مهجوریت قرآن(۳)(پرسش و پاسخ)

 

 

پرسش:

چرا در جوامع اسلامی با وجود احترام و تقدسی که برای قرآن کریم قائل هستند، اما در بعد رفتاری به آموزه‌های وحیانی آن عمل نمی‌کنند؟

پاسخ:

در دو بخش قبلی که روزهای ۱۹ و ۲۰ فروردین منتشر شد پاسخ به این سوال به مباحثی همچون: 1- شکایت پیامبر(ص) در روز قیامت 2- مفهوم مهجوریت 3- دلایل مهجوریت شامل دلایل عقلی و نقلی پرداختیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می‌گیریم. ج) در نقطه اوج توبیخ و شماتت خدای متعال برخی از کسانی را که به ‌آموزه‌ها و تعالیم وحیانی قرآن عمل نمی‌کنند، نفرین هلاکت می‌کند و می‌فرماید: «قتل الخراصون» مرگ بر دروغگویان! (الذاریات-10) یا در جای دیگری می‌فرماید: «قتل الانسان ما اکفره» مرگ بر این انسان (کافر و منکر به قرآن) چه چیز او را (با این همه نعمت) ناسپاس گردانید؟! (عبس -17)

همچنین می‌فرماید: «الذین کفروا فتعساً لهم واضل اعمالهم» کسانی که کافر شدند مرگ بر آنها و اعمالشان نابود باد! (محمد-8) و بالاخره درباره «ولیدابن مغیره» که آیات قرآن را شنید و برای مبارزه با پیامبر(ص) و قرآن اندیشه کرد و مطالبی را آماده ساخت دو بار کلمه قتل را به کار برده و می‌فرماید: «انه فکر و قدر»* فقتل کیف قدر* ثم قتل کیف قدر» مرگ بر او باد! چگونه (برای مبارزه با حق) اندیشه کرد و مطلب آماده نمود* باز هم مرگ بر او چگونه مطلب (و نقشه شیطانی خود را ) آماده کرد (المدثر- آیات 18 تا 20) 

2- روایات: الف) شیوه آموزش قرآن پیامبراکرم(ص) به اصحاب تنها منحصر به خواندن نبود، بلکه سیره آن حضرت این‌گونه بود که از قرائت شروع می‌شد و تا مرحله تدبر و شناخت و فهم آیات و مرحله عمل به احکام و آموزه‌های عملی قرآن پیش می‌رفت: «ابوعبدالرحمن سلمی» نقل می‌کند که معلمان قرآن ما یعنی «عبدالله ابن‌ مسعود و ابی‌ابن کعب» به ما گفتند که رسول خدا(ص) ده آیه ده آیه قرآن را به ما (اصحاب) می‌آموخت و آنان تا مطالب علمی و احکام عملی آن آیات را فرا نمی‌گرفتند به آیات بعد نمی‌پرداخت، بدین‌ترتیب رسول خدا(ص)، تمامی آیات قرآن را به اصحاب آموخت(معرفه‌القراءالکبار، شمس‌الدین ذهبی، ص 48) نتیجه اینکه تمامی مراحل آموزش قرآن شامل: خواندن، تدبر و تفکر و تعقل در مفاهیم و معانی و مقاصد قرآن کریم و در نهایت عمل به آموزه‌ها و تعالیم و احکام عملی قرآن همزمان و توأمان بوده و حضرت آنها را از یکدیگر تفکیک نمی‌کردند، لذا پیامبر اکرم(ص) تنها اصحاب خود را به قرائت و تلاوت تشویق نمی‌کردند، بلکه به آموزش و تعلیم و تعلم و عمل به قرآن تاکید بیشتری می‌فرمودند: «خیرکم من تعلم القرآن و علمه» بهترین شما کسی است که قرآن را یاد بگیرد و سپس آن را به دیگران یاد بدهد.(مستدرک‌الوسائل، ج 4، ص 235) همچنین در سیره آن حضرت برای قاریان و معلمین قرآن که به آموزه‌ها و تعالیم وحیانی قرآن التزام عملی بیشتری داشتند، امتیازات ویژه‌ای قائل می‌شدند.

ب) امام علی(ع) در وصیت خود نگرانی از پیشی گرفتن غیرمسلمانان در عمل به آموزه‌ها و سنت‌های قرآن را با دو بار قسم به خدا اعلام می‌فرماید و این نشان می‌دهد که قرآن کتاب عمل است نه فقط خواندن و حتی غیرمسلمانان هم اگر به آموزه‌ها و تعالیم آن عمل کنند، پیشرفت می‌کنند. «الله الله فی‌القرآن، لایسبقکم بالعمل به غیرکم» خدا را! خدا را! درباره قرآن، مبادا دیگران با عمل به قرآن بر شما پیشی گیرند.(نهج‌البلاغه- نامه 47) ابوذر هنگامی که می‌خواست قرآن را یاد بگیرد به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: «انی اخاف ان اتعلّم القرآن و لا اعمل به»‌همانا من از این نگرانم که قرآن را یاد بگیرم و به آن عمل نکنم.(مستدرک‌الوسائل، ج 4، ص 233)

ج) پیامبر اکرم(ص) در برخی روایات قاریان قرآنی که به آن عمل نمی‌کنند را مورد لعنت قرآن توصیف کرده و می‌فرماید: آنها در روز قیامت کور محشور می‌شوند: قال‌النبی(ص): «رب تال القرآن و القرآن یلعنه» چه بسا تلاوت‌کنندگانی قرآنی باشند (که به خاطر عمل نکردن) قرآن آنها را مورد لعنت قرار می‌دهد (بحارالانوار، ج 89، ص 184) همچنین آن حضرت می‌فرماید: «من قرأ القرآن و لم یعمل به، حشره الله یوم القیمه اعمی» کسی که قرآن بخواند و به آن عمل نکند خداوند در روز قیامت او را کور و نابینا محشور می‌کند. (ثواب‌الاعمال، ص 337)

نتیجه‌گیری

قرآن به عنوان معجزه جاوید پیامبر اکرم(ص) نقشه راه هدایت، سعادت و رستگاری انسان در دنیا و آخرت است، و در پرتو عمل به آموزه‌های حیاتبخش و تکامل‌آفرین آن است که انسان می‌تواند فلسفه آفرینش و خلقت خود را محقق سازد. بنابراین نگاه تک‌بعدی به قرآن و تقدس‌بخشی همراه با تشریفات و ترک آموزه‌ها و تعالیم آن در عمل مهجوریت قرآن را به همراه دارد و انسان و جوامع انسانی را به سرمنزل مقصود و غرض الهی نمی‌رساند و مشمول شکایت پیامبراکرم(ص) در روز قیامت واقع می‌شود. از این رو تمامی مراحل و مراتب ارتباط با قرآن کریم اعم از قرائت، آموزش، تدبر، انس و آشنایی با معارف الهی قرآن و انواع تفاسیر و... همگی مقدمه‌ای برای عمل کردن به آموزه‌های وحیانی و تعالیم حیاتبخش قرآن کریم است. چرا که اگر آموزه‌های قرآن در عمل، رفتار و گفتار و شخصیت انسان و جامعه تجلی و ظهور و بروز پیدا نکند، هرگز فرهنگ قرآن در فرد و جامعه نهادینه نشده و مهجوریت قرآن همچنان باقی خواهد ماند.