نقـش تولیـد مرغهای بومـی در امنیـت غذایـی
تولید مرغهای بومی به لحاظ ژنتیکی از ظرفیت بسیار بالایی برخوردار است و میتوانند نقش پررنگی را در امنیت غذایی ایفا کنند.
عملکرد مرغهای بومی در پی چند دهه تحقیق و توسعه در مراکز مربوطه، ۵۵ تا ۶۵ درصد به نسبت تودههای اولیه افزایش داشته اما برخی تصمیمگیریها در سالهای اخیر، مشکلات متعددی را برای مراکز نگهداری و اصلاح نژاد مرغهای بومی ایجاد کرده است و همین مسئله منجر به توقف توسعه و ارتقاء این پرندگان شده است.
براساس آخرین سرشماری کشاورزی در سال ۱۴۰۳ بیش از یک میلیون بهرهبردار مرغ بومی در کشور وجود دارد. مرغهای بومی با نگهداری در سیستمهای پرورش باز روستایی از طریق گردش در مزارع، مصرف ضایعات کشاورزی و پسماند سفره خانوارهای روستایی با کمترین هزینه نسبت به پرورش مرغهای صنعتی میتوانند بخشی از پروتئین مورد نیاز جامعه شامل گوشت و تخممرغ را تأمین کنند.
ارزش ژنتیکی مرغهای بومی بسیار بالاست و به عنوان ثروت ملی محسوب میشوند؛ همچنین این پرندگان نقش پررنگی در پدافند غیرعامل از طریق تأمین امنیت غذایی ایفا میکنند چراکه صنعت مرغداری در کشور به عنوان تأمینکننده عمده گوشت مرغ و تخممرغ به طور کامل وابسته به واردات مرغ اجداد است.
اهمیت مرغ بومی در تولید تخممرغ
براساس آخرین آمار وزارت جهادکشاورزی در سال ۱۴۰۲ معادل دو میلیون و 700 هزار تن گوشت مرغ و یک میلیون و 300 هزار تن تخممرغ در بستر صنعت مرغداری تولید شده است. بررسیها نشان میدهد در صنعت مرغ تخمگذار ظرفیتی جز مرغهای بومی وجود ندارد و اگر به هر دلیلی از جمله جنگ، تحریم یا شیوع بیماری در کشورهای صادرکننده، امکان تأمین مرغ اجداد تخمگذار وجود نداشته باشد بعد از چند ماه تولید تخممرغ صنعتی در کشور متوقف خواهد شد. بنابراین مرغهای بومی با ظرفیت بالای تخمگذاری نقش پررنگی برای جلوگیری از توقف تولید تخممرغ در کشور خواهند داشت.
بررسی تاریخچه مرغهای بومی نشان میدهد بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان جهاد سازندگی با هدف محرومیتزدایی، اشتغالزایی در روستا و همچنین جلوگیری از انقراض این پرندگان در کشور طرح نگهداری و اصلاح نژاد مرغهای بومی را آغاز کرد. با گذشت چند دهه از آغاز این طرح در حال حاضر وزارت جهاد کشاورزی با داشتن شش مرکز نگهداری و اصلاح نژاد مرغ بومی مسئولیت این طرح را برعهده دارد که در حال حاضر این مراکز در استانهای آذربایجانشرقی، فارس، یزد، اصفهان، مازندران و خراسان فعالیت میکنند.
فعالیت این مراکز در کشور ضمن حفظ بسیاری از ژنهای مؤثر و اقتصادی مرغهای بومی در کشور زمینه توسعه و ارتقاء عملکرد آنها را فراهم کرده است. در این راستا «شعله قربانی»؛ عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور در گفتوگو با ایسنا، ضمن اشاره به ثبت شش نژاد مرغ بومی اصلاح شده دو منظوره در کشور گفت: «این نژادهای اصلاح شده دو منظوره دارای ترکیب ژنتیکی پایدار و از شجرهای ۳۰ ساله برخوردارند؛ به طوری که تولید گوشت و تخممرغ این نژادهای اصلاح شده نسبت به تودههای اولیه به طور میانگین ۵۵ تا ۶۵ درصد افزایش یافته است.»
نیاز به اصلاح نژاد
بررسیها نشان میدهد ظرفیت ژنتیکی مرغهای بومی همچنان قابلیت بالایی برای ارتقاء عملکرد و توسعه را دارند اما به علت وجود مشکلاتی در مراکز نگهداری و اصلاح نژاد مرغ بومی در سطح کشور از جمله فرسودگی تأسیسات و زیرساختها، قرار گرفتن مراکز در داخل شهرها به علت توسعه شهری طی چند دهه گذشته، عدم وجود تجهیزات بروز و کارآمد در مراکز، ضعف شدید نیروی انسانی و... امکان اجرای طرحهای اصلاح نژادی گرفته شده است. از طرفی این مشکلات سطح امنیت زیستی مراکز نگهداری و اصلاح نژادی را به حداقل ممکن رسانده و احتمال نابودی این ذخایر ژنتیکی را افزایش داده است.
برای رفع این مشکلات که طی سالیان گذشته به وجود آمده، نیاز به برنامهای منسجم و عملیاتی از سوی وزارت جهادکشاورزی است و در این راستا معاونت تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی به عنوان مسئول طرح نگهداری و اصلاح نژاد مرغهای بومی در کشور وظیفه دارد ضمن پیگیری لازم برای حل مشکلات این مراکز، برنامهای عملیاتی برای ارتقاء عملکرد و توسعه بازار مرغهای بومی تدوین و اجرا کند؛ در غیر این صورت ظرفیت بینظیر مرغهای بومی با خطر جدی مواجه خواهند شد.
ایسنا