هنر انقلاب در حال رویش است

  حوزه هنری همه ساله به مناسبت هفته هنر انقلاب که مصادف با سالگرد شهادت سید مرتضی آوینی است، در قالب آیینی اقدام به انتخاب چهره هنری سال انقلاب می‌کند. این آیین که از سال ۹۲ آغاز شده، در ششمین سال برگزاری نیز به بررسی آثار هنرمندان رشته‌های مختلف در زمینه هنر متعهد و انقلابی پرداخت و برترین اثر از لحاظ محتوا، سطح تاثیرگذاری و گستره مخاطبان و اقبال عمومی را انتخاب کرد. به بهانه برپایی دوره اخیر رویداد یاد شده؛ با دبیرآن مجدالدین معلمی درباره «انتخاب چهره هنری سال انقلاب» و «هنر انقلاب» گفت‌وگویی کوتاه کردیم.
سید‌محمد مشکوة الممالک
  شاخصه‌های هنر انقلاب از دیدگاه شما چیست؟
* در این خصوص ما معیارهای مختلفی در نظر گرفته‌ایم. مهم‌ترین شاخصه هنر انقلاب این است که یک اثر بتواند به لحاظ محتوایی، پیام دغدغه‌مندانه‌ای را نسبت به محتواهای اصیلی که مدنظر انقلاب است، به مردم انتقال دهد و مورد استقبال عمومی قرار گیرد و مخاطب گسترده‌ای را همراه خود سازد. لذا حتما افرادی که به عنوان چهره انتخاب می‌شوند، باید در آن سال یک اثر قابل توجهی داشته باشند. زیرا ما اثر تولیدشده همان سال را ارزیابی می‌کنیم نه شخصیت را. از دیگر معیارهای انتخاب می‌توان به فعالیت‌هایی که منجر به پرورش نسل جدید و به اصطلاح نسل‌سازی بشود، ‌اشاره داشت که این فعالیت‌ها مدنظرمان قرار می‌گیرد و در نهایت کارهایی که دربرگیری و گستره فعالیت گسترده‌ای داشته باشد، انتخاب می‌شوند.
هدف از برگزاری آیین انتخاب چهره هنری سال انقلاب چیست؟
* مهم‌ترین هدف این است که به مردم و هنرمند این پیام داده شود که آثار خوب و فاخر و اثرگذارشان دیده می‌شود و مورد تقدیر قرار می‌گیرد. هنر معمولا این ویژگی را دارد که حواشی‌اش بیشتر مورد توجه رسانه‌هاست و رسانه‌ها هر گاه یک حاشیه تلخ برای فعالین عرصه هنر به وجود می‌آید، به آن توجه می‌کنند و این پیام را به جامعه می‌دهند که گویی همه عرصه هنر مملو از این حواشی است. اما آن چیزی که ما در بین هنرمندان و اهالی هنر می‌بینیم، این است که هنرمند انقلاب اسلامی نسبت به همه امور دغدغه‌مند است و به آنها توجه دارد. از کرونا گرفته تا فلسطین. از مشکلات زندگی مردم گرفته تا پیام‌های اصیل انقلاب و دفاع مقدس و شهدا که در طول سال این تولیدات دارد اتفاق می‌افتد. شما در سطح شهر و در رسانه‌های جمعی و مجازی این آثار را می‌بینید، هرچند شاید همه تولیدکنندگان را نشناسید. لذا مهم‌ترین هدف و هدف‌گذاری ما این هست که از کسانی تقدیر کنیم که در طول یک سال تولید هنری داشتند و هنرشان مورد استقبال عمومی قرار گرفته و در عین حال به مردم هم این نوید را بدهیم که هنر انقلاب و هنر دغدغه‌مند و هنر محتواگرا زنده و پویا و در حال تولید است و توجه کنند که این هنرمندانشان، هنرمندانی هستند که نسبت به دغدغه‌های آنها حساس‌اند و واکنش نشان می‌دهند.
گروه‌های انتخاب چه کسانی هستند و چگونه این انتخاب صورت می‌گیرد؟
* نخستین و مهم‌ترین داور این جشنواره خود مردم هستند که با استقبال از یک اثر ما را رهنمون می‌کنند به اینکه چه فردی را به عنوان چهره سال انتخاب کنیم. کارها و آثاری که مورد استقبال عمومی قرار گرفته و دیده شده و توانسته فرهنگ جدیدی را ایجاد کند و همچنین در ظهور نسل جدید هنرمندان متعهد نقش بسزایی داشته، آنها را نامزد می‌کنیم. لذا نقش اصلی انتخاب یک هنر و هنرمند متعهد، با مردم است که با استقبالشان باعث دیده شدن یک اثر می‌شوند و آن را بزرگ می‌کنند. سپس این آثار به آکادمی هنر انقلاب و بخش دبیرخانه معرفی می‌شود. آکادمی هنر انقلاب شامل بیش از 300 نفر از چهره‌های برجسته فرهنگی کشور، مدیران ارشد هنری و پیشکسوتان و هنرمندان برجسته کشور هستند که مطابق با رای و نظر آنها، از بین ۱۵ نفری که در ابتدا به عنوان نامزد بودند، پنج نفر به عنوان نفرات برتر معرفی می‌شوند. مجددا یکبار دیگر رای‌گیری و نظرخواهی افراد صورت می‌گیرد و از بین این پنج نفر یک نفر به عنوان چهره سال هنر انقلاب معرفی می‌شود.
جایگاه ما در حوزه هنر انقلاب چگونه است؟
* ما از دو منظر می‌توانیم این موضوع را بررسی کنیم. یک موقع باید با گذشته مقایسه کنیم. ما نسبت به گذشته‌مان بشدت رو به جلو و پیشرو هستیم و نسل جدید هنرمند متعهد انقلابی، چه به لحاظ تعداد و چه به لحاظ کیفیت و حضور، قابل مقایسه با گذشته و ابتدای انقلاب نیست. هنرمندان ابتدای انقلاب هرچند بشدت و بسختی کار می‌کردند اما گستره‌ای که ما امروز از مخاطبان هنر انقلاب داریم و در عین حال هنرمندان علاقه‌مندی که دارند کار می‌کنند، به شدت نسبت به گذشته فزونی داشته است.
گاهی ما در گذشته و در سال‌های نه چندان دور آرزو می‌کردیم که یک فیلم داشته باشیم که کمی به ارزش‌های انقلاب و به دغدغه‌های مردم نزدیک باشد و مسایل مردم را بیان کند. اما امروز فضای جشنواره فجر با جوانان برومندی که در عرصه هنر کار می‌کنند، به سمتی رفته که تقریبا یک چهارم کل فیلم‌های جشنواره، فیلم‌هایی است که همین جوانان متعهد انقلابی با هنر خودشان ساختند. فیلم‌های مناسب برای اکران زیادند و دستمان مثل گذشته خالی نیست. در عرصه گرافیک نیز همینطور است. شما ببینید وقتی یک نفر شهید می‌شود یا یک اتفاق و رویدادی در جامعه می‌افتد، به شدت فضای رسانه‌ای از تولیدات گسترده‌ای که هنرمندان انقلابی انجام می‌دهند، پر می‌شود. در عرصه موسیقی ما در گذشته، هنرمندی که بخواهیم با هنرش، ارزش‌های انقلابی را مطرح کنیم خیلی محدود بودند. اما امروز این فضا مطلوب و در حال رشد است.
اما اگر بخواهیم هنر انقلاب را با اهداف انقلاب اسلامی که یک اهداف جهانی است مقایسه کنیم و بگوییم هنر انقلاب چقدر توانسته وظیفه بین‌المللی خودش و رسالت رساندن پیام انقلاب به اقصی نقاط دنیا را به عهده بگیرد، هنوز جای کار خیلی زیاد است. ما هنوز نتوانستیم هنرمان را بین‌المللی کنیم. در برخی از رشته‌ها مثل کاریکاتور توانستیم و اتفاقاتی رقم خورده است اما باید بتوانیم همه رشته‌ها را به نحوی شکل بدهیم که به گستره نیاز انقلاب اسلامی در کل دنیا، پیام مردم و انقلابمان را برساند.
به نظر؛ شما هنر انقلاب را مجزا و ایستا نمی‌دانید؟
* حتما همین طور است. ما هنر انقلاب را مجزا از هنرهای دیگر نمی‌دانیم. هنر انقلاب را هنر انقلاب سال ۵۷ نمی‌بینیم. بعنوان مثال در همین موضوع کرونا اگر کسی بخواهد برایش روایت جهاد کرونا را مطرح کند، حتما یک هنرمند انقلابی است و این هنرمند دغدغه مردم را دارد. اگر کسی نسبت به مسایل فلسطین هم دغدغه داشته باشد، حتما یک هنرمند متعهد انقلابی است که نسبت به دردهای بشریت حساس است. اگر هنرمند نسبت به شهدا و دفاع مقدس، نسبت به مسایل اقتصادی حساس باشد و تولیدی صورت بدهد که مردم را نسبت به آینده امیدوار کند، ایران آینده را در چشم مردم بزرگ کند، همه اینها را جزو هنر انقلاب فرض می‌کنیم و هنر انقلاب را صرفا یک هنر بسته و ایستا و مقطعی حساب نمی‌کنیم.
در مسیر رشد و توسعه هنر انقلاب چه موانع و چالش‌هایی است و آیا راهی برای عبور از موانع وجود دارد؟
* هنر انقلاب در حال رویش است و این رویش‌ها بشدت قابل لمس و توجه است. قطعا ما در آینده پیشرفت بیشتر و هنرمندان خلاق‌تر و آثار بهتری خواهیم داشت. شاید مهم‌ترین وظیفه ما این است که روی تولید و پرورش نسل جدید و نیروهای متعهد توجه بیشتری داشته باشیم. در برخی رشته‌ها که خلا داریم و هنوز رویش‌ها کامل شکل نگرفته، سرمایه‌گذاری بهتری بکنیم، حتما آینده درخشان‌تری در انتظارمان خواهد بود.
به نظر شما چه موضوعاتی در آفرینش هنر متعهد مغفول مانده است؟
* موضوع که خیلی زیاد است. به طور مثال ما در حوزه بین‌الملل باید بیشتر تمرکز کنیم و در عین حال هنرمندانمان را به این سمت ببریم که نسبت به مسایل روزمره کشور حساس باشند و پیام‌هایشان را نسبت به مسایل کشور و فضای کشور ارایه دهند. خلأهای زیادی وجود دارد و هنر انقلاب باید به بزرگی خود این انقلاب شود و برای رسیدن به بزرگی انقلاب، طبیعتا باید سرمایه‌گذاری بیشتری کنیم.
اشاراتی داشتید مبنی بر اینکه هنر انقلاب دارای جذابیت مردمی است. در این باره بیشتر توضیح می‌دهید؟
* هنر انقلاب که همان هنر متعهد است و حرف برای گفتن دارد و نسبت به دغدغه مردم حساس است، برای مردم جذاب است. شما اگر سریال‌ها و فیلم‌های مهم صداوسیما را ارزیابی کنید، فیلم‌هایی است که پیام دارد و موضوعاتش مرتبط با فضا است، کتاب‌ها را اگر ارزیابی کنید، پرفروش‌ترین کتاب‌ها معمولا کتاب‌هایی است که محتواگرا به شمار می‌آیند و مضمونش مرتبط با فضای کنونی است. هرچقدر ما به مردم و دغدغه‌هایشان نزدیکتر شدیم، حتما نتیجه بهتری گرفتیم و مردم هم نسبت به آثارمان واکنش نشان دادند. یک نمونه مشخص آن به طور مثال، دیوار نگاره میدان ولیعصر که معمولا مضمون‌گراست و آثار هنری مضمونی را ارایه می‌دهد. ببینید چطور مورد استقبال قرار می‌گیرد و تبدیل می‌شود به یک رسانه بزرگ کشور.
آیا هنر انقلاب به عنوان هنر مطالبه‌گر موفق شده است به این هدف برسد؟
* هنوز اول راه هستیم و هنوز در حال تمرین هستیم برای اینکه هم حاکمیت و مجموعه‌ فضاهای دولتی هنر مطالبه‌گر را بپذیرند و هم هنرمندان مطالبه‌‌گری صحیح و سالم را بدرستی عرضه کنند. ما با نقطه مطلوب فاصله داریم. ما تازه داریم این عرصه را تجربه می‌کنیم. همین فیلم‌هایی که امسال در جشنواره بودند، چند تا از آنها در همین فضا ارزیابی می‌شوند ولی اینکه همه به یک فرآیند برسیم که این فرآیند به تولید آثاری برسد که هم مطالبه‌گر باشد و هم به اصطلاح دولتیان را متوجه نقایص کارشان سازد، طبیعتا راه درازی در پیش داریم.
اشاره‌ای به رسانه‌ها داشتید... انتظار شما از رسانه‌های چیست؟
* نکته‌هایی وجد دارد. اما خلاصه عرض کنم که؛ اگر رسانه‌ها به ما کمک کنند و هنرمندان اصیل و دغدغه‌مند و پاک و خلاق این کشور را بیشتر به مردم معرفی کنند، مطمئن باشید آینده درخشان‌تری خواهیم داشت.