پرواز قیمت خودرو/این‌بار به بهانه افزایش نرخ ارز!

رضا الماسی
بازار خودرو در سال‌های اخیر برای چندمین بار متلاطم شده و آن‌طور که کارشناسان این صنعت اعلام می‌کنند این بار افزایش نرخ ارز عامل افزایش قیمت‌ها در بازار خودرو است. اما بررسی‌های دقیق‌تر نشان می‌دهد حال و روز بازار خودروی کشورمان پیچیده‌تر از آن است که صرفاً وابسته به یک عامل بیرونی باشد.
به گفته کارشناسان؛ عواملی همچون انحصار در تولید، کمیت و کیفیت پایین خودروهای داخلی، عوارض سنگین و رانت در واردات خودرو، تقاضای بالای بازار و حضور پررنگ دلالان در این بازار پر سود باعث شده خروج محصول مصرفی خودرو از تلاطم‌های گاه و بیگاه به رویایی دست نیافتنی تبدیل گردد.
در گزارش پیش‌رو قصد داریم ضمن بررسی عوامل فوق، راهکارهایی که در یک سال گذشته توسط دولت و مجلس دنبال شده را نیز پیگیری کنیم. با ما همراه باشید.
ناله‌های همیشگی خودروسازان
خودروسازان مدعی هستند فروش خودرو با قیمت کارخانه جوابگوی هزینه تولید آنها نیست چراکه هزینه تولید خودرو بسیار بالاتر است و همین قیمت‌ها باعث افزایش زیان انباشته صنعت خودرو می‌شود.
بر همین اساس به نظر می‌رسد خودروسازها از آشفتگی بازار خودرو به عنوان اهرمی برای اثبات ادعای خود در راستای لزوم افزایش قیمت کارخانه خودرو استفاده می‌کنند.
محمدعلی تیموری، مدیرعامل سایپا در این باره می‌گوید: «یک معادله است که اگر کسی آن را حل کند من به او جایزه می‌دهم. معادله این است بیش از 80 درصد قیمت تمام شده یک خودرو به نهاده‌های تولید از جمله فولاد بر می‌گردد. طی سه سال اخیر قیمت فولاد بیش از 700 درصد رشد داشته است. دومین نهاد مورد نیاز صنعت خودرو محصولات پتروشیمی است که این بخش نیز شاهد رشد 800 درصدی قیمت بوده است. نکته سوم بحث‌های گمرک و ارز است.»
او می‌افزاید: «در خودروهای ما نزدیک به 1500 تا 11700 دلار وابستگی ارزی وجود دارد. این را هم توجه کنید که در 3 سال اخیر قیمت ارز بیش از 1000 درصد رشد داشته است. علاوه‌بر این قیمت ترخیص کالا از گمرکات ارز 4200 تومانی بود که امسال مبنای قیمتی به ارز نیمایی تغییر پیدا کرده است. در کنار این موضوعات افزایش نرخ دستمزد را هم محاسبه کنید. خودتان قضاوت کنید این رشد‌ها اتفاق افتاده و نمی‌توان گفت با همان قیمت‌های قبلی محصول را تولید و راهی بازار کنید. مسلماً که در این معادله صنعت خودرو متوجه زیان خواهد شد.»
حامد امانی، فعال بازار خودرو در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان اظهار می‌دارد: «آنچه محل تامل و انتقاد است اینکه چرا وقتی صحبت از خودکفایی و استقلال صنعت خودرو به میان می‌آید خودروسازان ادعا می‌کنند خودروی ملی با توان داخلی تولید می‌کنند اما به محض اینکه نوبت به قیمت‌گذاری و افزایش تولید می‌رسد بخش اعظم تولید خودرو به ارز خارجی نسبت داده می‌شود.»
او می‌افزاید: «خودروسازان بارها به همین بهانه‌ها از وام‌های کلان بانکی که با مساعدت دولت‌های مختلف به آنها پرداخت شده استفاده کرده‌اند اما تا نوبت به پاسخگویی می‌رسد دست به دامن بهانه‌ای دیگر می‌شوند.»
امانی تصریح می‌کند: «خودروسازها اگر واقعاً به فکر بهره‌وری و جبران زیان انباشته خود هستند به‌جای چشم طمع به جیب مردم به دنبال راه بهتری باشند. تا چه زمانی مردم باید تاوان بی‌کفایتی و مدیریت غلط خودروسازان دولتی را بدهند؟»
چرا خودروساز همیشه زیان‌ده است؟!
به گفته کارشناسان صنعت خودرو برای پاسخ به این سؤال می‌توان به صورت‌های مالی خودروسازان مراجعه کرد، منبعی که نشان می‌دهد هزینه تولید و قیمت بسیاری از محصولات آنها با یکدیگر همخوانی ندارد. البته در هزینه‌های تولید بخش‌های مختلفی وجود دارد که در صورت اصلاح ساختارها می‌تواند کاهش قابل توجهی داشته باشد.
خودروسازان همچنان می‌گویند؛ محصولاتشان به دلیل اعمال سیاست قیمت‌گذاری دستوری، با زیان، تولید می‌شود و تعادل لازم بین هزینه تولید و قیمت آنها وجود ندارد.
این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان، نمی‌توان همه تقصیر زیان‌دهی صنعت خودرو را به گردن این سیاست‌انداخت. خودروسازان در حالی از زیان انباشته حرف می‌زنند که هزاران میلیارد تومان بدهی دارند و قطعه‌سازان یک نمونه از طلبکاران اصلی آنها هستند. آنها همچنین هرچند وقت یک بار مجوز افزایش قیمت هم می‌گیرند و معمولاً هیچ وقت حاضر به کاهش قیمت محصولاتشان حتی در دوران افت قیمت ارز نیستند.
امانی، فعال بازار خودرو در بخش دیگری از گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «خودروسازان نه تنها فلش اصلاحات اساسی برای جبران زیان انباشته خود را هیچ وقت به سمت خودشان نمی‌گیرند بلکه از این حربه برای توجیه ضعف‌های خود نیز بهره می‌گیرند. به عنوان نمونه در بحث تحویل خودرو عملکرد آنها چندان قابل قبول نیست، و معمولاً به اذعان مشتریان، محصولات ثبت‌نامی ‌را دیر تحویل می‌دهند.»
تأثیر عرضه خودرو در بورس بر قیمت‌ها
یکی از راهکارهایی که در یکی دو سال اخیر از سوی دولت و مجلس برای کنترل بازار خودرو دنبال شده، عرضه خودرو در بورس کالاست که چند هفته‌ای است به مرحله عملیاتی رسیده است.
منوچهر منطقی، معاون صنایع حمل‌ونقل وزیر صمت در پاسخ به سؤالی درباره عرضه خودرو در بورس با هدف ایجاد توازن در قیمت‌ها می‌گوید: «یکی از عواملی که سبب شد عرضه در بورس رخ بدهد رسیدن محصول به دست مصرف‌کننده نهایی است. عرضه محدودی انجام شده است. به عنوان مثال گفته‌ایم که خودروهای تا دو هزار تیراژ عرضه شود. حداقل تیراژ را 500 خودرو در نظر بگیریم. در مواردی خودرو‌های تکی و با شرایط خاص عرضه شده بود که سبب رقابت در قیمت شد.»
او می‌افزاید: «در حال حاضر یک سقف و کفی در نظر گرفتیم. به گونه‌ای که اگر قیمت از سقفی بالاتر رفت معامله حذف شود. ما بین اقتصادیون بحث داشتیم و راه‌حل بورس به عنوان یک راه‌حل موقت است تا زمانی که عرضه و تقاضا متعادل شود. براساس برنامه‌ریزی‌ها تا خرداد سال آینده عرضه و تقاضا متعادل خواهد شد.»
منطقی درخصوص تلاش خودروسازان برای عرضه بیشتر خودرو در بورس اظهار می‌دارد: «وقتی خودرو 207 در بورس عرضه می‌شود، زیر عدد بازار به فروش می‌رود. در حال حاضر برای خودروهایی که صف وجود دارد عرضه در بورس کالا انجام می‌شود و احتمالا دنا نیز به این گروه اضافه خواهد شد. با توجه به تیراژ روزانه که بین 200 تا 1000 خودرو است در طول ماه چندین عرضه خواهیم داشت. عرضه‌های فعلی کم و قطره چکانی است و انتظار داریم در عرضه‌های آینده قیمت 20 تا 30 درصد پایین‌تر از بازار باشد.»
امید قالیباف، سخنگوی وزارت صمت نیز با اشاره به تعامل سازنده این وزارتخانه با بورس می‌گوید: «نتیجه این تعامل پذیرش قواعد کف عرضه (2000 دستگاه برای پرتیراژ و 500 دستگاه برای کم تیراژ) و عرضه همگن(از نظر مشخصات فنی و رنگ یکسان) توسط بورس و اعمال آن در عرضه بود که نتیجه مطلوبی به همراه داشت.» او با تاکید بر ادامه عرضه‌های متراکم و پرتعداد خودرو در بورس کالا معتقد است: «به‌زودی با واردات و افزایش تولیدات داخلی، بازار خودرو به نقطه اشباع عرضه می‌رسد.»
سود مردم و خودروسازان به واسطه عرضه در بورس
بررسی روند معاملات خودرو در بورس کالا از ابتدای عرضه(28 اردیبهشت ماه) تا 30 آذرماه سال جاری، آمارهای قابل تاملی را در راستای رشد سودآوری خودروسازان و مصرف کنندگان نهایی به دلیل حذف قیمت گذاری دستوری و کشف قیمت‌ها در بستر شفاف بورس نشان می‌دهد.
طبق آمار در مجموع 7 خودرو‌سازی که محصولاتشان را در بورس کالا عرضه کردند 2 هزار و 620 میلیارد تومان سود به دست آورده‌اند و خریداران نیز ارزان‌تر از بازار صاحب خودرو شده‌اند و معادل 2هزار و 77 میلیارد تومان به دلیل خرید خودرو از بورس سود کرده‌اند. به بیان دقیق‌تر سودی که تا پیش از این به دلیل سازوکار قرعه کشی و اجبار خودروسازان به فروش با قیمت‌های دستوری به جیب عده‌ای واسطه روانه می‌شد به خودروسازان رسیده است. این مقدار سود از مابه‌التفاوت قیمت دستوری کارخانه و قیمت کشف شده خودروها در بورس برای خودروساز به دست آمده است.
به واسطه عرضه خودرو در بورس 1.59 هزار میلیارد تومان سود نصیب ایران خودرو شده و این سود برای بهمن موتور 680 میلیارد تومان، برای مجتمع صنعتی آرین پارس موتور یکصد میلیارد تومان، بهمن دیزل 90 میلیارد تومان، سایپا 90 میلیارد تومان و برای سیباموتور 70 میلیارد تومان برآورد می‌شود.
در مقابل باید توجه کرد مصرف کنندگان نیز از این فرآیند شفاف سود برده‌اند و سود خریداران از معامله 17 هزار و 766 دستگاه خودروی فروخته شده در بورس 2.077 همت است که این سود در خودروهای مختلف متفاوت بوده است.
نگاه مردم به وعده آرامش در بازار خودرو
انتظاری که مردم از خودروسازان دارند این است عرضه خودرو در بورس بهانه‌ای برای افزایش رسمی چندبرابری قیمت خودرو نباشد و خودروسازان باعرضه بیشتر به کاهش قیمت‌ها کمک کنند نه اینکه این موضوع بستری برای آشفته‌تر کردن بازار گردد.
برخی اظهار نظرهای متناقض مسئولان و بعضاً پیشبینی‌های نادرست آنها نه تنها دردی از وضعیت نابسامان بازار خودرو حل نمی‌کند بلکه موجب سلب اعتماد افکار عمومی نیز می‌شود.
حامد حیدر، نمایشگاه‌دار خودرو درخصوص وعده‌های مسئولان برای به تعادل رساندن بازار خودرو به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «وعده تعادل بازار تا خرداد سال آینده از سوی مسئولان وزارت صمت در حالی است که قبل از این وزارت صمت وعده داده بود با حذف فرآیند قرعه کشی تا نیمه سال جاری، بازار به تعادل خواهد رسید اما این اتفاق نیفتاد.»
او ادامه می‌دهد: «به همین دلیل وزیر صمت تا پای استیضاح هم پیش رفت اما مجلس فرصت دوباره‌ای را به وزیر اعطا کرد. این نوع اظهار نظرها وقتی به نتیجه نمی‌رسد اعتماد مردم را از بین می‌برد. لذا انتظار این است که مسئولان امر با کار کارشناسی اظهار نظر کنند تا مردم و کاسبان این حوزه بتوانند برنامه‌ریزی نمایند.»
حیدر تاکید می‌کند: «واقعاً وضعیت کنونی به نفع هیچ کس نیست. بعضاً گفته می‌شود سود ناآرامی بازار خودرو به جیب دلالان می‌رود اما این موضوع هم مقطعی است و کاسبان بازار خودرو هم در درازمدت متضرر می‌شوند. متاسفانه وقتی آرامش بازار به هم می‌خورد، عموماً معاملات حالت منطقی خود را از دست داده و پرریسک انجام می‌شوند. در چنین شرایطی آرامش همه از بین خواهد رفت و هیچ کس موافق چنین وضعیتی نیست.»