چین، آمریکا و مسئله تایوان (نگاه)
امینالاسلام تهرانی
در این دو سال اخیر در رسانههای جهان خبرهای این چنین زیاد بوده است: «نخستوزیر سنگاپور تأکید کرد، خطر قابل توجه تشدید تنشها میان چین و آمریکا وجود دارد و احتمال وقوع یک درگیری نظامی میان این دو کشور به نسبت پنج سال پیش بیشتر شده است»؛ «دومین مقام نظامی چین خواستار افزایش بودجه نظامی ارتش این کشور برای جنگ محتمل با آمریکا شد و گفت که باید برای این نبرد آماده بود»؛ «وزیر امور خارجه آمریکا روابط کشورش با چین را بزرگترین محک ژئوپلیتیک برای واشنگتن در قرن 21 و موردی که نیازمند رسیدگی از موضع قدرت است، توصیف کرد و چین را یکی از تنها کشورهایی توصیف کرد که قابلیت به چالش کشیدن جدی نظم جهانی را دارد»؛ «رئیس پلیس فدرال آمریکا (افبیآی) مدعی شده است که هر ۱۰ ساعت یک پرونده جدید ضدجاسوسی علیه چین تشکیل میشود»؛ «رئیسجمهور چین گفت، بازگشت تایوان به سرزمین مادری چین قطعاً محقق خواهد شد و هیچکس نباید عزم و توان بالای مردم چین در دفاع از حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی را دستِکم بگیرد» و... تمرکز بر روی چین سیاستِ کلی آمریکا و مطابق با استراتژی امنیت ملی این کشور است و با رفت و آمد و رؤسایجمهور تغییری نمیکند؛ چرا که سرعت پیشرفت چین در سالهای اخیر، غرب (با محوریت آمریکا) را شدیداً نگران کرده است، از آن رو که پیشرفت چین را مساوی با افول خود تفسیر میکنند. کارشناسان بارها یادآوری کردهاند، چین و آمریکا قطعاً در یک رویارویی تندِ «اقتصادی، سیاسی، دیپلماتیک و امنیتی» هستند. یکی از محورهای رویارویی پکن- واشنگتن که حدود 3 سال است ابعاد تازهای پیدا کرده است و شدت فراوانی یافته، مسئله جزیره تایوان و آبهای مورد مناقشه اطراف آن است. چنانکه در خبرها دیروز و امروز خواندید که «سفیر چین در واشنگتن در هشداری تند به آمریکا درخصوص حمایتش از استقلال تایوان، گفت تداوم چنین سیاستی میتواند منجر به درگیری نظامی بین پکن و واشنگتن شود... او مسئله تایوان را مهمترین وضعیت خطرناک بین چین و آمریکا توصیف کرد.» اما چرا تایوان به نقطه کانونی این درگیری دامنهدار بین پکن و واشنگتن تبدیل شده است؟ اهمیت این جزیره برای چین چیست تا حدی که حاضر است آمریکا را تهدید به جنگ کند؟
دریای چین جنوبی که تایوان بهعنوان بخشی از سرزمین چین در آن واقع شده است از موقعیت ژئوپولیتیکی و ژئواکونومیک مهمی برای چین و اقتصاد جهانی برخوردار است. سرزمین اصلی چین از طریق دو آبراه بسیار مهم به آبهای آزاد و مسیرهای دریایی جهان متصل میشود، یکی تنگه مالاکا در جنوب و دیگر تنگههای استراتژیک در اطراف جزیره تایوان در شمال دریای چین جنوبی (مسیرهای دریایی اتصال چین به آبهای شرق و جنوب فیلیپین بسیار طولانی و غیراقتصادی است.) بهخاطر تنش در روابط چین با همسایگانش در اطراف تنگه مالاکا، پکن به هیچ وجه حاضر به چشمپوشی از امتیاز منحصر به فرد تسلط کامل بر قلمرو تایوان نخواهد شد. تایوان برخوردار از جزایر و محدودهای قابل توجه در دریای چین جنوبی است. با نظرداشت رهیافت کلان چین برای تسلط بر دریای چین جنوبی از جمله اقدام این کشور به ساختن جزایر مصنوعی، تسلط بر جزایر مورد مناقشه و تقویت حضور نظامیاش در این منطقه بنابراین بعید است پکن حاضر به چشمپوشی از این بخش از خاک خود در دریای چین جنوبی بشود. دریای چین جنوبی علاوه بر اهمیت ژئوپولیتیک برای چین همچنین دارای ارزش ژئواکونومیک فوقالعادهای است زیرا علاوه بر اینکه 30% کشتیرانی دنیا در این محدوده انجام میپذیرد و شاهرگ اتصالات جهانی اقتصادهای نوظهور در قاره آسیا هست همچنین از ذخائر بسیار غنی شیلات و آبزیان دریائی و نفت و گاز برخوردار است. همچنین باید در نظر داشت که تایوان بزرگترین تولیدکننده تراشههای نیمه رسانا در جهان است. شرکت صنایع نیمه رسانای تایوان (TSMC) بزرگترین سازنده تراشه جهان و بهترین تأمینکننده تراشه برای صنایع هایتک(فناوری بالا) و دیگر صنایع مهم در جهان است. گفته میشود تی.اس.ام.سی و سامسونگ در کره جنوبی تنها شرکتهایی در جهان هستند که از دانش فنی ساخت کوچکترین و پیشرفتهترین تراشهها برخوردار بوده و تقریباً 90 درصد آنها را تولید میکنند.
در پایان گفتنی است، شکست پروژههای نظامی آمریکا در عراق و افغانستان همچنین اوضاع اقتصادی آشفته آمریکا و بیمیلی شدید مردم و مسئولین این کشور برای شروع یک ماجراجویی و دخالت نظامی تمامعیار دیگر سبب شده است تا پکن امکان ماجراجویی نظامی مستقیم آمریکا در دریای چین جنوبی را بسیار اندک بداند. امری که موجب میشود سیاستهای جدّیتری اتخاذ کند.
* منابع در دفتر روزنامه موجود است.