گردش به چپ در آمریکای لاتین (نگاه)

 

 

 

«جیمز مونرو» پنجمین رئیس‌جمهور آمریکا، دوم دسامبر ۱۸۲۳ طی سخنرانی سالانه رؤسای جمهور این کشور موسوم به وضعیت اتحادیه 

(The State of the Union) در کنگره این کشور دکترین سیاست خارجی خود را به این شرح اعلام کرد: «ما در قبال اختلافات اروپائیان با یکدیگر بی‌طرف خواهیم بود، ولی هر تلاش تازه از جانب اروپائیان به مداخله و استعمار سرزمین‌های قاره آمریکا، در شمال و یا در جنوب این قاره، را تعرض نظامی به ایالات متحده و حالت جنگ تلقی خواهیم کرد و دست به دفاع مسلحانه و حمله متقابل خواهیم زد. این اخطار مربوط به آینده است و دولت ایالات متحده در وضعیت موجود قاره آمریکا (امور مستعمرات وقت اروپائیان در این قاره) مداخله نخواهد کرد». کانون اصلی دکترین «مونرو» این بود که غیر از دولت آمریکا هیچ دولت دیگری حق دخالت در امور داخلی قاره آمریکا را ندارد و به‌دنبال ارائه این دکترین بود که مسئله حیاط خلوت آمریکا در آمریکای لاتین مطرح شد. دولت‌های آمریکا تقریباً طی دو قرن گذشته به این دکترین وفادار بوده‌اند. آنها اولاً اجازه نداده‌اند قدرت دیگری در آمریکای لاتین جایی برای خود دست و پا کند و ثانیاً تمام تلاش خود را نیز به کار گرفته‌اند تا از روی کار آمدن دولت‌های غیرهم‌سو با منافع آمریکا در این منطقه جلوگیری کنند. علی‌رغم به‌کارگیری تمام توان آمریکا در اجرای اصول دوگانه این دکترین‌، آمریکای لاتین همواره در مقابل سلطه‌طلبی آمریکا ساز ناکوک نواخته است. در این جا قصد نداریم تاریخ طولانی چپ‌گرایی یا جنبش‌های انقلابی ضدسرمایه‌داری را در آمریکای لاتین مرور یا گوشزد کنیم بلکه آنچه که بهانه این وجیزه می‌باشد تحولات اخیر این منطقه است که به نظر می‌رسد از رستاخیز دوباره چپ‌ها در آمریکای لاتین حکایت دارد.

در انتخابات یک‌شنبه هفته جاری در کلمبیا «گوستاوو پترو»، چپ‌گرای کلمبیایی در دور اول انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور در صدر قرار گرفت و در دور دوم انتخابات که قرار است در ۱۹ ژوئن (29 خرداد)برگزار شود، با رقیب خود «رودولفو هرناندز» روبه‌رو خواهد شد. امکان تحصیل رایگان در دانشگاه‌های دولتی، مبارزه با نابرابری عمیق و توزیع مجدد حقوق بازنشستگی از جمله وعده‌های این کاندیدای ۶۲ ساله در رقابت‌های انتخاباتی بوده است. وی در دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری کلمبیا ۴۰.۳ درصد از آرا را کسب کرد. اتهاماتی درخصوص اختلاس به «رودولفو هرناندز» شهردار سابق شهر «بوکارامانگا» وارد شده‌، اما با این حال وی وعده داده که با فساد مالی مبارزه کند. این تاجر کلمبیایی تنها توانست کمی بیش از 28 درصد آرا را به دست آورد. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر طی روزهای آینده اتفاقی رخ ندهد پیروزی چپ‌گراها در کلمبیا تقریباً قطعی به نظر می‌رسد. پیروزی احتمالی «پتروی» چپ‌گرا به منزله یک زلزله اساسی در تاریخ کلمبیا محسوب می‌شود‌، چرا که در این کشور تاکنون قدرت همواره در بین لیبرال‌ها دست به دست می‌شده است. کلمبیا در سال ۲۰۲۱ شاهد شدیدترین اعتراضات اجتماعی در طول ۷۰ سال گذشته بود و نارضایتی‌ها سبب شد تا «ایوان دوکه» رئیس‌جمهوری فعلی در سطح بسیار پایینی از محبوبیت قرار گیرد. اواخر سال گذشته، بیش از ۷۵ درصد کلمبیایی‌ها گفتند که رئیس‌جمهوری این کشور را تایید نمی‌کنند. پیروزی احتمالی چپ‌گراها از آن رو اهمیت دارد که این کشور جایگاهی مرکزی در سیاست خارجی آمریکا در آمریکای لاتین دارد. کلمبیا طی سال‌های گذشته اصلی‌ترین اهرم اعمال فشارهای دولت آمریکا علیه دولت نیکولاس مادورو در ونزوئلا بوده است. دفتر جو بایدن رئیس‌جمهوری آمریکا روز دوشنبه ۲۲ می (1 خرداد 1401) در بیانیه‌ای به‌طور رسمی کلمبیا را متحد اصلی غیر ناتو واشنگتن معرفی کرد. پیش از کلمبیا در هفته‌های پایانی سال۲۰۲۱‌، شیلی و هندوراس نیز با رای قاطع به رؤسای‌جمهور چپ‌‌گرا، رهبران راست‌‌گرا را کنار زدند. در انتخابات دسامبر 2019 (آذر 98) آرژانتین نیز «آلبرتو فرناندز» از جناح موسوم به چپ میانه و از سیاستمداران کهنه‌کار این کشور به پیروزی رسید. پیروزی «گابریل بوریک» در شیلی، «مورالس» چپگرا در بولیوی و «شیومارا کاسترو» در هندوراس نیز طی دو سال اخیر نشان از اقبال دوباره افکار عمومی آمریکای لاتین با حاکمیت چپ‌ها در این منطقه دارد. در برزیل نیز شهروندان این کشور دوم اکتبر ۲۰۲۲ (۱۰ مهر ۱۴۰۱) برای تعیین سی‌ونهمین رئیس‌جمهوری این کشور آمریکای لاتین برای یک دوره ۴ ساله پای صندوق‌های رای می‌روند. نظرسنجی‌های جدید در این کشور  نشان می‌دهد حمایت از «لولا دسیلوا» رئیس‌جمهوری چپ‌گرای پیشین این کشور روزبه‌روز در حال افزایش است. خبرگزاری رویترز در این باره نوشت رئیس‌جمهور چپ‌گرای سابق برزیل مورد حمایت ۴۶ درصد مردم برزیل است. این در حال است که در نظرسنجی ماه‌ آوریل (فروردین) وی توانسته بود تنها ۴۱ درصد حمایت رای‌دهندگان را جلب کند. براساس این گزارش حمایت از «بولسونارو» رئیس‌جمهور کنونی که به ترامپ برزیل نیز شهرت دارد نسبت به نظرسنجی ماه ‌آوریل بدون تغییر روی رقم ۳۲ درصد ثابت مانده است. در صورتی که برزیل نیز به دست چپ‌گراها بیفتد سیاست خارجی آمریکا در آمریکای لاتین با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد و ممکن است آمریکا حیاط‌خلوت خود را به چین واگذار کند. از سوی دیگر با قدرت گرفتن چپ‌ها در این منطقه باید منتظر دور تازه‌ای از مداخلات با هدف برهم‌زدن ثبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشورهای آمریکای لاتین از سوی واشنگتن باشیم.