عملکرد اقتصادی دولت سـیزدهم در کاهـــــش مشکلات معیشتی (بخش پایانی)
انضباط مالی دولت گامـی مهم بـرای بهبود معیشت مردم
رضا الماسی
یکی از خبرهای خوشی که در روزهای اخیر منتشر شد، تحقق درآمدهای پیشبینی شده در بودجه سال جاری بود که این مهم نشانه خوبی برای اقتصاد کشور و رشد آن میباشد. بررسی آمار و ارقام خزانه داری کل کشور نشان میدهد میزان وصولی درآمدهای 9 ماهه سال 1401 نسبت به دوره مشابه سال گذشته 63 درصد افزایش یافته و از 563 هزار میلیارد تومان به 917 هزار میلیارد تومان رسیده است. ادامه این مسیر در سال آینده حتماً اثر زیادی روی بهبود معیشت مردم خواهد داشت.
بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده؛ میزان تحقق درآمدهای پیشبینی شده برای 9 ماهه بودجه سال 1401 به میزان 88 درصد بوده در حالی که در 8 ماهه امسال میزان تحقق پیشبینی 8 ماهه بودجه 80.5 درصد بوده است. بنابراین این نسبت در مقایسه با ماه قبل 7.5 درصد ارتقاء یافته است.
مصارف بودجه در 9 ماهه امسال 944 هزار میلیارد تومان بوده که با استفاده از منابع موضوع ماده 125 قانون محاسبات عمومی (ماده 125- خزانه مجاز است برای رفع احتیاجات خود از موجودی حسابهای اختصاصی از جمله حساب تمرکز درآمد شرکتهای دولتی و سپرده موقتاً استفاده نماید مشروط بر این که بلافاصله پس از درخواست سازمان ذیربط وجوه استفاده شده را مسترد دارد.) به میزان 26 هزار میلیارد تومان، کل منابع و مصارف بودجه تراز شده است.
میزان بدهی دولت به بانک مرکزی بابت استفاده از تنخواه گردان بودجه نزدیک به صفر بوده که این اتفاق برای اولین بار در چند دهه اخیر رخ داده است.
تحقق 102 درصد درآمدهای مالیاتی
بررسی جزئیات درآمدی بودجه نشان میدهد، در 9 ماه امسال درآمدهای مالیاتی کشور با 60 درصد افزایش به 348 هزار میلیارد تومان رسیده که بیانگر تحقق 102 درصدی پیشبینی بودجه برای 9 ماهه سال جاری است. درآمد عوارض گمرکی 30 هزار و 690 میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 101 درصد رشد داشته است.
درآمد حاصل از فروش نفت و گاز در 9 ماهه امسال قابل توجه بوده به طوری که میزان واریزی درآمدهای نفتی به خزانه نسبت به دوره مشابه سال قبل 366 درصد رشد داشته است. این رشد 366 درصدی در شرایطی محقق شده که سهم صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفتی از 20 درصد در سال گذشته به 30 درصد در سال جاری افزایش یافته است.
همچنین دولت از محل فروش و انواع اوراق مالی اسلامی 148 هزار میلیارد تومان درآمد به دست آورده که بیانگر تحقق 112 درصد از پیشبینی 9ماهه بودجه است.
در 9 ماهه امسال درآمد حاصل از فروش سهام و سایر واگذاریها 32 هزار و 914 میلیارد تومان بود در حالی که دولت در 9 ماهه سال گذشته از این محل فقط هزار و 288 میلیارد تومان درآمد به دست آورده بود. بنابراین در 9 ماه امسال وصول درآمد از این محل 24.5 برابر مدت مشابه سال گذشته است.
تأمین 91 درصد هزینههای جاری کشور
در بخش هزینهها، در 9 ماهه امسال 685 هزار میلیارد تومان صرف پرداخت هزینههای جاری کشور شده که نسبت به رقم مصوب بودجه برای 9 ماهه امسال، 91 درصد تحقق داشته و میزان پرداخت هزینههای جاری در 9 ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته 54 درصد رشد کرده است.
در بخش بودجه عمرانی، در 9 ماهه امسال 83هزار میلیارد تومان پرداختهای عمرانی داشته ایم که معادل 43 درصد رقم مصوب بودجه برای 9ماهه امسال است. با این حال میزان پرداختهای عمرانی 15 درصد از مدت مشابه سال گذشته بیشتر بوده است. در سال مالی 1400 در مجموع 200 هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی اختصاص یافت و با توجه به این رقم، به نظر میرسد تا پایان سال 1401 و افزایش تحقق درآمدهای دولت کل 260هزار میلیارد تومان اعتبارات عمرانی پیشبینی شده در بودجه امسال تامین شود.
با توجه به افزایش درآمدهای غیرنفتی و درآمدهای حاصل از فروش نفت و گاز و همچنین اختصاص 10 درصد از سهم 40 درصدی صندوق توسعه ملی به دولت برای تزریق به طرحهای مهم عمرانی، پیشبینی میشود رقم مصوب بودجه سال 1401 برای حوزه عمرانی محقق شود.
از محل تغییر سهم صندوق توسعه ملی از 40 درصد به 30 درصد با درخواست رئیسجمهور و موافقت رهبر انقلاب، تاکنون 28 هزار میلیارد تومان برای پروژههای عمرانی اختصاص یافته است.
این ارقام بیانگر بهبود درآمدهای دولت و کاهش قابل توجه کسری بودجه است. روند تحقق درآمدهای دولت نشان میدهد که به احتمال زیاد 100 درصد درآمدهای پیشبینی شده در بودجه سال 1401 تا پایان سال جاری محقق خواهد شد.
بنابراین دولت در سال 1401 با انضباط مالی و مدیریت منابع و مصارف، امسال را بدون کسری بودجه سپری خواهد کرد. یکی از نشانههای این مدعا تسویه تنخواه دریافتی از بانک مرکزی سه ماه مانده به پایان سال است. براساس گزارش خزانهداری استفاده از تنخواه گردان در پایان آذرماه به صفر رسیده است.
بیم و امیدهای لایحه بودجه
آیتالله رئیسی هفته گذشته به منظور انجام تشریفات تقدیم لایحه بودجه در صحن علنی مجلس شورای اسلامی حضور یافت.
به گفته رئیسجمهور؛ دولت در سال مالی ۱۴۰۱ توانست با همکاری همه دغدغهمندان و دلسوزان و بهره گرفتن از تلاش، اندیشه و همت آنان در دولت، مجلس و همه بخشهایی که به نام نظام مقدس جمهوری اسلامی فعالیت میکنند، موفقیتهایی به دست بیاورد.
رئیسجمهور توضیح داد: «بخش اول لایحه بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور که مربوط به شرکتهای دولتی است، مطابق قانون یک ماه زودتر و در ابتدای آبان تقدیم مجلس شورای اسلامی شد تا مجلس فرصت بیشتری برای رسیدگی به بودجه این بخش داشته باشد.»
او با بیان اینکه تمام تلاش دولت این بود که لایحه بودجه ۱۴۰۲ با سیاستهای اعلامی رهبر معظم انقلاب و سیاستهای برنامه هفتم کاملا تطابق داشته باشد، تصریح میکند: «البته مطلع هستید که سیاستهای کلی برنامه هفتم توسعه اواخر شهریور یعنی در میانه زمان تدوین لایحه بودجه به دست ما رسید، اما با این وجود تدوین بودجه ۱۴۰۲ با الهام گرفتن از سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری انجام شد.»
رئیسی با اشاره به اینکه تدوین سیاستهای کلی برنامه هفتم در مجمع تشخیص مصلحت نظام یک سال و نیم به طول انجامید و پس از آن در زمان کوتاهی در دفتر مقام معظم رهبری نهایی شد، خاطرنشان میکند: «دولت بعد از نهایی شدن لایحه بودجه، تمام همت و توان خود را معطوف تدوین برنامه هفتم توسعه کرده تا این برنامه هر چه زودتر تقدیم مجلس شورای اسلامیشود. دولت و مجلس حتما این نکته را مدنظر قرار خواهند داد که برنامههای گذشته چقدر اجرایی شده و دلایل اجرایی نشدن بخشهایی از این برنامهها چه بوده است. با توجه به اینکه ارزیابیها حاکی از اجرای ۳۰ تا ۳۵ درصدی برنامههای گذشته است، بنای ما بر این خواهد بود که برنامه هفتم به گونهای تدوین شود که به طور کامل اجرایی شود.»
رئیسجمهور با اشاره به اینکه تلاش دولت این بود که در سال ۱۴۰۱ با کسری بودجه مواجه نشویم، اظهار میدارد: «باید از مجلس شورای اسلامی به ویژه کمیسیون برنامه و بودجه و سازمان برنامه و بودجه قدردانی کنم که تلاش کردند با کسری بودجه مواجه نشویم. هر چند ممکن است بخشهایی در دولت گلهمند شده باشند، اما تلاش شد با توجه به منابع و درآمدهای دولت و سهم صندوق توسعه، امسال کسری بودجه نداشته باشیم که این نکته مهمی است.»
رئیسی با اشاره به تورم ۵۹,۳ درصدی در شرایط آغاز به کار دولت سیزدهم تصریح میکند: «در شرایط فعلی با تلاشهای صورت گرفته شاهد کاهش ۱۹ واحدی تورم هستیم، اما حتما باید رفتارهای مالی و تصمیمات و اقدامات منجر به کاهش بیشتر تورم شود. دولت با جدیت انضباط مالی را در راستای کاهش نرخ تورم و بیکاری دنبال میکند.»
نقاط قوت بودجه 1402
در طول یکی دو هفته اخیر اظهار نظرهای مختلف و البته امیدوارکنندهای درخصوص لایحه بودجه 1402 صورت گرفته است. نحوه بسته شدن بودجه سالیانه کشور تاثیر و نقش مستقیمی در بهبود وضعیت معیشتی مردم خواهد داشت.
حسین گودرزی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در این باره به ایرنا میگوید: «پیشبینی منابع لازم برای رفع مشکلات معیشتی مردم بهخصوص اجرای قانون جوانی جمعیت و تخصیص بودجه برای یارانه معیشتی و دارو از نقاط قوت لایحه بودجه ۱۴۰۲ کل کشور است.»
او درخصوص روند بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۲ کل کشور توضیح میدهد: «توجه به رفع مشکلات معیشتی مردم یکی از اولویتهای مجلس یازدهم است که دولت در لایحه بودجه سال آینده کل کشور به آن اهتمام داشته است. اختصاص منابع لازم برای افزایش ۱۰۰ درصدی حق اولاد و ۵۰ درصدی حق عائلهمندی در راستای اجرای قانون جوانی جمعیت را میتوان یکی از نقاط قوت بودجه سال آینده برشمرد.»
نماینده مردم ازنا در مجلس شورای اسلامی ادامه میدهد: «دولت همچنین منابع خوبی برای تداوم پرداخت یارانه معیشتی، یارانه نان و یارانه مربوط به دارو و تجهیزات پزشکی در نظر گرفته است که نشان میدهد حل مشکلات معیشتی مردم و بهبود رفاه اجتماعی را در دستور کار دارد.»
این نماینده مجلس به سخنان رئیسجمهور در زمان تقدیم لایحه بودجه ۱۴۰۲ کل کشور به مجلس اشاره کرده و میافزاید: «تلاش دولت این بوده تا این لایحه منطبق با سیاستهای کلی ابلاغی برنامه هفتم باشد و از این رو دغدغه نمایندگان درخصوص بررسی این لایحه ذیل سند بالا دستی کشور رفع شده است.»
لایحه بودجه سال ۱۴۰۲ با سقف کلی ۵۲۶۱هزار میلیارد تومان بسته شده که نسبت به سال جاری معادل ۴۰ درصد افزایش دارد. با توجه به تحقق قریب به 100 درصدی بودجه سال جاری، بودجه سال آینده امیدواری زیادی را در جامعه ایجاد کرده تا با انضباط مالی دولت، بیش از پیش مشکلات معیشتی مردم بهخصوص اقشار کم درآمد بهبود یابد.