معصـومـان(ع) منشأ فیض در حیات و ممات
چگونه ممکن است امامان معصوم و بزرگانی که قرنها پیش از دنیا رفتهاند بتوانند حاجت مردم را روا کنند؟
آیات و روایات فراوان دلالت بر آن دارند که پیامبرگرامی اسلام(ص) و حضرات معصومین(ع) که به جهت عنایت ویژه خداوند به آنها و به جهت مقام و منزلتشان نزد خداوند، هم سخن ما را میشنوند و هم میتوان از آنها درخواست کرد که برای آموزش ما به درگاه خداوند دعا کنند.
برخی از دلایل این ادعا به شرح زیر است:
۱- خداوند، دعای اولیاءالله را اجابت میکند
پیامبرگرامی اسلام در حدیث قرب نوافل به مقامات اولیاءالله چنین اشاره میکند: خداوند میفرماید: بنده من بر اثر انجام فرائض و نوافل به مقامی میرسد که محبوب من میشود. وقتی محبوب من شد، من گوش او میشوم که با آن میشنود و چشم او میشوم که با آن میبیند و زبان او میگردم که با آن سخن میگوید و دستش میشوم که با آن میگیرد. هرگاه مرا بخواند اجابت میکنم و اگر چیزی از من بخواهد میبخشم. (کلینی، الکافی، ج ۲، ص ۳۵۲)
۲- قرآن، به امور خارقالعاده و کراماتی اشاره میکند که از سوی انبیا و بندگان خاص خدا به انجام میرسد.
به چند نمونه اشاره میکنیم:
الف: حضرت یوسف، به فردی (برادرش) ماموریت داد که به نزد پدر خود، حضرت یعقوب که از فراق او نابینا شده بود، برود و پیراهن او را بر چهره پدر بیفکند تا بینایی خود را باز یابد.
قرآن در این باره میفرماید: «پس چون مژدهرسان آمد، آن [پیراهن] را بر چهره او انداخت و او بینا شد.[یعقوب] گفت: آیا به شما نگفتم که بیشک من از [عنایت] خدا چیزهایی میدانم که شما نمیدانید»(یوسف /۹۶)
ب: هنگامی که حضرت سلیمان به یاران خود اشاره میکند که کدام یک از شما میتواند تخت بلقیس را برای من بیاورد، یکی از یاران او به نام آصف بن برخیا که به علمی از کتاب الهی دانا بود، در یک چشم برهم زدن تخت بلقیس را حاضر کرد.
قرآن میفرماید: «کسی که نزد او دانشی از کتاب [الهی] بود گفت: من آن را پیش از آنکه چشم خود را برهم زنی، برایت میآورم. پس چون [سلیمان] آن [تخت] را نزد خود مستقر دید گفت: این از فضل پروردگار من است تا مرا بیازماید که آیا سپاسگزارم یا ناسپاسی میکنم و هر کس سپاس گزارد تنها به سود خویش سپاس میگزارد و هرکس ناسپاسی کند بیگمان پروردگارم بینیاز و کریم است.» (نمل/۴۰)
ج: امور خارقالعادهای که از جانب حضرت مسیح به اذن و قدرت الهی انجام شده است: مانند ساختن پرندهای از گل، زنده کردن مردگان، شفا دادن کور مادرزاد و بیماران لاعلاج و.... (آلعمران/۴۹)
بنابراین، بر اساس این آیات، انجام امور خارقالعاده از سوی انبیای الهی، امری عادی و مورد قبول قرار گرفته است.
۳-توسل به انبیا و اولیا الهی
قرآن، از مؤمنین میخواهد که جهت استغفار گناهان و طلب حاجات به انبیا و اولیا الهی متوسل شوند:«ای اهل ایمان! از خدا پروا کنید و دستاویز و وسیلهای [از ایمان، عمل صالح و آبروی مقرّبان درگاهش] برای تقرّب به سوی او بجویید؛ و در راه او جهاد کنید تا رستگار شوید.» (مائده/۳۵)
برای تقرب به خدا وسایل و اسباب گوناگون وجود دارد که از جمله آنها توسل به دعای پیامبران الهی است.
برای نمونه هنگامی که فرزندان حضرت یعقوب به خطای خود پی بردند، پیش پدر آمدند و از او خواستند که از خدا برای آنها طلب آمرزش کند: «گفتند ای پدر، برای گناهان ما آمرزش خواه که ما خطاکار بودیم.» «گفت: بزودی از پروردگارم برای شما آمرزش میخواهم که او همانا آمرزنده مهربان است.»(یوسف ۹۸-۹۷)
قرآن در آیهای دیگر بیان میکند که کسانی که بر خود ستم کردند به نزد پیامبر میآمدند و از خدا طلب آموزش میکردند و پیامبر هم برای آنها استغفار میکرد: وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ(نساء، 64)، بنابراین ما بر اساس این آیات میتوانیم از انبیا و اولیای الهی بخواهیم که در حق ما دعا کنند، همانگونه که در زمان رسول خدا و حضرت یعقوب این کار به انجام رسید.
حال ممکن است سؤال شود که این توسلات در زمان حیات پیامبر و ولی خدا صورت گرفته ولی توسل بعد از وفات آنها صحیح نیست.
در پاسخ میتوان گفت که حقیقت و اثربخشی انسان به روح اوست نه جسم، و این روح در حیات برزخی به حیات خود ادامه میدهد: وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلی یَوْمِ یُبْعَثُونَ(مؤمنون،100)
در ضمن قرآن به صراحت بیان میکند که شهدا زندهاند و نزد پروردگار خود روزی میخورند و پیامبران و امامان معصوم که افضل از شهدا هستند بعضاً خود نیز در زمره شهدا بودهاند.
در ضمن همه ما در نمازهای واجب روزانه، بر پیامبر گرامی اسلام سلام میفرستیم: السلام علیک ایها النبی و رحمهًْالله و برکاته، اگر ایشان سلام ما را نشنود که لغو در کلام لازم میآید. (شایسته ذکر است هنگامی که اینجانب به مناسبتی با برخی از عالمان وهابی گفتوگو میکردم به آنها گفتم که پیامبر زنده است و جواب سلام ما را میشنود زیرا ما در نماز به او سلام میکنیم، آنها در پاسخ گفتند: پیامبر فقط سلام ما را میشنود ولی حاجات دیگر ما را نمیشنود). بنابراین، براساس دلایل فوق توسل به پیامبر و ائمه معصومین که جان پیامبر هستند و خداوند عنایت خاص به آنها داشته و پلیدی را از آنان برطرف کرده است: یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أَهلَالبَیتِ وَیُطَهِّرَکُم تَطهیرًا(احزاب، 33) در زمان حیات و ممات آنان صحیح است و آنها هم صدای ما را میشنوند و هم در صورت مصلحت، خداوند دعای آنان را مستجاب میفرماید.
* دکتر محمد محمدرضایی- حوزه نیوز