ادوارد براون؛ چهره پنهان یک ایرانشناس انگلیسی
کتاب «ادوارد براون؛ جاسوسی در پوشش ایرانشناسی» اثری از دفتر پژوهشهای مؤسسه کیهان در مجموعه «نیمه پنهان» است؛ اثری که با رویکردی پژوهشی و مستند، به واکاوی نقش یکی از بحثبرانگیزترین شرقشناسان بریتانیا در تاریخ معاصر ایران میپردازد.
این کتاب که به عنوان شصتویکمین شماره از مجموعه نیمه پنهان منتشر شده، مخاطب را با ابعاد کمترگفتهشده فعالیتهای ادوارد براون آشنا میکند.
براون سالها در ایران و اروپا با عنوان ایرانشناس، پژوهشگر ادبیات فارسی و دوستدار فرهنگ ایرانی معرفی شده است، اما مجموعه اسناد گردآوریشده در این کتاب، تصویر دیگری از فعالیتهای او ترسیم میکند؛ تصویری که او را در قامت یکی از چهرههای مؤثر سیاستهای استعماری انگلستان
نشان میدهد.
نویسندگان اثر با بهرهگیری از منابع تاریخی، گزارشهای آرشیوی و اسناد منتشرشده در مراکز پژوهشی، به بررسی روند حضور و تأثیرگذاری براون در فضای فکری و فرهنگی ایران پرداختهاند.
این اثر به موضوعاتی چون پیوندهای پنهان براون با محافل قدرت در لندن، نقش او در هدایت برخی جریانهای روشنفکری عصر مشروطه، و حمایت تمامقدش از فرقه بابیه و بهائیت میپردازد.
روایت کتاب نشان میدهد چگونه او توانست تحت پوشش پژوهشهای ادبی و فرهنگی، اطلاعات مهمی از فضای اجتماعی و سیاسی ایران گرد آورد و با انتشار گزارشها، ترجمهها و تفسیرهای شخصی، تصویری جهتدار از تحولات ایران در محافل غربی ارائه دهد.
فعالیتهایی که در نهایت به تقویت سیاستهای فرقهای و ایجاد شکافهای فکری و مذهبی در ایران منجر شد.
در بخش پایانی کتاب، مجموعهای از اسناد و تصاویر ارائه شده که بخشی از پشتصحنه ارتباطات، نامهنگاریها و مأموریتهای براون را بازتاب میدهد.
این مدارک بخشی از شواهدی است که نویسندگان برای بازخوانی نقش براون در راهبردهای انگلیس در ایران به آن اتکا کردهاند. این اثر تلاش دارد مخاطب را با چهره کمتر دیدهشده یکی از مشهورترین شرقشناسان بریتانیا روبهرو کند و از لابلای گزارشها، سفرنامهها و آثار علمی او، به خوانش تازهای از فعالیتهایش برسد.