موانع قرب و دوستی (3)(پرسش و پاسخ)
پرسش:
از منظر آموزههای وحیانی چه موانعی موجب میشود که انسانها یکدیگر را نمیتوانند دوست داشته باشند و سبب واگرایی و دوری آنها از یکدیگر میشود؟
پاسخ:
در دو بخش قبلی پاسخ به این سوال به مباحثی همچون: 1- جایگاه و اهمیت دوستی با مردم 2- موانع دوستی شامل: الف) سرشت پلید ب) بدخلقی ج) عیبجویی از دیگران د) نقاش و خردهگیری ه) مراء و جدل و ) خجالت دادن دیگران ز)تنگ نظری ح) آشفتگی و پریشانی پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطالب را پی میگیریم:
9- افسردگی
یکی دیگر از موانع دوستی، بیماری روحی افسردگی است، شخص افسرده به طور طبیعی رفتار متعادل و قابل قبولی برای دیگران ندارد تا بتواند در پرتو آن، مخاطبینش را جذب کند و با آنها ارتباطات دوستی برقرار کند. امام علی(ع) میفرماید:«لاخله لملول» شخص افسرده، هیچ دوستی ندارد. (غررالحکم، ح10443) یا در روایت دیگر آن حضرت میفرماید:
«الملل یفسد الاخوهًْ» افسردگی برادری را فاسد و تباه میکند (همان، ح 1108)
10- تکبر
یکی دیگر از مهمترین آفات و موانع دوستی، تکبر و خودبزرگبینی در روابط و تعامل با دیگران است. انسان متکبر هیچگاه نمیتواند دوستان و همکارانی را با خودش همراه کند و دافعه او در تعاملات و روابط اجتماعی بسیار شدید و قوی میباشد. به گونهای که امام علی(ع) میفرماید: «لیس لمتکبر صدیق» هیچ متکبری، دوستی ندارد.
(همان، ح 7464) همچنین آن حضرت میفرماید: «من استطال علیالاخوان، لم یخلص له انسان» هر کس بر برادران تکبر و بزرگی فروشد، هیچ انسانی با او صمیمی نخواهد شد. (همان، ح 8393)
11- جفا و ستمکاری
انسانی که در تعاملات و ارتباطات خود جفاکار و ستمپیشه است، طبیعی است که هیچ دوست و همکار و یاوری را نمیتواند برای خود جذب کند و همه از او واگرا و دور میشوند. امام علی(ع) میفرماید: «الجفاء یفسد الاخاء» جفاکاری، برادری را تباه و فاسد میکند. (همان، ح 562) همچنین آن حضرت میفرماید: «لا تطلبن الاخاء عند اهل الجفاء، واطلبه عند اهل الحفاظ والوفاء) برادری (دوستی) را نزد جفاکاران مجوی! آن را نزد پایبندان (جوانمردان) و وفاداران بجوی. (همان، ح 10421)
12- دشمنی و کینهتوزی
انسان کینهتوز همه اطرافیان خود را با کینهورزی و دشمنی از خود دور میکند، و هیچکس حاضر نیست با اوتعامل و ارتباط داشته باشد چه رسد به برقراری رابطه برادری و دوستی! امام علی(ع) میفرماید: «لا مودهًْ لحقود» هیچ کینهتوزی را دوستی نیست (همان، ح 10436) همچنین در روایت دیگر برادری را از او نفی کرده و میفرماید: «لیس لحقود اخوهًْ» هیچ کینهتوزی را برادری نیست. (همان، ح 7483)
13- حسادت
یکی دیگر از مهمترین موانع و آفات دوستی حسادت است که در قرآن کریم از شر انسان حسود باید به خدا پناه برد! انسان حسود هیچگاه نمیتواند نعمتی را در دیگران ببیند و همواره زوال نعمت دیگران را خواهان است. لذا دیگران همواره در ارتباطات و تعاملات از او گریزان هستند. امام علی(ع) میفرماید: «الحسود لاخله له» هیچ دوستی برای شخص حسود نیست.(نهجالبلاغه- حکمت 218)
14- فریب و نیرنگ
انسان فریبکار دیگران را در ارتباطات و تعاملات از خود متنفر میکند و طبیعی است که با فریب و نیرنگ نمیتواند دوست و همکاری را برای خود جذب کند. امام علی(ع) میفرماید: «لاتدوم مع الغدر صحبه خلیل» با نیرنگبازی و فریب، هیچ دوستی و مودتی پایدار نمیماند.(غررالحکم، ح 10601)
15- استهزا و تمسخر
انسانی که در ارتباطات و تعاملات خود همواره دیگران را مورد تمسخر قرار میدهد، به طور طبیعی اطرافیان را از خود دور کرده و همواره مورد تنفر دیگران قرار میگیرد. امام صادق(ع) میفرماید: شخص متکبر نباید امید ثنا و ستایش دیگران را داشته باشد. همچنین کسی که مردم را مسخره میکند، نباید انتظار دوستی راستین و واقعی داشته باشد.(بحارالانوار، ج 72، ص 190)
16- گناه و نافرمانی
شخص گناهکار اعتماد اطرافیان خود را از خودش سلب کرده و هیچگاه نمیتواند دوستانی را به صورت دائمی و مستمر با خود همراه کند. پیامبر اکرم(ص) میفرماید: سوگند به آنکه جان محمد در دست او است، هرگز دو دوست از یکدیگر جدا نشدهاند، مگر بر اثر گناهی که از یکی از آنان سر زده است.(کنزالعمال، ج 9، ص 5، ح 24652) همچنین موانع دیگری مانند: پیروی از سخنچین، سرزنش بسیار، جویای احوالات دیگران نشدن، بیانصافی و خیر نرساندن هم در روایات آمده است.