تمهیدات درست راننـدگی در رویارویی با گردنههای لغزنده
امیرحسین بسطامی -بخش نخست
رانندگی در زمستان و سفر جادهای زمستانی بهتنهائی میتواند با خطراتی همراه باشد، چرا که برف، یخ و کولاک شرایط را بسیار دشوارتر از حالت عادی میکند و گاهی، ترکیب این سه به بدترین شکل ممکن رخ میدهد. اگر قصد دارید در زمستان سفر جادهای کنید، باید بسیار محتاط باشید. حتی رانندگان باتجربه نیز ممکن است با چالشهایی روبهرو شوند. در این شرایط باید اعتمادبهنفس را حفظ کرد، اما اعتمادبهنفس بیش از حد به مهارتهای رانندگیتان میتواند در زمستان به ضرر ایمنی شما باشد. وقتی در طوفانهای شدید زمستانی رانندگی میکنید، احتمالاً متوجه خواهید شد که بسیاری از خودروهایی که در گودالها گیر کردهاند، دارای سیستم چهارچرخ متحرک هستند و اعتمادبهنفس کاذب، نسبت به توانایی راننده و خودرو باعث چنین مشکلی شده است. پس بعد از آمادهسازی خودرو برای زمستان، برای یک مسافرت راحت و آسان، نکاتی درباره سفر زمستانی با خودرو را رعایت کنید.
آیا میدانستید بیش از 70 درصد تصادفات زمستانی به دلیل عدم آمادگی رانندگان اتفاق میافتد؟ با سردتر شدن هوا و نزدیک شدن به فصل زمستان، جادهها تبدیل به میدانهای چالشبرانگیز برای رانندگان میشوند. یخزدگی، برف، مه غلیظ و کاهش دید تنها بخشی از خطراتی هستند که در انتظار شماست. با رعایت نکات ساده اما حیاتی که در این گزارش آماده کردهایم، میتوانید خطر حوادث را تا 85 درصد کاهش دهید و با خیال راحت در سختترین شرایط جوی رانندگی کنید. چه این اولین زمستان پشت فرمان شما باشد و چه سالها تجربه رانندگی داشته باشید، این راهنما دقیقاً آنچه نیاز دارید را در اختیارتان قرار میدهد. عدم آمادگی برای رانندگی زمستانی نه تنها جان شما، بلکه جان دیگر هموطنان را نیز به خطر میاندازد.
آمادهسازی خودرو برای سفر زمستانی
مهمترین نکته برای سفر زمستانی با خودرو این است که به طبیعت احترام بگذارید. طبیعت شرایط را کنترل میکند و شما باید کنترل ماشینتان را در دست داشته باشید. تکنولوژی خودرویی بهگونهای پیشرفت کرده است که رانندگی در تمامی شرایط را ایمنتر کرده است، اما تکنولوژی نمیتواند در تمام شرایط، کنترل ماشین شما را تضمین کند. سیستم چهارچرخ متحرک برای حرکت در برف عالی است، اما برای کاهش سرعت نه. ترمز ABS (سیستم ترمز ضد قفل) برای توقف نرم و بدون لغزش خودرو عالی است، اما همچنان باید فاصله کافی بین خودرو شما و خودروی جلویی وجود داشته باشد تا بتوانید بموقع توقف کنید. شما باید همیشه کنترل خودرو خود را در دست داشته باشید. در شرایط بد جَوی، بادقت و آهسته رانندگی کنید، انگار یک لیوان آب جوش روی داشبورد شما قرار دارد که نباید چیزی از آن بیرون بریزد.
قبل از رانندگی در زمستان باید خودرو را آماده کنید. به مکانیک خود بگویید که میخواهید به یک سفر زمستانی با خودرو بروید و موارد زیر را چک کند:
بخاری، سیستم بخار زدای شیشه، ترمزها، چراغها، سطح روغن، سیستم اگزوز و وضعیت لاستیکها. مطمئن شوید که در شرایط خوبی هستند.
کیفیت تیغههای برفپاککن را هم چک کنید؛ تیغههای کهنه میتوانند بهجای پاککردن شیشه جلو، آن را لکهدار و کثیف کنند. یک خودرو در زمستان بدون ضدیخ نمیتواند دوام بیاورد. بعد از اینکه موتور را برای یک توقف دو یا سهساعته خاموش کنید. احتمال یخزدن آب بدون ضدیخ وجود دارد.
لاستیک زمستانی ضروری است. اگر به مناطق برفی سفر میکنید، به لاستیکهای زمستانی نیاز دارید. در برخی از سفرها به مناطق کوهستانی، ممکن است به زنجیر چرخ نیاز داشته باشید. بهطور کلی زنجیر چرخ در ماشین همراه داشته باشید و نحوه نصب آن را به هم از قبل آموزش ببینید.
برنامهریزی برای سفر با خودرو در زمستان
برای داشتن سفر زمستانی راحت با خودرو باید از قبل برنامهریزی کنید و حواستان به آبوهوا، مسیر و سرعت باشد. حتی اگر نمیتوانید برنامه سفر خود را یک یا دو روز تغییر دهید، تغییر زمان حرکت بهاندازه یک یا دو ساعت میتواند تفاوت زیادی در ایمنی سفر با خودرو ایجاد کند. چرا که شاید شروع زودتر سفر و توقف بموقع، موجب شود تا از شرایط اوج آب و هوای وخیم زمستانی دور بمانید. برای این کار بهتر است وضعیت آبوهوا را بهصورت ساعتی و روزانه در اپلیکیشن گوشی همراه یا وبسایت هواشناسی بررسی کنید تا بهترین زمان حرکت یا توقف برای شما مشخص شود.
اکبر رزمجو یک راننده ماشین سنگین توصیه دارد: «در تابستان و جادههای خشک میتوانید برای ساعتهای طولانی رانندگی طی روز برنامهریزی کنید، اما در زمستان زمان کمتری برای رانندگی طی روز را در اختیار دارید. دلیل آن، کمتر بودن ساعات روشنایی روز و خستهکنندهتر بودن رانندگی در زمستان است. همچنین بهتر است شب را به استراحت بپردازید؛ چراکه جادهها در طی شبهای سرد زمستانی معمولاً لغزندهتر از روز هستند و در صورت بروز حادثه، امدادرسانی هم سختتر انجام میشود.
همانطور که برای رفتوآمد درونشهری در زمستان نیازمند کلاه و کاپشن گرم است، برای سفر زمستان با خودرو و رانندگی در زمستان نیز باید تجهیزات و وسایلی با خود و خودروتان همراه داشته باشید.»
با احتیاط توقف کنید
اگر هوا خیلی بد شد، در مکانی امن مثل یک پارکینگ توقف کنید. از توقف در حاشیه بزرگراه خودداری کنید، زیرا در شرایط نامساعد جادهای ممکن است دیگران مسیر را گم کنند و خودرو شما را دیر ببینند. اگر چارهای ندارید، زیر یک پل دارای سیستم روشنایی توقف کنید تا بیشتر دیده شوید. دو دلیل برای این کار وجود دارد: برف چسبیده به کف کفش، کنترل شما روی پدالهای خودرو را کاهش میدهد. همچنین، هرچه برف کمتری وارد خودرو شود، آب کمتری ذوب میشود و بخار کمتری برای مهآلود کردن شیشهها ایجاد میشود.
برای داشتن تسلط دقیق به پدالهای خودرو، کفشی بپوشید که هم گرم باشد و هم امکان حسکردن پدالها را به شما بدهد. در زمستان، دنده دستی و تیپ ترونیک انتخاب بهتری است، زیرا کنترل بیشتری به شما میدهد. پس اگر امکان رانندگی با دنده دستی دارید، این گزینه را انتخاب کنید.
در مسیرهایی که پوشیده از برف هستند، دیدن خطکشیهای جاده سخت است و سبقتگرفتن میتواند خطرناک باشد. بهتر است در لاین خود باقی بمانید و بافاصله کافی از خودروی جلویی حرکت کنید تا در صورت لزوم زمان کافی برای ترمزگرفتن داشته باشید. قانون کلی این است که در شرایط بد جادهای، باید ۴ تا ۶ ثانیه فاصله بین شما و خودروی جلویی باشد، معادل ۴ تا ۶ طول خودرو.
مرتضی هاشمی یک امدادگر خودرو توصیه میکند: «در سفر زمستانی، اجازه ندهید که سوخت خودرو از نصف باک کمتر شود. ممکن است بهخاطر این کار مجبور شوید بیشتر توقف کنید، اما اگر خودرو متوقف شود، سوخت کافی برای روشن نگهداشتن گرمایش خودرو دارید.
قبل از حرکت، وضعیت آب و هوا را بررسی کنید تا بدانید در چه شرایطی رانندگی میکنید. بارش برف مشکلی ندارد، اما باید از شرایطی مانند مه شدید یا یخ سیاه اجتناب کنید. اگر پیشبینی بارش برف وجود دارد، از محلیها درباره مسیر بهتر اطلاعات بگیرید.»
وی در ادامه میافزاید: «در هنگام رانندگی در زمستان، همه چیز به شما بستگی دارد. با تمیزکردن کامل یخ شیشهها، دید خود به جاده را بهتر میکنند. ممکن است هوا سرد باشد یا یخ ضخیم باشد، اما ارزشش را دارد که وقت کافی برای تمیزکردن کامل شیشهها صرف کنید.
رانندگی در شرایط دشوار، بهخصوص در سفر زمستانی با خودرو، خستهکنندهتر از رانندگی معمولی است. فاصله زمانی تا نزدیکترین استراحتگاه را بدانید و برنامهریزی کنید تا در طول مسیر چندین بار استراحت کنید.»
سرعت خودرو را کم کنید
رانندگی با سرعت مجاز نکته ساده اما مهمی است. وقتی جادهها پوشیده از برف، یخ، گل و برف یا حتی یخ سیاه هستند، خودرو برای کاهش سرعت یا توقف به زمان بیشتری نیاز دارد. در شرایط زمستانی باید با سرعت کمتری نسبت به دیگر فصول رانندگی کنید. حفظ ایمنی هنگام تردد با وسیله نقلیه در شرایط جوی زمستان، سلامتی و آسایش راننده را در شرایط حساس رانندگی، تأمین میکند.
ابراهیم ملک ۶۲ ساله، اهل گرگان ساکن تهران، مالک و راننده بنز تک 1921 در این زمینه به گزارشگر کیهان میگوید: «بیش از 40 سال است که گواهینامه پایه 1 دارم و رانندگی میکنم. در خط تهران به گرگان بار میبرم و رانندگی در زمستان سختتر از فصول دیگر سال است. به خاطر بارندگی و برف، جادهها لغزنده و لیز میشوند و احتمال سُرخوردگی و تصادف در این فصل بیشتر میشود. حدود 20 سال قبل در جاده فیروزکوه هنگام بارندگی کنترل ماشین از دستم خارج شد و چپ کردم و متحمل ضرر زیادی شدم. در زمستان از جاده فیروزکوه نمیروم و از جاده هراز تردد میکنم. قبل از سفر در رادیاتور ضدیخ میریزم و نسبت به لاستیک زاپاس، توجه بیشتری دارم.»
حفظ ایمنی هنگام تردد با وسیله نقلیه در شرایط جوی زمستان، از نکاتی بهحساب میآید که رانندهها با دانستن آن، سلامتی و آسایش خود را در شرایط حساس رانندگی، تأمین میکنند. با شروع فصل سرما، وسیله نقلیه خود را مجهز به تجهیزات زمستانی (لاستیک یخشکن، زنجیرچرخ، ضد یخ، محلول شیشهشور، تیغه شیشه پاکن، سیم و تسمه بکسل، کلنگ، بیلچه سفری، تلمبه باد، لاستیک زاپاس، مایع پنچری، سیم سیار...) کنید. شاید از نظر برخی، این موارد خیلی کلی باشد، اما وسایل فوق برای رانندگان حملونقل عمومی و باربری کاربردی است. هنگام عبور از مناطق سردسیر و جادههای برفگیر مانند غرب، شمال غربی، شمال شرقی و شمال، از رانندگی بهتنهائی خودداری و حتماً دیگران را از برنامه حرکت و مقصد خود مطلع کنید. همچنین اخبار وضع هوای مناطق را از خبرگزاریها، صداوسیما و سازمان هواشناسی پیگیری کنید و هنگام تردد در مسیرهای برفگیر و مناطق کوهستانی، مقداری وعدهغذایی نظیر کنسرو، خرما و نان همراه خود داشته باشید. قبل از تردد در مناطق کوهستانی و جادههای برفگیر، سیستم گرمایش و بخاری وسیله نقلیه را بررسی و عیب احتمالی را برطرف کنید و حداقل نیمی از باک بنزین را پُر نگهدارید، همچنین از توقف غیراضطراری در مسیرهای پُربرف پرهیز کنید. جادههای اصلی را برای حرکت انتخاب و از رانندگی در راههای میانبر و شب، خودداری کنید، هنگام عبور از شیبها و گردنههای پربرف و بهمنگیر، بوق نزنید و از چراغهای عقب و جلو برای علامت دادن استفاده کنید. نکات ایمنی در بستن زنجیر چرغ، راندمان بالایی را برای بهرهمندی در شرایط حساس به راننده ارائه میدهد. برای پیشگیری از آسیب وارده بهوسیله نقلیه، بعد از بستن زنجیرچرخ با سرعت بیش از ۳۰ کیلومتر در ساعت حرکت نکنید و از حرکت در مسیرهای پُردستانداز خودداری کنید. بههیچعنوان روی جادههای خشک با زنجیرچرخ رانندگی نکنید. بعد از بستن زنجیرچرخ از فرماندادن یا ترمزگیری ناگهانی هم پرهیز کنید. برای حفظ ایمنی خود و سرنشینان وسیله نقلیه توجه داشته باشید بعد از بستن زنجیر، فاصله توقف وسیله نقلیه، حتی باوجود سیستم ABS، ASR و EBD افزایش پیدا میکند. بر اساس آمار، رانندگی در زمستان بیشترین خطر بروز حوادث بهویژه تصادفهای زنجیرهای را به دنبال دارد.