کمک‌کار هم باشیم

محمدمهدی رشادتی
اهمیت کمک‌رسانی
دوران نامزدی، دورانی طلایی و رویایی به یادماندنی برای پسر و دختر است. آن دو پیوسته از خوبی‌ها، شادی‌ها، همکاری‌ها و هم‌دردی‌ها، بحث می‌کنند. به یکدیگر وعده می‌دهند که در غم و شادی، سختی و آسانی، دارایی و نداری، شریک باشند. در علوم اجتماعی می‌گویند: هسته‌ اصلی جامعه و کوچک‌ترین واحد اجتماعی، کانون خانواده است. چنانچه این کانون سالم و صالح باشد، جامعه نیز از سلامت کافی برخوردار خواهد بود.
از عوامل بسیار موثر سلامت و شراکت خانواده، یاری نمودن و کمک‌رسانی به یکدیگر است. کمک به همسر، خصوصا همکاری مرد با زن در کارهای سخت خانه، این کانون را بیش از پیش استحکام می‌بخشد، کنار هم بودن را شیرین می‌کند، دل‌ها را گرم می‌نماید، امید و نشاط را دو چندان می‌سازد، تفاهم و یکرنگی و دوستی را افزون می‌کند و لذت واقعی را به ارمغان می‌آورد.
انبوه وظایف
فعالیت خانم‌ها در محیط منزل بسیار است: از غذا پختن و آشپزی گرفته تا جارو و تمیز کردن، بچه‌داری و تربیت فرزندان، دوخت و دوز لباس، آماده ساختن امکانات پذیرایی میهمان‌ها، و گاهی تهیه و خرید مایحتاج زندگی از بیرون، و از همه مهم‌تر تامین خواسته‌های شوهر و انجام دادن امور فراوان دیگری که واقعا به شمارش در نمی‌آید.
تو ای برادر عزیز، اگر همسر خود را دوست داری و محبت او را می‌خواهی، حداقل در انجام دادن بخشی از این فعالیت‌ها، دلسوزانه کمک‌کار همسرتان باش. شیر دادن بچه و جمع و جور کردن آن، شاید از یک مرد ساخته نباشد، اما ظرف شستن، جارو نمودن، تمییز کردن وسایل، سفره پهن کردن، کمک در تدارک غذا و  بسیاری از امور دیگری که مسلما از شما آقا برمی‌آید. بدین ترتیب دل همسرت را به‌دست می‌آوری.
دست‌آوردهای شگفت
ما مردان می‌توانیم در هر فرصت مناسب، بخشی از این وظایف را انجام دهیم و آنگاه ببینیم که چه اثرات شگفت و چه نتیجه سازنده‌ای در پی دارد.
این قبیل همکاری‌ها در منزل و همراهی با خانم و بچه‌ها، علاوه برکسب رضایت خداوند و به‌دست آوردن پاداش و ثواب بی‌شمار در آخرت که به برخی از آنها در ادامه مقاله اشاره می‌شود،
موجبات: 1- جلب محبت و رضایتمندی خانواده
2- ایجاد روحیه هم‌یاری و هم‌زیستی رفیقانه و مهربانانه
3- رفع کدورت‌های احتمالی
4- خودشکنی و تقویت منش متواضعانه و فروتنانه و مبارزه با خصلت‌های زشت خودپسندی و خودشیفتگی
5- آموزش و راهنمایی عملی روش زندگی صمیمانه به فرزندان و...
از نتایج درخشان این نوع رفتار است.
البته خانم نیز می‌تواند در زمان فراغت، در برخی از کارهای همسر خود، کمک کار او باشد. این همیاری دوجانبه و دل‌سوزی دوطرفه، قدر مسلم بی‌نهایت زندگی را شیرین و دل‌چسب و قشنگ می‌کند.
به هم روحیه بدهید
همکاری و کمک گاهی به این نیست که وارد حجم کاری یکدیگر بشوند. نه، بلکه، یکدیگر را از لحاظ روحی تدارک کنند. مردها معمولا با مسائل مشکل‌تری در جامعه برخورد دارند.
زن‌ها می‌توانند به آنها روحیه بدهند. می‌توانند خستگی آنان را از تنشان بیرون کنند. به آنها تبسم کنند و به ایشان دل‌خوشی دهند. اگر چنانچه خانم‌ها هم ‌کاری بیرون از خانه دارند، باز مرد به او کمک کند و وی را تقویت نماید.
مراد از همکاری، همکاری روحی است. اینکه زن ضرورت‌های مرد را درک کند، فشار اخلاقی روی او وارد نیاورد. کاری نکند که او در امر زندگی مستأصل شود و خدای ناکرده به راه‌های نادرست متوسل شود. او را به ایستادگی و مقاومت در میدان‌های زندگی تشویق کند.
اگر چنانچه کار مرد مستلزم این است که یک مقداری به وضع خانوادگی توجه و رسیدگی کافی نداشته باشد، زن باید این را به رخ او نکشد. اینها مهم است. اینها وظیفه زن است. از طرف مرد هم وظیفه است که ضرورت‌های زن را درک کند، احساسات او را بفهمد و نسبت به حال او غافل نباشد.(مطلع عشق، مقام معظم رهبری، ص134)
تقسیم کار
وقتی دو نفر در کنار هم قرار می‌گیرند و همسر می‌شوند، بعضی از وظایف وجود دارد که بین آنها مشترک است. اما بهترش این است که تقسیم کار شود. در محیط خانواده، زن و شوهر با هم همکاری کنند. اگر شوهر یک مشکلی یا مضیقه‌ای دارد، زن با او بسازد. اگر زن داخل خانه یا در محیط کار دشواری دارد، شوهر باید به او کمک نماید. خود را در سرنوشت همسر باید شریک بداند. هر دو آنها این را برای خاطر خدا انجام دهند.(همان، ص133)
حضرت علی(ع) و زهرای اطهر(س) بعد از ازدواج، به پیشنهاد پیامبر(ص) کارهای خانه را میان خود تقسیم کردند. امور بیرون منزل به عهده علی(ع) و کارهای داخل منزل به عهده فاطمه(س) قرار گرفت. هرگاه امیرالمومنین(ع) فراغت می‌یافت، به فاطمه(س) در امور خانه کمک می‌کرد.
روزی رسول اکرم(ص) به خانه علی(ع) آمد و دید هردو مشغول کارند. حضرت فرمودند: کدام‌یک از شما بیش‌تر خسته شده‌اید تا کمک او کنم؟ علی(ع) فرمود: زهرا(س). پیامبر(ص) به دخترش استراحت داد و خود مشغول کار شد. در عین حال هرگاه علی(ع) به جنگ و یا مأموریت می‌رفت، همسر مهربانش امور بیرون خانه را نیز انجام می‌داد.(داستان راستان،شهید مطهری(ره)، ص398)
ارزش همکاری مرد در خانه
حضرت فاطمه زهرا(س) درباره مردان شایسته می‌فرماید:
بهترین شما مردان مومن آنهایی‌اند که دو صفت دارند:
1- نسبت به مردم نرم‌خوتر و مهربان‌تر هستند.
2- نسبت به همسر خود کریمانه‌تر و بزرگوارانه‌تر برخورد می‌کند.
(فرهنگ سخنان فاطمه(س)، محمد دشتی(ره) ص139)
از نگاه فاطمه(س) ملاک ارزشمندی مرد بستگی دارد به میزان روابط شایسته با مردم و نیز نحوه برخورد او با خانواده خویش. از جمله مصادیق برخورد کریمانه مرد با همسر خود، کمک و یاری رساندن در وظایف سنگین خانه است.
در کتاب ارزشمند معراج السعادهًْ از پیامبر اکرم(ص) حدیثی زیبا نقل می‌کند که دست‌گیری از خانواده چه اندازه در پیشگاه خداوند ارزش دارد.
روزی رسول خدا(ص) به خانه امیرالمؤمنین آمد، دیدند: علی مشغول پاک کردن عدس هستند و خانم فاطمه(س) نزدیک دیگ غذا نشسته است. پیامبر(ص) فرمود: بشنو ای ابوالحسن که آن چه می‌گویم سخن خداست. هیچ مردی نیست که در خانه کمک کار زن خود باشد، مگر این که:
1- خداوند به وی عوض هر مویی که در بدن اوست، پاداش عبادت یک سال را می‌بخشد، به طوری که گویا روز آن را روزه و شب آن را به عبادت پرداخته است.
2- عطا می‌کند از ثواب به او مثل آن چه به صابران داده که هم چون داود پیغمبر و یعقوب و عیسی(ع) باشد.
3- ای علی(ع) هرکس در خانه خود مشغول خدمت عیال باشد و مضایقه نکند، خدا اسم او را در دفتر شهدا می‌نویسد.
4- و هر روز و شبی، ثواب هزار شهید از برای او ثبت می‌کند.
5- و به هر قدمی که بر می‌دارد، ثواب حج و عمره به او می‌دهد.
6- و به عدد هر رگی که در بدن اوست، شهری در بهشت به او عطا می‌فرماید.
7- ای علی(ع)، یک ساعت خدمت در خانه، بهتر از عبادت هزار سال و هزار حج و هزار عمره و هزار بنده آزاد کردن و هزار مرتبه جهاد نمودن و عیادت هزار مریض و برگزاری هزار نماز جمعه و هزار تشییع جنازه کردن و سیر کردن هزار گرسنه و پوشاندن هزار برهنه و روانه ساختن هزار اسب در راه خدا برای جهاد است.
و بهتر است از این که تورات و انجیل و زبور و قرآن را تلاوت کند و هزار اسیر آزاد نماید و هزار بار شتر به افراد مسکین ببخشد.
8- از دنیا بیرون نرود مگر اینکه جای خود را در بهشت مشاهده کند.
9- ای علی(ع)، خدمت عیال، کفاره گناهان کبیره است.
10- و غضب و خشم پروردگار را فروکش می‌کند.
11- و مهر حورالعین می‌شود.
12- و حسنات را افزایش می‌دهد.
13- و درجات و مقامات را رفیع می‌گرداند.
14- ای علی(ع) خدمت عیال را نمی‌کند مگر صدیق یا شهید یا مردی که خداوند غیر دنیا و آخرت را برای او خواسته باشد. (معراج السعادهًْ، ص 357)
امام سجاد(ع) فرمود:
بازار رفتن و خرید یک درهم گوشت برای اهل و عیالم که هوس گوشت کرده‌اند، برای من از بنده آزاد کردن محبوب‌تر است.
امام صادق(ع) فرمود:
مردی که برای عائله خود رنج برده است، مانند سربازی است که در راه خدا جان برکف می‌نهد و کسی که با خانواده خود رفتار خوبی داشته باشد، عمرش طولانی گردد.(ازدواج در اسلام ص 125-120)
از پیامبر خدا(ص) نقل می‌شود:
هرگاه مرد به زن خود آب بنوشاند، پاداش می‌برد، و مردی که به طرف دهان همسرش لقمه‌ای بالا می‌برد، پاداش خواهد
گرفت.(میزان الحکمهًْ ج 1 ص 461)
در تعابیر دینی از زن به عنوان «ریحانه و گل خوش‌بو» یاد شده است. کمک‌رسانی به او این گل را ماندگارتر می‌کند. این همه تأکید بر توجه به خانواده بسیار قابل تأمل است. به نظر می‌رسد که کمال نهایی انسان در خودشکنی و خانواده‌داری است. بنابراین اگر سعادت ابدی را خواستاریم شایسته و ضروری است که این همیاری و همکاری به نحو مطلوب صورت گیرد.