خانه نشینی پُربار در سایه فعالیت های خلاقانه تابستانه

«تا پاسی از شب پای بازی‌های رایانه‌ای بیدار می‌ماند و تا نیمه روز می‌خوابد.» این گزارش گلایه‌آمیز والدین از وضعیت فراغتِ تابستانِ کرونایی فرزندانشان است که این روزها مکررا از زبان پدر و مادرها می‌شنویم. اما مقصر کیست و چیست؟ آیا تنها شرایط کرونایی مقصر است؟ آیا والدین تنها مسئول برنامه‌ریزی فراغت بچه‌ها هستند و این مسئولیت را با تعطیلی کلاس‌های آموزشی سطح شهر به طور کلی رها کرده‌اند؟ و یا مسئولان مربوطه این وظیفه مهم را سهل گرفته و نهایتا به ارائه چند برنامه آموزشی در فضای مجازی اکتفا کرده‌اند؟ به هر جهت حقیقت این است که همه نهادها در کنار خانواده مسئول پربار کردن فراغت دانش آموزان هستند، حتی اگر شرایط کرونایی و قرنطینه خانگی حاکم باشد.
سؤال رایج این است که در تابستان کرونایی 99 چطور می‌توان برنامه‌ریزی داشت که حوصله بچه‌ها در خانه سر نرود و حتی بتوانند از این فرصت برای هنر‌آموزی و حرفه‌آموزی بهره بگیرند؟ موفقیت در برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت به این بستگی دارد که چقدر می‌توانیم خلاق عمل كنیم؟ چقدر می‌توانیم پیشرو باشیم و ایده‌های خوب بدهیم؟
هدف ما این نیست که بخواهیم با یک برنامه سنگین و خسته‌کننده به طور کل بازی و سرگرمی را از برنامه فراغت بچه‌ها حذف کرده و آن‌ها را ملزم به آموزش دیدن کنیم، بلکه هدف برنامه‌ریزی برای فراغت تابستانی آن هم در وضعیت قرنطینه خانگی باید به گونه‌ای باشد که در برنامه هم بازی‌های گروهی خانگی بگنجد و هم فرصت یادگیری هنر و حرفه‌ای فراهم گردد.
همراهی والدین با بچه‌ها در یک برنامه‌ریزی خلاقانه
خیلی از خانواده‌ها ساده‌ترین راهی که برای پُر کردن فراغت تابستانی بچه‌ها در نظر گرفته‌اند این است که بنشینند و درس‌های سال گذشته خود را مرور کرده و حتی با ثبت‌نام در کلاس‌های مجازی پایه‌های دروسی را که ضعیف هستند، قوی‌تر کنند.
اما اینکه بچه‌ها تابستان امسال در شرایط قرنطینه خانگی به سر می‌برند، دلیل نمی‌شود که برنامه فراغت خلاقانه‌ای برایشان نداشته باشیم.
مریم ولی‌زاده یک مادر درباره برنامه‌ریزی برای فراغت تابستانی فرزندانش می‌گوید: «عصرانه مختصری روی میز می‌چینم و بچه‌ها را صدا می‌زنم. هرچه دور ریختنی هم داریم، روی پارچه‌ای بزرگ می‌چینم. فرزندانم عصرانه سالم می‌خورند و با دور ریختنی‌ها صورتک‌های نمایشی درست می‌کنند. بعد برای هر صورتک یک داستان در ذهن‌شان می‌نویسند و آخر شب که پدرشان از کار به خانه برمی گردد، روبه‌رویش نمایش عروسکی اجرا می‌کنند.»
وی ادامه می‌دهد: «برنامه‌ها کافی است که خلاقانه و برای بچه‌ها شوق‌انگیز باشند، لزومی ندارد هزینه‌های زیادی خرج کنیم. ضمن اینکه در هر برنامه‌ای که به اجرا در می‌آوریم، سعی کنیم دور هم‌نشینی و با هم بودن اعضای خانواده حفظ و تقویت شود. بچه‌ها از اینکه در کنار والدین خود به فعالیت‌های هنری، بازی و تفریح بپردازند، احساس خوشحالی مضاعفی می‌کنند. با بهانه اینکه خسته‌ام و از سر کار آمده‌ام، فرصت با بچه‌ها بودن را ضایع نکنیم.»
بازگشت به هنرهای موروثی خانوادگی
یکی دیگر از فعالیت‌های خلاقانه در فرصت تابستان کرونایی امسال و ایام خانه‌نشینی بچه‌ها این است که به شیوه سنتی استاد-شاگردی و آموزش از نسلی به نسل دیگر احیاگر هنرهای خانوادگی خود باشید. مثلا اگر آشپزی را خوب می‌دانید، سعی کنید با بچه‌ها یک شام خلاقانه بپزید و یا با هم یک کیک خانگی درست کنید.
رضا خدری یک پدر برایمان می‌گوید: «من تمام تابستان‌ها کنار دست پدرم نجاری می‌کردم. بعد به دانشگاه رفتم و در حال حاضر حسابدار شرکتی هستم، اما از آن آموزش‌ها خیلی نکات در ذهن دارم. تصمیم گرفته‌ام برای تابستان امسال مقداری وسایل نجاری تهیه کنم و با رعایت نکات ایمنی در پارکینگ به همراه دو فرزندِ پسرم یک سری کاردستی‌های چوبی خلاقانه درست کنیم.»
عاطفه منصورزاده یک خانم خانه‌دار نیز برایمان با ورق زدن خاطرات ذهنی‌اش، مهارت‌هایی را که در ایام تابستان‌های نوجوانی از مادرش آموخته به یاد می‌آورد و می‌گوید: «مادرم و مادر بزرگم بافنده بودند. من در این تابستان سعی دارم به دخترانم هنر بافندگی را در خانه آموزش دهم. خیلی نکات از این هنر که موروثی خاندانمان است را در ذهن دارم و با خرید وسایل، کار عروسک بافی را شروع کرده ایم. اگر کار خوب پیش برود شاید کاردستی بچه‌ها را در فضای مجازی تبلیغ کرده و برای فروش بگذاریم تا هم تشویق شوند و هم به اهمیت کارآفرینی پی ببرند.»
 کارآفرینی در قرنطینه خانگی
شاید حتی فکرش را هم نکنید که این تابستان کرونایی و حوصله سربر می‌تواند به یک فرصت کارآفرینی خانوادگی تبدیل شود.
راضیه معروفی یک کارآفرین برایمان می‌گوید: «کارآفرینی از جمله مواردی است که از سال‌های دور بخش عمده‌ای از مشاغل خانگی را دربر گرفته و امروز نیز حیات بسیاری از صنایع‌ دستی ما به وجود چنین کسب‌ و کارهایی وابسته است. این دسته شامل اقلام متنوعی مانند دستباف‌ها، سوزن‌دوزی، بافتنی، انواع سازه‌های تزیینی مانند مجسمه‌ها و... را شامل می‌شود. البته نکته‌ای که در این مورد باید به آن توجه کنیم این است که چشم ما ایرانیان به صنایع‌ دستی رایج کشورمان عادت دارد و حتی خیلی از ما استادکاران ماهر در این رشته‌ها را می‌شناسیم و به آنها برای خرید مراجعه می‌کنیم، بنابراین اگر بخواهیم کسب ‌و کار کوچکی را با بازار خوب در این حوزه راه‌اندازی کنیم، مهم‌ترین ابزاری که به آن نیاز داریم، خلاقیت است. ایده‌های خلاقانه در طراحی متفاوت و نوآورانه دست‌سازه‌ها می‌تواند به‌خوبی مخاطب خود را در بازار پیدا کند و سود‌آوری بسیار خوبی به همراه داشته باشد. در همه‌جای دنیا برای دست‌سازها ارزش افزوده بسیار زیادی قائل هستند.»
وی به پاره‌ای از هنرهای خانگی که می‌تواند به منبع درآمد کوچکی برای خانواده تبدیل شود،‌ اشاره کرده و توضیح می‌دهد: «بسیاری از زیورآلات مانند سازه‌های برنجی یا رزینی و... به ‌راحتی در خانه امکان تولید دارد و مسیر فروش آنلاین نیز می‌تواند بازار خوبی برای فروش زیورآلات خاص به سبک شما را فراهم کند.
تولید پاکت و جعبه‌های کادو دست‌ساز برای مناسبت‌های مختلف می‌تواند شاخه دیگری از هنر خانگی‌تان در تابستان امسال باشد. بسته‌‌بندی صنعت بسیار خلاقانه‌ای است که روز به روز در حال پیشرفت است. این روند حتی در نحوه ارائه هدیه ما به دوستان‌مان در طول چند سال گذشته نیز به‌خوبی مشهود است. پس چرا از این دنیای پر از ایده و خلاقیت که حتی به وسایل و ابزار گرانقیمت هم نیاز ندارد، برای تولید درآمد استفاده نکنید؟ برای شروع می‌توانید با کمی جست‌وجو در اینترنت با ایده‌های جالب و ویدئوهای آموزشی آشنا شوید. کمی که در این زمینه تبحر پیدا کنید، قطعا نوآوری‌های بسیار بیشتری را متناسب با بازار هدف‌ اجرا خواهید کرد. برای فروش نیز در کنار فروش اینترنتی می‌توانید محصول‌تان را به فروشگاه‌های این اقلام یا لوازم‌التحریرفروشی‌ها ارائه کنید.»
این کارآفرین از رشته هنری دیگری به نام چاپ سیلک به عنوان یک رشته مستعد برای فعالیت‌های خانگی تابستانی نام برده و می‌گوید: «حتما لیوان‌، ماگ‌، پیکسل‌ و دیگر اقلام پلاستیکی یا لعابی و پارچه‌ای که چاپ عکس‌ یا تصاویر کارتونی را روی آنها انجام می‌دهند را در بازار دیده‌اید. جالب است بدانید ابزار چاپ این اقلام ابعاد کوچکی دارند. به‌علاوه در مقایسه با بسیاری از تجهیزات تولیدی، هزینه بسیار بالایی برای خرید آنها لازم ندارید. پیشنهاد می‌کنیم اگر پس‌انداز مختصری دارید در اینترنت راجع به ابزارهای چاپ پیکسل و ماگ و... جست‌وجو کنید و بعد یکی از این چاپگرها و مواد اولیه‌اش را بخرید و به خانه بیاورید.
 حتما تجارب اول شما با شکست‌هایی همراه است، اما کم‌کم طرز کارش را یاد می‌گیرد. از اینجا به بعد کافی است در فضای مجازی صفحه‌ای درست کنید و برای کار و محصولات‌تان تبلیغ کنید تا اولین سفارش را بگیرید.»
رضایت از فراغت و افزایش قدرت سیستم ایمنی
استفاده مفید از اوقات فراغت و خانه‌نشینی می‌تواند حتی موجب افزایش انگیزه و خلاقیت شما باشد. احساس مفید بودن با افزایش سطح رضایتمندی از خود، می‌تواند سیستم ایمنی بدن را نیز تقویت کند. این زمان فرصت خوبی است تا استعدادهای خود را کشف کنید و تجربه‌‌های جدیدی به دست آورید.
خب شاید همه ما اولین کارهایی که انجام می‌دهیم، مطالعه و دیدن فیلم و کارهایی از این دست باشد که البته خیلی هم خوب است، اما این‌ها مواردی هستند که می‌دانیم، موارد خلاقانه‌تر کدامند؟
نیما خرسندنیا یک مشاور خانواده توصیه‌هایی برای والدین دارد تا در کنار فرزندانشان تابستان کرونایی امسال را شاد و پُربار بگذرانند.
 وی توضیح می‌دهد: «به عنوان اولین قدم تعریف مشخصی از کار مفید داشته باشید. برای هر تصمیمی ابتدا لازم است فکر کنید و گزینه‌ها را پیدا کنید. لازم است واضح و شفاف موارد مختلف را بنویسید. مدتی را با خود خلوت کنید. کارهایی که هنوز در لیست انتظار هستند به یاد بیاورید و اولویت‌بندی کنید. برنامه‌ریزی می‌تواند تاثیر عمیقی در بهره‌وری شما داشته باشد. با برنامه‌ریزی و مشغول شدن به کارهای لذت بخش، می‌توانید ذهن آرام‌تری داشته باشید و به این ترتیب بدن شما هم در شرایط بهتری به لحاظ ایمنی قرار می‌گیرد.»
توصیه بعدی این مشاور این گونه است: «شاید فعالیت‌هایی باشند که به ذهنتان نرسیده و یا با آن‌ها آشنایی ندارید. بنابراین بیشتر جست و جو کنید و کمی ماجراجو و کنجکاو باشید. حتما ایده‌های جدید خواهید یافت. در قرنطینه خانگی، به اندازه کافی زمان خواهید داشت تا در اینترنت و منابع دیگر ایده‌های خلاقانه پُر کردن اوقات فراغت را جست و جو کنید.
این مدت، زمان خوبی برای جمع و جور کردن و خلوت کردن خانه است. وسایل اضافی را بیرون بریزید و برای همیشه از دستشان راحت شوید. اکنون همان زمان مورد انتظارتان است برای مرتب کردن و نظم دادن به وسایلتان. این فرصت را از دست ندهید و از فرزندانتان هم برای مرتب کردن خانه یاری بخواهید. اگر در میان وسایل غیر‌ضروری خود، چیزهایی یافتید که سالم و قابل استفاده هستند، کنار بگذارید تا سر فرصت به افرادی که می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند، بدهید.»
وی ادامه می‌دهد: «آشپزی از جمله فعالیت‌های خوشایندی است که بر روحیه شما تاثیر مثبت می‌گذارد. در کنار بچه‌ها سرگرم شدن با خوراکی‌ها و ادویه‌های رنگارنگ، موجب می‌شود، برای مدتی از استرس‌ها و نگرانی‌هایتان فاصله بگیرید و با انواع طعم‌ها و مزه‌ها مشغول شوید.
تحرک داشتن حتی در داخل خانه هم می‌تواند تاثیرات مثبت فراوانی بر روی جسم و روان شما و فرزندانتان داشته باشد. می‌توانید از اپلیکیشن‌ها و ویدئوهایی که برای این موضوع در دسترس هستند استفاده کنید. ورزش خانگی موجب می‌شود خوش‌روحیه‌تر و شاداب‌تر باشید، بنابراین از تحرک غافل نشوید.»
این مشاور با بیان اینکه بازی کردن همیشه راهی برای فرار از استرس بوده، می‌گوید: «به ویژه اگر بازی جمعی و با فرزندانتان باشد، تاثیر مثبت بیشتری بر آرامش شما خواهد داشت. سعی کنید با اعضای خانواده خود بازی‌های سرگرمی انجام دهید. به این ترتیب روحیه جمعی‌تان هم بهبود خواهد یافت و شما را به هم نزدیک‌تر خواهد کرد. بازی موجب می‌شود تجربه بهتری از در کنار هم بودن به دست آورید. به ویژه اگر کودکی در منزل دارید می‌توانید به جبران روزهایی که فرصت نداشتید با آن‌ها بازی کنید، زمانی را به آن‌ها اختصاص دهید. کودکان سرشار از انرژی هستند و در زمان حال زندگی می‌کنند. کنارشان باشید و از حرف‌ها و حرکاتشان لذت ببرید. بازی کردن با کودکان تاثیرات مثبتی هم بر روی شما و هم بر روی کودکان دارد و ارتباط بهتری میانتان به وجود خواهد آورد.»