داد و بیداد از این نهاد!

 

 

یکی از اتفاقات قابل تأمل در چهل‌ویکمین جشنواره فیلم فجر، ارتقاء کیفیت و محتوای آثار ارگان‌های تولید‌کننده فیلم در ایران است. ارگان‌هایی که اتفاقا همواره با انتقاد و طعن مواجه بوده‌اند و آثارشان با نقدهای جدی مواجه می‌شد و معممولا نیز اقبالی کسب نمی‌کردند؛ اما امسال شاهد اصلاح روند تولید محصولات سینمایی نزد آنها بودیم. به طور مثال، بنیاد روایت فتح که در دوره قبل هم با «موقعیت مهدی» عنوان سیمرغ بهترین فیلم را به نام خودش ثبت کرد این بار هم با فیلم «اتاقک گلی» درخشید و تحسین‌های فراوانی را در پی داشت. حوزه هنری هم با پویانمایی «بچه زرنگ» یکی از بهترین آثار این دوره جشنواره فجر را به نام خودش ثبت کرد. سازمان اوج هم با دو فیلم «سرهنگ ثریا» و «غریب» مجددا اوج گرفت.

بنیاد سینمایی فارابی هم امسال فعال‌ترین نهاد سینمایی بود و با ۱۰ فیلم در جشنواره شرکت کرد. فارابی بازوی تولید فیلم سازمان سینمایی دولت محسوب می‌شود. بخش اعظم بودجه سینمایی دولت هزینه این ارگان می‌شود. 

اتفاقا بخشی از مهم‌ترین فیلم‌های چهار دهه اخیر سینمای ایران توسط بنیاد فارابی ساخته شدند. از جمله فیلم‌هایی چون «بازمانده»، «چ»، «ملک سلیمان» و... اما حدود یک دهه است که دیگر فیلم بزرگ و فاخری توسط فارابی ساخته نشد. تا اینکه خبر رسید در چهل و یکمین جشنواره فیلم فجر، چند فیلم با سرمایه‌گذاری فارابی و با موضوعات اجتماعی و دفاع مقدسی حضور خواهد داشت. 

با این حال، رونمایی از آثار فارابی در این دوره فجر هم موجب یأس و ناامیدی شد. یکی از فیلم ‌های تولید شده توسط فارابی در این دوره جشنواره فجر، «روایت ناتمام سیما» بود. داستان بی‌منطق و فاقد چفت و بست و شخصیت پردازی، با بازی‌های بسیار بد و ضعیف و کارگردانی سطح پایین فیلم، یک طرف، پیام‌ها و مفاهیم مشکل دار فیلم هم یک طرف دیگر، تولید چنین أثری توسط بنیاد فارابی را سؤال برانگیز کرده است. داستان فیلم درباره مرد جوانی به نام آرش (حامد کمیلی) است که استاد روان شناسی در دانشگاه است و در عین حال، به خاطر ارائه روش‌های انگیزشی در فضای مجازی هم شاخ شده است. او زندگی خوش و رو به پیشرفتی دارد تا اینکه ناگهان در شبکه‌های اجتماعی علیه سابقه او و ظلمی که به یک دختر جوان کرده بود، افشاگری می‌شود و این زندگی و موقعیت او را به خطر می‌اندازد. 

نکته اول، تطهیر برملا‌سازی زندگی خصوصی افراد توسط صفحات زرد فضای مجازی است. گویی این صفحات و مدیران آنها که معمولا دست به افشاگری‌های راست و دروغ درباره افراد مشهور می‌زنند، منجی و خادم افراد متظلم هستند و می‌توانند مظلومیت آنها را به جامعه منتقل کنند! چنان‌که در فیلم «روایت ناتمام سیما» اگر این زردبازی رسانه‌ای و سرک کشیدن در زندگی خصوصی افراد نبود، هیچ وقت حق سیما به رسمیت شناخته نمی‌شود! اما از این نکته که بگذریم، معرفی جامعه امروز ایران به عنوان یک اجتماع زن‌ستیز است. تقریبا تمام زنان در فیلم، از مردانی - اغلب با ظاهر مذهبی- آسیب می‌بینند! به طور مثال، بعد از سکانس زایمان اضطراری یک زن در آستانه مرگ در آمبولانس که وصله شده به فیلم و کارکردی در کلیت قصه ندارد و حذفش تأثیری بر روند داستان نخواهد داشت، نشان می‌دهند که زن به خاطر کتک خوردن از همسرش که اتفاقا ظاهری شبیه به متدینین دارد به آن وضعیت دچار شده است! بله عزیزان! این فیلم با بودجه بیت‌المال و توسط نهاد دولتی بنیاد فارابی تولید شده تا ایران را قربانگاه زنان معرفی کند!در فیلم، از یک پروژه ساخت و ساز که توأم با فساد و دزدی است، به عنوان پروژه «رویش» یاد می‌شود. به نظر می‌رسد که مدیران و ناظران بنیاد فارابی، بیش از حد خوش بین هستند که این نامگذاری کنایه‌آمیز از سوی فیلم‌ساز را درک نکرده‌اند! جالب این است که تنها مرد فیلم که نگاه و برخوردی مثبت با زنان دارد، مدیرکلاهبردار همین پروژه است! البته مدیر دانشگاه در فیلم هم مرد خوبی است، اما توجه بفرمایید که فیلم، تأکید بسیار زیادی روی بیماری و حواس پرتی این مرد شریف دارد تا خواسته یا ناخواسته القا کند جمهوری اسلامی افرادی را به عنوان مدیر منصوب می‌کند آن هم در جای مهمی مثل دانشگاه منصوب می‌کند که حتی وسائل روی میز خودشان را هم باید با کمک منشی‌شان پیدا کنند!

فیلم «سینما متروپل» هم که مهم‌ترین تولید امسال بنیاد فارابی است و جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی چهل و یکمین جشنواره فجر را از آن خودش کرد، بیش از دفاع مقدس، ادای دین به سینمای فیلمفارسی است!

فیلم «گل‌های باوارده» که با حواشی بسیاری از سوی کارگردان و بازیگری که قرار بود بیاید و نیامد مواجه شد، دیگر تولید بنیاد فارابی با موضوع دفاع مقدس در این جشنواره بود. فیلمی صرفا تکنیک زده اما سرد و بی‌روح و خالی از حماسه و شور و حال انقلابی و دفاع مقدسی است. فیلمی که در اکران هم موفق نخواهد بود و از هم اکنون شکست خورده محسوب می‌شود!

فیلم «شماره 10» نیز دیگر فیلم تولیدی بنیاد فارابی درباره دفاع مقدس است که با کپی و تقلید از فیلم‌های غربی، یک أثر بی‌هویت و فاقد روح دفاع مقدس است. فیلم‌های «کاپیتان»، «هوک»، «بعد از رفتن»، «کت‌چرمی» و «جنگل پرتقال» هم دیگر آثار جشنواره فیلم فجر و از محصولات بنیاد فارابی با موضوعات اجتماعی بودند که از نظر محتوایی و مفهومی 

کج‌دار و مریز محسوب می‌شوند.

هر چند که انصاف حکم می‌کند که بگوییم، فیلم‌های بنیاد فارابی حداقل از نظر ساختاری و تکنیکی نسبت به عملکرد این بنیاد در یک دهه اخیر، ارتقاء یافته و فیلم‌های بهتری را شاهد هستیم. با این حال، اکثر قریب به اتفاق فیلم‌های مذکور، از نظر پیام ‌های انتقالی دچار کژتابی هستند و برخی مانند «روایت ناتمام سیما» فیلمی پراشکال و علیه قشر متدین جامعه محسوب می‌شود. بنابراین، مدیریت جدید بنیاد فارابی که نشان داده عزم اصلاح روند سال‌های اخیر این بنیاد را دارد، در نظارت کیفی و محتوایی محصولات باید دقت و وسواس بیشتری به خرج دهد.