شرط آینه‌گی

پژمان کریمی
دوران دفاع مقدس، هم آدم‌های خاص خود را داشته و دارد و هم تربیت کرده و تربیت می‌کند و می‌شناساند. درست مثل خود پدیده ارجمند انقلاب اسلامی که اهالی و مبارزان زجر دیده و زندان کشیده و شهدایش، آدم‌هایی معمولی نبودند و باورمندان و دلدادگان صادق بدان نیز، معمولی نیستند.
اگرچه در نگاه نخست و شتابزده و دنیا زده، معمولی به نظر می‌آمدند و می‌آیند. اما چرا؟!مگر جنس رخداد انقلاب اسلامی و رویداد دفاع مقدس چیست که آدم‌های خاص خود را فرا می‌خوانند و می‌سازند و به‌عنوان پدیده‌ای بشری و اعتقادی معرفی و توصیف می‌نمایند؟! چرا منهای انقلابیون صدر اسلام، انقلابیون عرصه انقلاب اسلامی با انقلابیون سایر مقاطع تاریخی و در دیگر نقاط عالم، کاملا و آشکارا متفاوت ارزیابی می‌شوند؟چرا منهای جنگ و دفاع دوران صدر اسلام و قیام کربلا، آدم‌های دفاع مقدس ما در مقایسه با آدم‌های جنگ‌ها و تنازعات دیگر، یکسان و به‌صورت منطبق، تراز نیستند؟ دلیل واضح است: چون ذات انقلاب اسلامی و بنیان و چیستی دفاع مقدس ما با انقلاب‌ها و جنگ‌ها و دفاع‌های دیگر متفاوت است. انقلاب اسلامی و دفاع مقدس ما که ملهم و برآمده از بطن اسلام ناب محمدی(ص)است، به گفته‌ای؛«مکتب»‌اند. یعنی هر یک، مجموعه و منظومه‌ای روشن از‌اندیشه و عناصر ارزشی و هنجاری و آرمان‌های ‌اندیشه‌‌سازی است که موجب تکامل و باروری و تعالی روح انسان می‌شود. به همین دلیل است که همه آدم‌های برآمده و بر شده و متعلق به پدیده‌ها و مکاتب« انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، خاص‌اند و مصادیق آن‌، بیرون از دایره پدیده‌های یاد شده، یافت نمی‌شوند. اثر سینمایی «موقعیت مهدی» به زیبایی «خاص بودن» آدم‌های دفاع مقدس را واتاب داده است. مخاطب، در تمام لحظه‌های فیلم، شاهد آدم‌هایی از جنس امروز است. کسانی که سطح زندگی مادی‌شان زیر خط متوسط است، شیفته و دلواپس همسر و فرزند هستند، با آدم‌های گوناگون و متضاد با خودشان رو‌به‌رو می‌شوند، از خودی و غیر خودی هدف اهانت و تهمت واقع می‌گردند، گاه از حوادث و تنگناها مستاصل می‌شوند و در حسرت فراغت و خوابی راحت‌اند و گاه حس تلخ تنهایی، چون آفتی آنان را در بر می‌گیرد. اما اینان یک تفاوت بزرگ دارند که با درک آن، من و توی مخاطب دیگر نمی‌توانیم و حق نداریم آنان را مانند و همسطح خودمان بدانیم و برابر نماییم! آنان به دلیل باور الهی و ایمان راسخ‌، از اصالت دادن به دنیا و متعلقات آن درگذشته‌اند و نقطه رهایی و آسودگی و تعالی را بیرون از این دنیای پرفریب و زخارف دون و زودگذر آن دریافته‌اند و در مسیر آرمانی خود، دست از مال و جان، شسته‌اند.
فیلم سینمایی موقعیت مهدی، موقعیت همه آن آدم‌های وارسته است. تأکید نویسندگان و کارگردان اثر بر مختصات این موقعیت - باور و پاکی و سادگی و ساده زیستی و اعتقاد به تقدس آرمان و اخلاص- به شکل ملموس، کاری پدید آورده است، که مخاطب بی‌نسبت با آدمها و فضای معنوی اثر را نیز - ناخودآگاه- همراه خود می‌سازد. شک نکنیم که این توفیق بزرگ، مرهون ذات و مشی و راه شهیدان مهدی و حمید باکری است. به صراحت و به جرات برآنم که؛ هنر سازندگان اثر این بوده که آینه‌ای برابر زندگی آن عزیزان قرار داده‌اند یا دست کم در مواجهه با شهیدان باکری، خود به مقام آینه‌گی رسیده‌اند. همین!
«موقعیت مهدی» را به‌اندازه همه دوران دفاع مقدس و نیز انقلاب اسلامی می‌توان تکرار کرد اما به شرط اینکه؛ راز و رمز آینه‌گی را بدانیم و این، شرط کوچکی نیست!