چطور فصل پاییز را با هدف، برنامهریزی و موفق آغاز کنیم؟- بخش نخست
ترفندهای داشتن حال خوب در پادشاه فصلها
تارا وحیدی
صبح پاییزیات بهخیر! گاه بارانی بر پنجرهات میکوبد، گاه انگشتان طلایی خورشید بر بالشت نور میپراکند. بلند شو و نسیم سرد پاییزی را بریز توی صورتت. رو به اهالی خانه بپرس: «چای لیوانی را پررنگ بریزم؟»
هر وقت در صفحهای از تاریخ اسبی شیهه میکشد و خیال فتح به سر خانی میافتد، تو اهداف و آرزوهایت را به یاد بیاور. آری، حرف خودت را بگو و چای خودت را سفارش بده. انسانهایی که هدف دارند و با تلاش صبح را آغاز میکنند، میتوانند کارهای بزرگی همچون فتوحات خوانین را رقم بزنند.
فتح تنها با همین تفریقها و تضادهای زندگی زیباست. هر روز بارانی باشد و یا برعکس هر روز آفتابی باشد، تابلوی قشنگی نیست. باید مثل پنجرهای در صبحگاه جنوب یکی آفتاب باشد و آن دیگری باران. یکی بهار باشد و آن دیگری خزان. تو بهار باش و من برگها را به پنجره میآورم. من بهار میشوم تو آفتاب را بیاور. اصلاً هر چه میخواهی بگو، هر چه میخواهی فکر کن، تنها پنجره را بردار و بیاور کنار میز صبحانه. بلند شو و نسیم پاییز را بریز توی صورتت. راستی! چایات را پررنگ بریزم؟!
آن آبگیر مواجِ کوچکِ میانه پارک را بعد از یک باران پاییزی بهخوبی به یاد میآورم که ریز درش خندیدیم و دنیا یکی از تصاویر روشن و زیبایش را از آبگیر به رود کوچکی و از رود کوچکی به دریای مواج متلاطمی در انداخت. بیا، مثل دانشآموزی که در کوچههای مهر صادق و روشن لحظههای زندگی را میفهمد و به آغوش میکشد، صادقانه و روشن با مهر زندگی را بازی کنیم. میفهمم، میفهمم زندگی گاه متلاطم و ناآرام است؛ اما تو اگر دلت به لطف الهی آرام باشد، بیشک میتوانی با هدف، برنامهریزی و تلاش موفق ظاهر شوی.
روزهای کوتاه و اضطراب پاییزی
همزمان با رسیدن فصل پاییز و کوتاهتر شدن روزها و زودتر غروب کردن خورشید، برخی از افراد اضطراب بیشتری را تجربه میکنند.
روانشناسان در این باره میگویند: اضطراب پاییزی وضعیتی است که در آن افراد در طول ماههای پاییز از اضطراب و افت خلق بیشتری رنج میبرند.
به گفته متخصصان، برخلاف سایر اضطرابها، در این نوع اضطراب اغلب یک محرک خارجی آشکار وجود ندارد و علائم آن به شکل سالانه و در این فصل عود میکند.
بسیاری از مردم نمیدانند که اضطراب در پاییز چقدر رایج است و ممکن است آن را تشخیص ندهند. بااینحال، اگر هر سال این نوع اضطراب را تجربه کنند، این الگو آشکار میشود و میتوان برای جلوگیری از آن اقداماتی انجام داد.
به گفته حنانه اشرفینیا یک روانشناس، علائم اضطراب پاییزی به این شرح است: خلق پایین و افسردگی، اضطراب و نگرانی بیش از حد، تحریکپذیری، بیحالی، خوابآلودگی و خستگی، از دست دادن علاقه به فعالیتهای روزمره.
این روانشناس در ادامه توضیح میدهد: «یکی از دلایل بروز این نوع اضطراب کاهش نور خورشید است که منجر به کاهش ترشح سروتونین در مغز میشود.
این هورمون مهم بر خلق و خو، اشتها و الگوهای خواب تأثیر میگذارد. متخصصان توضیح میدهد که هورمون ملاتونین نیز افزایش مییابد که به نوبه خود باعث ایجاد احساس خوابآلودگی و افسردگی میشود.
بسیاری از مردم نمیدانند که اضطراب در پاییز چقدر رایج است و ممکن است آن را تشخیص ندهند. کاهش سطح ویتامین D در بدن یکی دیگر از اثرات کمتر قرار گرفتن در معرض نور خورشید است. فقدان این ویتامین با افسردگی نیز مرتبط است.»
وی در تکمیل صحبتهایش میافزاید: «عوامل دیگر نیز شامل تغییرات رفتاری است، زیرا با تاریک شدن زودهنگام هوا و در شرایط نامساعد جوی، زمان کمتری را در خارج از منزل سپری میکنیم و کمتر تحرک بدنی داریم و کمتر ورزش میکنیم.
در طول روز با صرف زمان بیشتری در خارج از منزل از نور خورشید حداکثر استفاده را ببرید. متخصصان پیشنهاد میکنند که صبح زود بیدار شوید تا از آفتاب صبحگاهی استفاده کنید. در صورت لزوم شبها زودتر به رختخواب بروید تا به کاهش خستگی و خوابآلودگی خود در طول روز کمک کنید.»
این روانشناس توصیه دارد: «هر روز ورزش کنید. روزانه حداقل ۳۰ دقیقه ورزش کنید. هنگامی که هوای گرم تابستان به پایان رسید، پاییز زمان بسیار خوبی برای لذت بردن از فضای باز است، بنابراین میتوان با پیادهروی طولانی یا دوچرخهسواری از آن نهایت استفاده را برد. ورزش برای اختلالات سلامت روان کلیدی است. مطالعات نشان میدهند که خلقوخو پس از ورزش کردن بهبود مییابد.
رژیم غذایی خود را تغییر دهید. فصل پاییز زمان بسیار خوبی برای درست کردن سوپهای فصلی مورد علاقهتان و غذاهای گرمی است که در تابستان نمیتوانید بخورید.
فعالیت جدیدی را شروع کنید. میتوان در خانه به فعالیتهایی مثل نظم و سازماندهی وسایل، باغبانی و... پرداخت. همچنین افراد میتوانند در کلاسهای آموزشی که مورد علاقه آنهاست، شرکت کنند.
نگرش خود را تغییر دهید. به جای تداعی پاییز با تجربیات منفی، سعی کنید با قاببندی مجدد، به آن نگاهی متفاوت داشته باشید. انسانها معمولاً روی از دست دادنها خیلی بیشتر متمرکز هستند. در این مورد نیز از دست دادن برخی فرصتها مانند برخورداری از نور خورشید و فرصت بیرون بودن از خانه برای آنها برجستهتر میشود. پس سعی کنید به این فکر کنید که با حضور در خانه میتوانید چه فعالیتهای مفید و روحیهبخشی را انجام دهید؟
به دنبال کمک تخصصی باشید. زمانی که با فرارسیدن فصل پاییز علائم ذکرشده از این اختلال را بهصورت طولانیمدت دارید، حتماً به یک روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید. درمان شناختی رفتاری (CBT) به طور ویژه برای درمان اضطراب و اختلال عاطفی فصلی مؤثر است.»
پاییز از راه رسید، بافتنیها را شروع کنیم
به مغازههای پوشاک محلهمان مینگرم. حالا ژاکتهای خوشرنگ و لعاب روی رگالها و پشت ویترینها خوش نشسته و خبر از آمدن پاییز و سرد شدن قریبالوقوع هوا میدهند.
میروم جلو و قیمت یک ژاکت را که زمینهاش پر از گلهای برجسته بافتنی است و یادآور بهار دیگری در دل خزان است میپرسم. فروشنده میگوید: 690 هزار تومان.
به این فکر میافتم در دل شبهای بلند پاییز دست به خلاقیت بزنم و با هنر بافتن به این خواسته دلم برسم.
چه خواستههایی در زندگی داریم که خود میتوانیم با بهرهگیری از خلاقیت، هنر و برنامهریزی خیلی کمهزینهتر و قشنگتر به آنها برسیم.
مهین رودباری، خانم خانهدار که برای خرید کاموا به میدان حسنآباد در پایتخت آمده است به گزارشگر کیهان میگوید: «خریدن كاموا و بافتن چیزی كه میخواهید، با یك حساب سرانگشتی برایتان بسیار بهصرفهتر از خریدن همان جنس از مغازه از آب در میآید. اگر بافتنی بلد هستید، بهتر است كه لباسهای كاموایی را خودتان ببافید تا اینكه بخواهید از مغازههایی بخرید که بهخاطر یک مارک، چندین برابر قیمت واقعی لباس زمستانی را با شما حساب میكنند. علاوهبرآن لذت بافتن لباس برای خودتان و عزیزانتان را هم تجربه میكنید.»
وی در ادامه تأکید دارد: «هر چقدر كه فروشندهها بگویند جنس این كاموا عالی است، محال است كه آب برود، اما تجربه خانمهایی كه دستی در بافتن دارند نشان میدهد كه ممكن است بعضی از آنها بعد از شستن آب بروند و اندازه واقعی خودشان را از دست بدهند، یا حتی موقع بافتن با تمام حساب و كتابهایی كه كردید یكهو كلافتان كم بیاید و بعد هر چقدر بازار را بگردید، مشابه آن كلاف را پیدا نكنید و لباستان ناقص بماند، بهخاطر همین بهتر است همیشه یك كلاف اضافه بخرید كه این دردسرها را نداشته باشید.»
شبهای بلند پاییز و فرصت مطالعه
هیچ فصلی مثل پاییز غافلگیری حسابی ندارد، یکباره روزها کوتاه میشود، عصر از خواب بیدار میشوی و میبینی همهجا تاریک شده، نمیدانی شب خوابیدی و نیمهشب بیدار شدی یا روز خوابیدی و عصر بیدار شدی؟ پاییز انواع غافلگیری را با ایجاد شوک به ساعت بیولوژیک بدن، کاهش نور و... به همراه دارد. انگار از وسط خواب خوش پریدی و دیدی وسط کلی گرفتاری هستی. برای همین است که در این فصل حس و حال آدمها متفاوت میشود. برخی شاعر میشوند، برخی افسرده، بعضیها دنبال ژستهای تکراری عکاسی با برگها هستند و یک عده فکر میکنند اگر پیامک فلسفی به گروه خانوادگی ارسال نکنند، امتیازبخش پاییزی زندگیشان را از دست دادهاند. کلاً بهخاطر تغییرات یکهویی و زیاد، انطباق با پاییز سخت است، برای همین بعضیها با اغراق زیاد این فصل را خیلی متفاوت، زیبا و پر از شور میدانند و خیلیها هم هر چیز غمانگیزی را به این فصل نسبت میدهند.
اما واقعاً پاییز اینقدر غمانگیز و پرمکافات است؟ حس و حال پاییز غمانگیز است یا ما کمی خز ماجرا را درآوردیم؟ اگر واقعاً در پاییز حالمان بد شد، چهکار کنیم؟ با کاهش روز و شبهای طولانی، اوقات فراغت بیشتری هم در منزل داریم، تکلیف وقتمان چه میشود؟
کتاب خواندن در هر فصلی، از واجبات است! اما در شبهای طولانی نیمه دوم سال واجبتر! چون وقت فراغت بیشتری دارید پس میتوانید از این فرصت بهره برده و با مطالعه مأنوس شوید. فراموش نکنید موفقیت آینده شما در گرو کتابهایی است که میخوانید.
اما بهراستی چرا باید کتاب بخوانیم؟
جواب این سؤال را نمیشود طوری داد که شعاری نباشد؛ هر کسی برداشت متفاوتی دارد. برخی به کتاب پناه میبرند؛ چون از دنیای آدمها جدا هستند، برخی تنها هستند و وقت خود را با کتاب میگذرانند، برخی دیگر اما میخواهند چندین جهان متفاوت را تجربه کنند! هر کتاب، ذهن ما را به جهان دیگری میبرد، به جهانی که خودمان تصور میکنیم، خودمان رنگ و لباس آدمهایش را انتخاب میکنیم، به جهانی که رؤیایش را همیشه بافتیم.
مهرداد هاشمی، کارشناس ارشد ادبیات فارسی به گزارشگر کیهان درباره اهمیت کتابخوانی میگوید: «شما باید کتاب بخوانید تا حرفزدنتان با بقیه فرق داشته باشد که زندگیتان و دریافتی که از آن دارید با بقیه فرق داشته باشد. کتاب میخوانید تا سیرت شما خاص باشد، نه صورتتان. کتاب میتواند شما را به یک سفر بهدور دنیا ببرد، هر بار که کتابی میخوانید بدون آن که متوجه شوید به زمان سفر کردهاید. گاه میخواهید برای شخصیتهای داستان گریه کنید، گاه از خوشحالی آنها شما هم سر از پا نمیشناسید و خوشحالید! هر بار که کتابی را میخوانید و به پایان میرسانید، شما آدم جدیدی شدهاید! شما محو داستان شدهاید، از آن درس گرفتهاید و حالا فهمیدهاید در این دنیا چه چیزهایی باارزشاند، چه چیزهایی اهمیت ندارند، باید به چه چیزهایی فکر کنید و از کنار چه مسائلی بهسادگی رد شوید.»
حکمت رخداد فصل پاییز
پاییز فصل برداشت محصول و استفاده از ثمره زحمات کشیده شده در فصل بهار است. در پاییز برداشت محصول را یاد خواهیم گرفت بهشرط آنکه اگر کار خود را درست انجام داده بودیم، مغرور نشویم، و اگر مشکلی در کارمان بود اعتراض نکنیم. هیچ چیز لذتبخشتر از آن نیست که خوشه ثمرات کار خود را دانهدانه برچینیم و هیچ چیز عذابآورتر از آن نیست که در فصل برداشت مزرعه خود را خشک و بیثمر بیابیم. همواره این امر صادق است که هر چیز به این دنیا بدهی، همان را از آن پس خواهی گرفت. این از قوانین طبیعت است. با این وجود بهتر است به نتیجه فکر نکنیم و هر آنچه در توان داریم، بهکار گیریم و با احساس مسئولیت از بذرهای خود مراقبت کنیم. پذیرش مسئولیت در زندگی، کمال بلوغ انسانهاست.
زندگی، خود مدام در حال بازیافت و بازسازی است و بخشی از وظایف ما این است که یاد بگیریم با تغییر فصول خود را تغییر دهیم و میان تضادها، توازن برقرار کنیم.