چالش‌های دانشجویان در سامانه پایش تحقیقات

شاید به همین دلیل بود که پاییز سال گذشته مسئولان دانشگاه آزاد اسلامی به فکر استفاده از این ظرفیت افتادند و سامانه‌ای را طراحی کردند که از آن می‌توان به عنوان قلب تپنده تغییرات تحقیقاتی دانشگاه آزاد نام برد. حرف از «طرح پایش» دانشگاه آزاد اسلامی است. مخفف سامانه «پژوهش اثرگذار یکپارچه شبکه‌ای».
حالا روزشمار اجرای طرح پایش در دانشگاه آزاد اسلامی آغاز شده است و از ابتدای مهر دیگر پروپوزالی خارج از سامانه پایش آزاد پذیرفته نمی‌شود. هرچند در طی این ده ماه گذشته اقدامات زیادی برای به ثمر رسیدن این طرح صورت گرفت اما حالا قرار است به صورت عملی وارد فاز اجرایی خود شود.
پایش این روزها یک پشتوانه نرم‌افزاری ایجاد کرده است تا همه استادان، دانشجویان، صنعتگران و پژوهشگران سراسر کشور بتوانند در قالب نظام موضوعات به یکدیگر متصل شوند. از همان روزی که این طرح توسط مسئولان دانشگاه آزاد اسلامی رونمایی شد تمام پروپوزال‌ها در این سامانه ارائه و موضوعات پژوهشی که اولویت‌های کشور است، به استادان و دانشجویان معرفی شد.
پایش در روزهای ابتدایی عمرش به صورت آزمایشی با هشت برنامه علمی کار خود را آغاز و 112 استاد، 155 دانشجو و 174 پژوهشگر از طریق این سامانه، موضوعات مورد پژوهش خود را انتخاب کردند.
به گفته رئیس ‌پژوهشگاه و شبکه آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی 13 برنامه علمی در طرح پایش احصا شده است. رئیس‌ پژوهشگاه و شبکه آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی در همین رابطه اعلام کرد: تاکنون 78 چالش در این طرح شناسایی شده و 1500 برنامه پژوهشی نیز تعریف شده است.
به گفته نامبرده 125 رهیافت و 9 هزار زمینه پژوهشی نیز در طرح پایش احصا شده است. همچنین 4 هزار و 300 عضو هیئت علمی و 2 هزار و 800 دانشجو نیز وارد سامانه شده‌اند. این آخرین آماری است که تاکنون از پایش ارائه شده است.
اما شاید موضوعی که در این مدت کمتر از آن سخن گفته شده باشد چالش‌هایی است که شاید دانشجویان در پایش با آن مواجه شوند. چالش‌هایی که البته برای هر کدام از آن نیز راهکارهایی وجود دارد. به طور مثال بحث از تقلب علمی موضوعی است که همیشه درباره آن نگرانی‌های وجود داشته است. هرچند مسئولان دانشگاه بارها درباره این موضوع چاره اندیشی کرده اند؛ اما الان سؤال این است که آیا با طرح پایش می‌توان جلوی تقلب علمی را گرفت یا برعکس زمینه تقلب علمی بیشتر از گذشته فراهم خواهد شد؟ مسئولان دانشگاه معتقدند در هر حال امکان تقلب همیشه وجود دارد؛ اما می‌توان آن را به حداقل رساند.
رئیس‌ دبیرخانه پایش آزاد دانشگاه آزاد اسلامی در این باره به برخی از این ابهامات پاسخ داد. نامبرده معتقد است تقلب را باید تعریف کرد؛ اگر تقلب را به این معنی بگیریم که یک دانشجو از پایان نامه یک دانشجوی دیگر استفاده کند باید برای جلوگیری از آن اقداماتی را انجام داد. قرار است با سامانه مشابهت یاب این نوع از تقلب را کاهش دهیم.
او گفت: اما اگر منظور این است که 2 پایان نامه عین هم اجرا شوند شاید برای ما خوب باشد. ما دوست داریم یک پایان‌نامه در یک موضوع را دو دانشجو اجرا کنند تا نتایج آنها را با هم مقایسه کنیم. بنابراین نمی‌توان نام تقلب روی آن گذاشت. در این ادبیات ممکن است بخواهیم «دوباره‌سنجی» انجام دهیم و یک پایان نامه را به دو یا سه نفر بسپاریم تا نتایج آن را استخراج کنیم. بنابراین ‌اشکالی در این نوع از پایان نامه‌ها وجود ندارد و تشخیص کمیته علمی این کار امکان‌پذیر است.
رئیس ‌دبیرخانه علمی دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: نکته سوم این است که اگر دانشجویان حتی یک پایان نامه را خریداری کنند باز هم به ما کمک می‌کند چون از حل مسئله هدفی را دنبال می‌کنیم؛ اما در صورتی که یک پایان‌نامه فاقد محتوا باشد را در کمیته علمی بررسی کرده و با دانشجو برخورد خواهیم کرد. در دانشگاه آزاد یک سامانه به نام پژوهشیار داریم که تمام امور مرتبط با گردش کار طرح‌های پژوهشی شامل ارسال پروپزال، داوری، کارشناسی، عقد قرارداد تا خاتمه کار در این سامانه قابل انجام است؛ بنابراین شروع به محتواسنجی می‌کنیم و اجازه نمی‌دهیم که یک پایان نامه تقلبی ارائه شود. ما در تهران همه کشور را رصد کرده و از نظر محتوایی تمام پایان نامه‌ها بررسی می‌شوند.
این مسئول دانشگاه آزاد معتقد است چون سامانه پایش فعلا جدید است شاید در ابتدا مشکلاتی ایجاد شود؛ هر چند رئیس‌دبیرخانه علمی دانشگاه آزاد اسلامی قول داده است ظرف 6 ماه آینده همه چیز توسط دانشگاه رصد شود.
چالش دیگری که در طرح پایش ممکن است وجود داشته باشد بحث محتوای پایان‌نامه‌هاست. رئیس ‌دبیرخانه علمی دانشگاه آزاد به این ابهام نیز پاسخ داد: ما هیچ دانشجویی را به کاری وادار نمی‌کنیم. سامانه، کل کشور دانشجوها را می‌بیند؛ بنابراین شما می‌توانید به طور مثال از واحد زابل وارد سامانه شده و مهندسی برق دانشگاه زاهدان را اخذ کنید.
رئیس ‌دبیرخانه علمی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: ما می‌خواهیم به وسیله این سامانه دانشجویان را در کل کشور پخش کنیم تا این ترافیکی که در اینجا وجود دارد از بین برود. بنابراین اکنون مکان برای ما مهم نیست. قیدی که گذاشتیم این است که ترجیحاً دانشجویان از واحد خود استاد انتخاب کنند؛ اگر اساتید واحد پُر بود از استان و سپس از خارج استان استاد مورد نظر خود را انتخاب کنند. در واقع این سه مرحله را به تفکیک انجام خواهیم داد.
وی درخصوص فعالیت واحدهای بین‌المللی نیز افزود: واحدهای بین‌الملل فعلاً وارد سامانه نشده‌اند. در حال حاضر واحد علوم و تحقیات را وارد سامانه کردیم و پس از واحدهای سراسر کشور، در مرحله بعدی به سراغ واحدهای بین‌الملل خواهیم رفت.
او معتقد است طرح پایش کمک می‌کند تا پایان‌نامه‌های دانشجویان از پراکندگی خارج شده و بر نیازهای مختلف جامعه اعم از صنعتی، مسائل روزمره، اجتماعی و متمرکز شود.
در مرحله اول طرح پایش، گروه‌های علمی یک‌سری نظام موضوعات را براساس چالش‌های جامعه و صنعت استخراج کردند که این نظام موضوعات الان در داخل سامانه پایش بارگذاری شده است. دانشجویی که می‌خواهد پایان‌نامه ارشد و دکتری را انتخاب کند، در ابتدا نظام موضوعات را می‌بیند؛ به یک نظام موضوعی علاقه‌مند می‌شود و می‌خواهد در آن زمینه فعالیت کند. دانشجو باید یک استاد را انتخاب کند. بعد از انتخاب نظام موضوعات نوبت به انتخاب استاد می‌رسد. دانشجویان با انتخاب استادان دیگر وارد مرحله نوشتن پایان نامه خود
می‌شوند.
به نقل از ایسکانیوز؛ حالا قرار است از ابتدای مهر تمام پایان نامه‌ها در داخل این سامانه بارگذاری شود تا با کاربردی کردن آنها و همچنین متمرکز کردن چند پایان‌نامه روی یک معضل بتوان مشکلات را از زاویه‌های مختلف نگاه کرده و راهکارهای مختلفی برای حل آن پیدا کرد.