میزان سهم ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی (4)(پرسش و پاسخ)

پرسش:
اقوام مختلف در ایجاد تمدن اسلامی چه نقش و سهمی داشتند، و در این میان نقش و سهم ایرانیان به چه میزان بوده است؟
پاسخ:
در سه بخش قبلی پاسخ به این سؤال به مباحثی همچون: نقش اقوام مختلف در ایجاد تمدن اسلامی، میزان سهم ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی و دلایل میزان سهم و تاثیرگذاری برتر ایرانیان در ایجاد تمدن اسلامی، علم در ایران قبل از اسلام در نگاه مستشرقین، خدمات و ابتکارات ایرانیان به علوم اسلامی، خدمات ایرانیان به علم حدیث و خدمات ایرانیان به علم قرائت و تفسیر پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می‌گیریم.
خدمات ایرانیان به لغت و ادبیات عرب
لغت و زبان عربی را ایرانیان از روی علاقه‌ای که به قرآن کریم داشتند، احیا کردند. برایش کتاب لغت نوشتند. البته سایر ملل هم نوشتند ولی کتاب‌های درجه اول را ایرانیان نوشتند. صحاح جوهری تالیف محمد ابن اسماعیل نیشابوری یک ایرانی است. کتاب قاموس تالیف فیروزآبادی اهل فارس و ایرانی است.
ابوسعید سیرافی عالم نحوی اهل سیراف استان بوشهر و ایرانی است. سیبویه از نحویین بزرگ ایرانی است. زجاج ایرانی است. ابوعلی فارسی ایرانی است. کسایی ایرانی است. اینها شخصیت‌های بزرگ و درجه اول در زمینه لغت و صرف و نحو ایرانی هستند.
خدمات ایرانیان به فلسفه و کلام
فلاسفه درجه اول دنیای اسلام ایرانیان هستند. فارابی ایرانی است. ابوعلی سینا ایرانی است. ابوریحان بیرونی که هنوز می‌گویند قدرتش ناشناخته است، ایرانی است. 
شیخ شهاب‌الدین سهروردی ایرانی است. خواجه نصیرالدین طوسی ایرانی است. میرداماد ایرانی است. صدرالمتالهین شیرازی ایرانی است و... امّا متکلمین: شهرستانی که کتابش امروز برای اروپایی‌ها مرجع است یک ایرانی است. ابوعبید معمر ابن مثنی ایرانی است. ابوالهذیل علاف ایرانی است. واصل ابن عطا ایرانی است. حسن بصری ایرانی است. عبدالرحمن ابن احمد ایجی صاحب مواقف ایرانی است و...
معرفی بعضی دیگر از دانشمندان ایرانی در علوم اسلامی
مورخین: قدیمی‌ترین مورخی که ما داریم محمد ابن اسحاق است. همین که سیره ابن هشام به نام اوست. یعنی ابن هشام راوی است. محمد ابن اسحاق یکی از موالی ایرانی بوده است. بزرگ‌ترین تاریخ دوران اسلام تاریخ طبری است که ایرانی است. مسعودی هم ایرانی است و یعقوبی هم ظاهرا ایرانی است. کتاب‌های درجه اول عالم اسلام را ایرانی‌ها نوشتند. طهاره‌الاعراق ابن مسکویه رازی اهل شهرری و ایرانی است. راغب اصفهانی صاحب کتاب مفردات هم ایرانی است. غزالی طوسی صاحب احیاءالعلوم هم ایرانی است.
در نویسندگان به زبان عربی دو نفر به نام عبدالحمید کاتب در دوره اموی‌ها و اوایل عباسی‌ها و یکی هم این‌العمید در دوره آل‌بویه که هر دو ایرانی هستند. 
درباره علم معانی و بیان و بدیع و علم بلاغت مبتکرش عبدالقاهر جرجانی اهل جرجان و گرگان ایران است. بزرگ‌ترین مؤلفین علم معانی و بیان و بدیع ایرانی‌ها هستند. تفتازانی که کتاب مطول را نوشت ایرانی است. سکاکی که اسمش در علم بلاغت معروف است اهل خوارزم و ایرانی است. 
شریف جرجانی اهل گرگان و ایرانی است. در میان فقها چه فقهای اهل تسنن و چه فقهای اهل تشیع باز هم اکثریت و رجال و شخصیت‌ها را ایرانی‌ها تشکیل می‌دهند. 
نکته کلیدی در خدمات اقوام مختلف به ایجاد تمدن اسلامی و برتری ایرانیان  این است که آنها در پی مطرح کردن قوم و قبیله خود نبودند و با انگیزه ملی این خدمات را انجام نمی‌دادند، بلکه آنها خودشان را در یک پیکره واحد اسلامی می‌دیدند و می‌خواستند فرهنگ و تمدن اسلامی را به پیش ببرند و اعتلا بخشند.