رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو تشریح کرد
افزایش دما و کاهش بارش مهمترین عوامل کاهش سطح آب دریای خزر
رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو گفت: بر اساس مطالعات انجامشده افزایش دما و کاهش بارش مهمترین عوامل کاهش سطح آب دریای خزر هستند.
مهدی رهنما در گفتوگو با ایسنا درباره عوامل مؤثر در پسرفت آب دریای خزر طی سالهای اخیر، اظهار داشت: این وضعیت هم عامل انسانی و هم عامل طبیعی دارد. عمیقترین بخش دریای خزر به سمت ایران است، بنابراین تاثیر رودخانه ولگا و سدهای آن بر ایران بهقدری نیست تا به عنوان یک عامل مؤثر بر کاهش سطح دریا در سمت کشورمان از آن نام ببریم.
رهنما افزود: بررسیها نشان میدهد از دهه ۵۰ شمسی تا اواخر سال ۱۴۰۲ سطح آب دریای خزر دوره نوسانی داشته است. با مقایسه آن با عوامل طبیعی میبینیم تغییرات اقلیمی عامل مهمی در پسرفت آب دریای خزر بوده است.
وی ادامه داد: کمترین سطح آب دریای خزر حدود سال ۵۶ شمسی ثبت شد و تقریبا ۳۰- متر بود. سطح آب این پهنه آبی از سال ۵۷ افزایش یافت و بیشترین میزان آن دهه ۷۰ ثبت شد. از این زمان دوباره روند کاهشی آن آغاز شد و فقط طی دو سال افزایش یافت و الان به حدود ۲۷- متر کاهش سطح آب رسیدهایم.
رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو درباره علل کاهش سطح آب دریای خزر گفت: میزان آب ورودی به این دریا کاهش یافته است. مستحدثاتی روی رودخانههایی مانند سفیدرود و سایر رودخانههای که از رشتهکوه البرز سرچشمه میگیرند و وارد دریای خزر میشوند، احداث شده است که جریان آب رودخانهها را ذخیره میکنیم بنابراین ورودیهای آب دریای خزر را کاهش دادهایم.
رهنما بیان داشت: میزان جمعیت ساکن در سواحل دریای خزر به دلیل رشد جمعیت همچنین مهاجرتهای صورت گرفته به این منطقه افزایش زیادی پیدا کرده که موجب افزایش مصرف آب بهویژه منابع آب زیرزمینی- که ارتباط مستقیم با آب دریا دارد شده است. این عوامل در کنار تغییرات اقلیمی، کاهش بارش و افزایش دما موجب کاهش سطح آب دریای خزر شده است. بر اساس مطالعات انجامشده افزایش دما و کاهش بارش مهمترین عوامل در این زمینه هستند.
وی درباره تبعات پسرفت آب دریای خزر اظهار داشت: تداوم این وضعیت موجب بیاستفاده شدن بندرهای شمالی کشور میشود و آنها را باید به عمق بیشتر دریای خزر منتقل کنیم، علاوهبر آن منبع رطوبتی برای منطقه کاهش مییابد و موجب افزایش شدت تغییرات اقلیمی میشود. به عنوان نمونه زمانی که دریاچه ارومیه وضعیت عادی داشت، به عنوان یک منبع رطوبتی به افزایش میزان بارش در منطقه کمک میکرد. تداوم پسرفت دریای خزر در برخی مناطق نظیر بخشهای شرقی دریا مانند خلیج گرگان میتواند این پهنه را به کانون گرد و غبار تبدیل کند.
رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو درباره تاثیر همکاری کشورهای حاشیه خزر بر تراز آبی مطلوب این پهنه آبی، گفت: تشکلهای بینالمللی اگر در حد توافقنامه باشد، موجب بروز اتفاق خاصی در حوزه دریای خزر نمیشود. سالهاست که سطح آب دریای خزر با نوساناتی همراه است و بیشترین تاثیر را روی روسیه گذاشته است و موجب شده بسیاری از تاسیسات کنار دریا را از دست دهد. تا موقعی که به این نتیجه نرسیم در منفعت و ضرر این اکوسیستم آبی شریک هستیم به نتیجه مناسبی دست نخواهیم یافت.
رهنما تاکید کرد: یک برنامه جامع مدیریتی با ضمانت اجرائی برای دریای خزر لازم است تا همه کشورهای حاشیه خزر متعهد شوند و بر اساس آن عمل کنند. به عنوان نمونه همه کشورها حقآبه زیستمحیطی دریای خزر پرداخت کنند. علاوهبر آن از نظر پژوهشی همکاری و بانکی از پژوهشهای انجامشده درباره دریای خزر ایجاد کنیم و بر اساس آن برای این پهنه آبی تصمیم بگیریم.