازهدار محاسبه شده است.
طبق این فهرست، قیمت مصرفکننده انواع روغن مایع، نیمهجامد و روغنهای صنف و صنعت، در برخی اقلام به چند برابر نرخهای قبلی رسیده است.
این افزایشها اکنون رسمیت یافته اما نکته قابل تأمل آن است که بازار آزاد، خیلی زودتر از ابلاغ رسمی، مسیر گرانی را طی کرده بود.
همین فاصله زمانی، پای یک عامل قدیمی را دوباره به وسط میکشد؛ دپوی کالا و مدیریت عرضه. فعالان بازار میگویند بخش قابلتوجهی از روغن موجود، با مواد اولیهای تولید شده که هنوز با ارز ترجیحی وارد کشور شده بود اما عرضه آن به بازار به تعویق افتاد تا همزمان با حذف رسمی ارز، با قیمتهای جدید عرضه شود، نتیجه این رفتار، کمبود مصنوعی، التهاب روانی و فشار مستقیم بر مصرفکننده بود.
حذف ارز ترجیحی یا انحصار؟
بازاری که واردات مواد اولیه آن در اختیار چند بازیگر محدود است مستعد چنین رفتارهایی است.
جمع کردن این بساط، نیازی به حذف ارز ترجیحی در شرایط فعلی نداشت بلکه رفع انحصار با همکاری دولت و دستگاه قضائی را میطلبید.
در این میان، پرسش افکار عمومی بیش از هر چیز متوجه دستگاههای نظارتی و دولت است.
وقتی آمار تخصیص ارز ترجیحی تا پایان آذرماه شفاف و قابل استناد است و نام دریافتکنندگان و حجم ارز دریافتی مشخص است، چرا بازار روغن به حال خود رها شد؟ چرا پیش از اجرای رسمی تصمیم، آثار آن به بدترین شکل ممکن بر سفره مردم تحمیل شد؟
از طرفی قاسم نودهفراهانی؛ رئیس اتاق اصناف ایران درخصوص نایاب شدن برخی اقلام اساسی نظیر روغن خوراکی در بازار اظهار کرد: «ما در اصناف احتکار نداریم و احتکار به معنی عرضه نکردن و انبارکردن کالا با هدف گران فروختن درآینده ممکن است بیشتر در واحدهای تولیدی یا وارداتی اتفاق بیفتد.»
با اینحال همه میدانند که برخی واردکنندگان، اقدام به تاسیس فروشگاههای زنجیرهای کرده یا شریک شدهاند. بنابراین، باید ردپای برخی اصناف بزرگ را نیز در احتکار دنبال کرد. اظهارات رئیس اتحادیه سوپرمارکت و مواد پروتئینی تهران هم این موضوع را تأیید میکند.
«شاهرخ شریفی» در این باره اذعان کرد: در همه سوپرمارکتها روغن هست؛ اما به دلیل عدم توزیع از سوی شرکتهای تولیدکننده به صورت دانهای فروش میرود و در این میان، برخی سوپرمارکتداران هم کملطفی میکنند و روغن نمیفروشند. به گفته او، مشکل کمبود روغن نیست، بار روغن به دلیل تغییر ارز توزیع نشده بود که این مشکل حل شده است!