عوامل کاهش و افزایش روزی

 

 

براساس آیات قرآن، روزی هر کسی «مقسوم»(تقسیم شده) است و هر که همان چیزی را که مشیت شده به عنوان قسمت دریافت می‌کند؛ اما عواملی موجب کاهش یا افزایش روزی و رزق می‌شود. البته رزق، محدود به رزق مادی دنیوی نمی‌شود، بلکه رزق مادی اخروی و رزق‌های معنوی را نیز شامل می‌شود؛ زیرا رزق در اصل عطایای الهی در دنیا و آخرت است که می‌تواند همه نیازهای ضروری زندگی انسان را در بر می‌گیرد. بنابراین، عطایای الهی می‌تواند متاثر از عواملی، کاهش یا افزایش یابد. ازاین رو، شناخت این عوامل می‌تواند بسیار مهم باشد؛ زیرا بسیاری از مردم از کاهش رزق و روزی شکایت می‌کنند و درخواست دارند تا رزق آنان افزایش یابد و به‌ویژه از تنگدستی در رزق مادی دنیوی رها شوند و به آسایش و رفاه برسند.

عوامل از دست رفتن رزق یا کاهش آن

رزق‌های مادی و معنوی الهی در دنیا بر اساس مشیت الهی(رعد، آیه 26؛ اسراء، آیه 30)، قسمت شده و هر که به آن چیزی می‌رسد که برایش معین شده، خواه رزق مادی مانند خوراکی و مواد ضروری زندگی باشد، خواه نعمت ولایت و نبوت یا عزت یا حکومت یا مانند آنها.(زخرف، آیه 32؛ هود، آیه 88؛ آل عمران، آیات 26 و 27؛ واقعه، آیه 82؛ المیزان، ج 3، ص 137) پس روزی هر کسی بر اساس قوانین ثابت الهی و بر میزان و مقدار معلوم، مشخص و معین شده و در اختیار بندگان قرار می‌گیرد و هرگز عطایای الهی در قالب رزق و روزی، بی‌برنامه و بی‌نظم و بی‌حد و اندازه نیست.(حجر، آیات 20 و 21؛ صافات، آیات 40 و 41؛ شوری، آیه 27؛ طلاق، آیه 2)

خدا به انسان‌ها هشدار می‌دهد که نباید گمان کنند چون هر چیزی بر اساس قسمت مشیت شده به افراد می‌رسد، پس هر کاری کنند این قسمت همچنان برقرار خواهد بود؛ زیرا رزق و روزی برای انسان دستخوش تبدیل و تغییرات بسیار است؛ بنابراین ممکن است انسان با انجام کارهایی، رزق مقسوم خویش را از دست بدهد یا آن را کاهش دهد. از مهم‌ترین عواملی که موجب می‌شود تا انسان رزق مقسوم خویش را از دست بدهد یا کاهش یابد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 1. کفر: کافران به سبب کفر خویش دچار محدودیت در رزق و روزی می‌شوند و خدا کاری می‌کند تا آنان در امر روزی به اضطرار گرفتار آیند.(بقره، آیه 126) البته ممکن است در زمانی در قالب سنت امهال و استدراج و نیز سنت پاداش عمل نیک در دنیا و پرهیز از ظلم در حق بندگان، به آنان در دنیا امکانات بسیاری داده شود، ولی همه آنها نسبت به نعمت‌های خیر و ابدی و باقی آخرت اندک است و خدا ناگهان کافران را به عذاب خویش می‌گیرد.(همان؛ زخرف، آیات 32 تا 35) از نظر قرآن، خدا خاستگاه هر چیزی از جمله رزق و روزی است و هیچ کسی نمی‌تواند در این امر دخالت داشته باشد(ملک، آیه 21؛ آل عمران، آیات 26 و 27)، مگر در مقام خلافت الهی. بنابراین، این خدا است که نگهداری رزق دست اوست یا کم و زیاد و قبض و بسط می‌کند. پس مراجعه به کس دیگر به عنوان رازق باطل و موجب کاهش یا از دست رفتن رزق خواهد شد.(نحل، آیه 56؛ شوری، آیه 12؛ سباء، آیه 36) 

2. ناسپاسی و کفران نعمت: انسان با ناسپاسی و کفران نعمت کاری می‌کند که رزق مقسوم خویش را از دست داده یا کاهش یابد.(نحل، آیه 112؛ قصص، آیات 81 و 82؛ سباء، آیات 15 تا 17) خدا در این آیات بیان کرده که چگونه اقوامی به سبب کفران نعمت و ناسپاسی، از امنیت و اطمینان و رزق بسیار محروم شدند و خدا آنان را گرفتار گرسنگی و ترس یا کمبود یا تبدیل نعمت‌های پاک به نعمت‌های اندک و سخت کرده و حتی نابودی و نیستی را برای آنان رقم زده است.(همان)

3. اسراف در مصرف: انسان باید در استفاده از رزق مادی اعتدال و میانه‌روی را مراعات کند و زیاده روی و اسراف در مصرف نداشته باشد؛ زیرا این عمل موجب می‌شود تا نه تنها شخص مغضوب الهی شود و رزق و روزی خود را از دست دهد، بلکه جان خویش را در سر اسراف در مصرف بگذارد؛ زیرا طغیانگری در این امور موجب می‌شود تا گرفتار سقوط شود.(طه، آیه 81)

4. خودپسندی و خودخواهی و نادیده گرفتن خدا: از دیگر عواملی که موجب نابودی رزق و حتی انسان می‌شود، گرفتاری به خودپسندی و خودخواهی و انکار نقش خدا در رزق است؛ زیرا چنین شخصی گمان می‌کند که دارایی‌هایی که در اختیار اوست با علم و تخصص خودش به دست آمده و پیامد کار و تلاش علمی اوست؛ چنان‌که قارون چنین تفکری داشته و در نهایت خود و مالش نابود شد.(قصص، آیات 76 تا 82) البته این رفتارها ریشه در دنیاطلبی و توجه بیش از حد به ثروت دنیوی و نادیده گرفتن خدا و آخرت دارد.(همان)

عوامل رزق خوب و فراوان

رزق خوب و ارزشمند آن است که «حلال و طیب» باشد؛(مائده، آیه 88) چنین رزق و روزی، همان روزی نیک است که انسان به درستی و راستی می‌تواند از آن بهره مند شود. از نظر قرآن رزق خوب و به تعبیر قرآن«رزق کریم» برای کسانی است که دارای صفاتی چون ایمان(بقره، آیات 25 و 212؛ انفال، آیات 2 تا 4 و 74؛ طلاق، آیه 11)، اخلاص در کارها(صافات، آیات 40 و 41)، اطاعت از خدا و پیامبر(احزاب، آیات 30 و 31)، انفاق از روزی‌های خداداد(انفال، آیات 3 و 4)، اقامه نماز(همان)، پناه‌دهی به مهاجران(انفال، آیه 74)، هجرت در راه خدا(همان)، یاری و نصرت دین(همان)، رعایت تقوای الهی(بقره، آیه 212؛ مائده، آیه 88؛ حج، آیه 50؛ طلاق، آیات 2 و 3)، توبه از گناه(مریم، آیات 60 و 62)، انجام کارهای نیک(همان؛ حج، آیه 50)، جهاد در راه خدا(انفال، آیه 74)، پرداخت زکات(نور، آیات 37 و 38)، یاد خدا(همان)، عبادت و بندگی(آل عمران، آیه 37)‌، پاکی اخلاقی با عفت و حیاورزی (نور، آیه 26)، نیک کرداری و پاکدامنی و پرهیز از فحشاء(همان)، درخواست از خدا برای رزق و افزایش آن(بقره، آیه 126؛ ابراهیم، آیات 35 و 37) و مانند آنها باشند. شکر نعمت‌های الهی که همان استفاده درست از نعمت است، موجب می‌شود تا افزون بر افزایش روزی و رزق، خود انسان از نظر وجودی افزایش ظرفیت پیدا کند و مراتب شرح صدر او به گونه‌ای افزایش یابد که بتواند از نعمت‌های برتر و بزرگ‌تر الهی برخوردار شود.(ابراهیم، آیه 7)  البته از نظر قرآن، افزایش رزق و روزی تا آن اندازه‌ای است که انسان «بغی»(تجاوز) و طغیان نکند؛ زیرا اصولا انسان وقتی از نظر رزق مادی در رفاه کامل قرار گیرد، «بغی» و تجاوزگری پیشه می‌کند(شوری، آیه 27) و طغیان می‌ورزد و طاغی می‌شود.(علق، آیات 6 و 7)