نگاهی به پدیده کم فروشی اقلام خوراکی و بهداشتی توسط کارخانهها حین بسته بندی - بخش پایانی
آب رفتن بستههای اقلام و خواب رفتن نظارت!
گالیا توانگر
بستههای بیسکوییتها کوچک و کوچکتر میشود. پلاستیک آبنباتها و شکلاتها نصفش هواست. شامپوهای خانواده هر روز قد و قواره شان آب میرود و خودشان کم کم تبدیل میشوند به شامپو مجرد! خلاصه گویی همه کارخانهها دست به کار شدهاند که بخشی از هزینههای تولید خود را در کوچکتر کردن بستههای محصولاتشان جبران کنند.
کریمی تفرشی ریاست هیئت مدیره تعاونی تولیدکنندگان محصولات غذایی با بیان این که در صورتی که وزن محصولی کمتر شود، تولیدکننده موظف است وزن جدید را روی محصول قید کند، میگوید: «در صورت درج وزن واقعی محصول، کاهش وزن هیچ منع قانونی نداشته و تخلف نیست و در راستای هماهنگی با قدرت خرید مردم صورت گرفته است، اما اگر غیر این اتفاق افتد، تخلف بوده و سازمان حمایت، سازمان تعزیرات و انجمن صنایع غذایی موظف به رسیدگی و برخورد با متخلفان هستند».
اما واضح است که علیرغم کوچکتر شدن بستههای مواد غذایی، قیمتها نه تنها ثابت نگه داشته نشده، بلکه هر روز افزایش یافته است و از طرفی کیفیت برخی اقلام خوراکی به شدت اُفت داشته است. بنابراین این ادعا که کوچک شدن بستههای محصولات غذایی و بهداشتی ترفندی در جهت ثابت نگه داشتن قیمت هاست، لااقل از سوی مردم پذیرفتنی نیست.
کوچک شدن بستهها
و بیکیفیت شدن آنها
روی بسته بندی کیک شکلاتی، قسمت مواد تشکیل دهنده نوشته پودر پسته و مغزو...، اما وقتی بسته را باز میکنی، فقط یک تکه کیک کوچک عایدت میشود.
بسته پنیر را که باز میکنی نیمی از آن آب پنیر است.
کف ظرف پلاستیکی ماستهای دبهای با انحنای بسیار نشان از کلکی برای کم فروشی دارد.
همه این موارد و دهها مورد دیگر که روزانه با آنها مواجه میشویم، مصادیق بارز کم فروشی هستند.
طبق ماده ۵٨ قانون نظام صنفی، کمفروشی جرم است، اما برخی تولیدکنندگان ترفندهای پیچیدهتری برای کمفروشی ابداع کردهاند. البته برای سازمان استاندارد مهم وزنی است که روی بسته نوشته میشود. در این میان تولیدکنندگان هم میگویند ناچار به این کارهستند، چون نه میتوانند قیمت را بالا ببرند و مشتریها را بپرانند، نه با ماده اولیه گران و هزینههای سرسامآور میتوانند کیفیت و کمیت گذشته را تحویل مشتری بدهند.
صفورا آشتیانی میگوید: « سه چهارم بستههای چیپس و پفک هواست. حالا میگوییم اینها اقلام مضری هستند، بیخیال. اما تقلب در بسته بندی لبنیات نیز بسیار مشهود است. بستههای پنیر بیشتر با آب پُر میشود. برخی برندهای شیر را که مینوشی کاملا حس میکنی فقط آب میخوری نه شیر.»
وی ادامه میدهد: «بعد از خرید برخی اقلام خوراکی متوجه شده ام که فقط روی آن کیفیتش مناسب و زیرش نامرغوب است.»
یکی از تولیدکنندگان شیرینی و شکلات درباره کوچک شدن بستههای شکلات توضیح میدهد: «اگر قرار باشد کالا را به همان اندازه که قیمت تمامشده آن بالارفته گران کنیم، بسیاری از مشتریان خود را از دست خواهیم داد. گرانیهای اخیر موجب شده شکلاتی که پیش از این برای ما ٢۵ هزار تومان تمام میشد، حالا ۵٠ هزار تومان آب بخورد. این کالا را حالا باید ۶٠ هزار تومان بفروشیم. چنددرصد از مردم حاضرند برای یک بسته کاکائو حداقل ۶٠ هزار تومان هزینه کنند. به خاطر همین ناچار شدیم وزن محصول را نصف کنیم و به جای اینکه ۴٠ هزار تومان گرانتر بفروشیم، تنها ١۵ هزار تومان به قیمت کالا بیفزاییم.»
مردم به گران فروشان اعتماد کنند!
روی قیمت شامپو با ماژیک مشکی خط کشیدهاند و بعد قیمت خود را با خودکار روی یک برچسب کاغذی نوشته و به بدنه شامپو چسبانده اند!
به مغازه دار میگویم: «شما قیمت زمان خرید از کارخانه را خط زده و قیمت دلخواه خود را نوشته اید. مگر نه اینکه باید اقلام را با همان قیمتی بفروشید که در کارخانه برچسب خورده است؟»
اخم هایش را در هم میکند و میگوید: «قیمت کارخانه برای زمان اصحاب کهف است. نمیخواهی نخر!»
می گویم:«چرا باید از اصحاب تقلب خرید کنم؟»
مشاهدات در بازار نشان میدهد برخی سوپرمارکتها برچسب جدید قیمت روی کالاها درج میکنند که پیشتر رئیساتحادیه سوپرمارکت داران تهران، در این باره گفته بود که طبق قانون، درج قیمت جدید روی محصولات تخلف محسوب میشود و در دادگاه قابل پیگیری است.
اما موضوع به سوپرمارکتها ختم نشد. برخی خریداران از فروشگاههای زنجیرهای بزرگ هم گزارش دادند که در مواردی نه تنها تخفیفهای وعده داده شده در فروش کالاها برای آنها در نظر گرفته نشده است، بلکه برخی کالاها گرانتر از قیمتی که روی آن درج شده به فروش رسیده است.
این درحالی است که طبق قانون تعزیرات حکومتی، گران فروشی یعنی عرضه کالا یا خدمات به بهای بیش از نرخهای تعیین شده توسط مراجع رسمی به طور علی الحساب یا قطعی و عدم اجرای مقررات و ضوابط قیمت گذاری و انجام هر نوع اقدامات دیگر که منجر به افزایش بهای کالا یا خدمات برای خریدار شود که جریمه آن بر اساس میزان گران فروشی توسط دادگاه تعیین میشود.
در این باره محمود هاشمی نایبرئیساتاق اصناف ایران، با تاکید بر اینکه از نظر اتاق اصناف درج قیمت جدید روی کالاها تخلف نیست، میگوید: «برخی کارخانهها جنسی را که هنوز روی خط تولید دارند، گرانتر از قیمت درج شده به مغازهداران میفروشند؛ بنابراین مغازهداران نیز مجبورند آنها را به قیمت روز بفروشند و این کار تخلف محسوب نمیشود. اینکه بگوییم کالاها حتما باید به قیمت قدیم فروخته شوند، جوسازی است!»
وی با بیان اینکه مردم باید به هم اعتماد کنند، تصریح میکند: «وقتی مغازه دار فاکتور کارخانه را به مردم نشان میدهد، بهتر است خریدار نیز آن را بپذیرد، چراکه مردم باید به هم اعتماد کنند. اینکه بگوییم کالاها حتما باید به قیمت قدیم فروخته شوند، جوسازی است. باید علم اقتصاد را باور کنیم، چراکه دنیا این حرفها را نمیپذیرد.»
معضل حجم سیر کنندگی مواد غذایی و کاهش مواد مغذی
افزایش 40 تا 60 درصدی قیمت مواد غذایی، کوچکتر شدن بستههای محصولات دو ترفند مشهود اکثر تولید کنندگان برای کاهش هزینههای تولیدی شان بوده است. اما آیا به موازات کاهش کمیت تولید در راستای جذب اعتماد مشتری، لااقل بر کیفیت محصولات افزوده شده است؟
دراینرابطه یک فعال صنعت غذایی معتقد است مشتری هم پول دو چندانی میپردازد، هم محصول کمتری عایدش میشود و هم کیفیت محصول به نحو قابل محسوسی اُفت پیدا کرده است.
وی میگوید: « سلامت مواد غذایی، پدیدهای است که در حال حاضر از موضوعات مهم برای کشور ماست. باید در نظر داشت که منبع تولید مواد غذایی کشورما کشاورزی بوده است. از سویی در سالهای گذشته با ادامه خشکسالی وضعیت کشاورزی کشور مطلوب نبوده است. با این حال حرف من این است در وضعیتی که بر اساس گزارشهای مختلف و به دلایلی چون خشکسالی و تحریم و... بسیاری از استانهای ما در معرض عدم امنیت غذایی است، دولت باید از طریق نظارت و سازوکارهای نظارتی تلاش کند تا مانع از افول کیفیت مواد غذایی شود، چرا که اگر سلامتی یک جامعه به خطر بیفتد، باید هزینههای گزافی برای جبرانش بپردازیم.»
وی ادامه میدهد: «در حال حاضر ایران از نظر بالقوه شرایط مناسبی را در حوزه صنایع غذایی دارد، اما باید در نظر داشت که به علت وجود نهادهایی با ساختارهای کهنه رسالت ارتقا و کنترل کیفیت مواد غذایی آنچنانکه باید مورد توجه قرار نمیگیرد و به نظرم این اصل که اُفول کیفیت غذا همیشه برای طبقات فرودست است امری پذیرفته شده است! یعنی طبقه فرودست در سالهای اخیر هم امنیت غذاییاش به خطر افتاده و هم غذایی که مصرف میکند بیکیفیت شده است.»
این متخصص حوزه تغذیه در تکمیل صحبت هایش ادامه میدهد: «در حال حاضر با افزایش قیمتها 50 درصد سهم هزینه خوراک از کل بودجه خانوار در دهکهای پایین درآمدی افزایش یافته است. در چنین وضعیتی حجم سیر کنندگی غذا از مغذی بودن آن اولویت بیشتری پیدا میکند و این به زعم من آغاز یک فاجعه است.»
صنعت بسته بندی
معجزهای در فروش بیشتر
یکی از راهکارهای فروش بیشتر توجه تولید کنندگان به صنعت بسته بندی است. اما در کشورمان متاسفانه به این مهم توجه چندانی نشده و بعضا هزینه بسته بندی را یک هزینه مازاد تحمیل شده به تولیدکننده میبینند. ارزش صنعت بسته بندی در ایران در مقایسه با کشورهای دیگر از وضعیت چندان مطلوبی برخوردار نیست.
بررسی آمارهای موجود در صنعت بسته بندی و مقایسه آن با کشورهای دیگر نشان میدهد که سهم ایران در صنعت جهانی بسته بندی بسیار ناچیز است. پایین بودن جایگاه ایران در صنعت بسته بندی و نبود چشم انداز روشنی از رشد این صنعت میتواند تبعات منفی برای اقتصاد کشور به دنبال داشته باشد. صنعت بسته بندی به عنوان توانمندساز بخشهای اقتصادی عمل میکند. ضعف در این صنعت میتواند آسیبهای جدی به سایر بخشهای اقتصادی وارد سازد. این ضعف در نهایت باعث ضعف شرکتهای ایرانی در بازارهای صادراتی و بازارهای داخلی شده و مزیت رقابتی چندانی نخواهند داشت.
مرتضی بیگ زاده عضو هیئتمدیره یک شرکت پَکهای بسته بندی برایمان توضیح میدهد: «برای پاسخ به نیازهای روز افزون کشور در بخش بسته بندی لازم است که برنامهای جامع در این خصوص طراحی و اجرا شود که پیشنهادهای زیر میتواند در این مسیر کمک شایانی به توسعه این صنعت کند.مطالعه همهجانبه وضعیت بسته بندی در کشور و تحلیل نقاط قوت و ضعف آن و ترسیم نقشه راهی بلندمدت برای حمایت از صنعت بسته بندی در کشور با توجه به اینکه در آینده بسیاری از مصرف کنندگان به تبعات زیست محیطی صنعت بسته بندی حساسیت بیشتری از خود نشان خواهند داد، از این رو، جهت پاسخ به این نیازها و ایجاد توازن بین الزامات توسعهای این صنعت و تبعات زیست محیطی آن، تمرکز به بسته بندی سازگار با محیط زیست از اهمیت زیادی برخوردار است. بررسی برنامههای کشورهای دیگر نیز مؤید این نکته مهم است.»
وی برنامههایی را که در شرکت بسته بندی شان با جدیت پیگیری میشوند، این گونه بر میشمرد: -آگاهیهای عمومی درخصوص صنعت بسته بندی از طریق برگزاری نمایشگاههای سالانه ، دورههای آموزشی و غیره.
-مبادله تجارب فنی با کشورهای دیگر و سازمانهای بینالمللی.
-همکاری با سازمانهای خارجی از جمله سازمان جهانی بستهبندی، فدراسیون آسیایی بستهبندی، فدراسیون اروپایی بستهبندی و فدراسیون بسته بندی آمریکای لاتین.
-انجام بازدید از کشورهای خارجی با ارسال گروههای بازدید از کشورهای موفق.
-افزایش توجه به تعالی شرکتهای فعال در این صنعت از طریق اعطای جوایز ویژه بسته بندی.
-تمرکز بر محصولات فناوری که در سطح جهانی توان رقابت داشته باشند و بتوانند به عنوان عامل نوآوری در این صنعت عمل کنند.
-تمرکز بر روشها و فناوریهای تأثیرگذار بر این صنعت بویژه روشها و فناوریهای مرتبط با بهداشت و سلامت.
-توجه به تولید مواد اولیه بسته بندی سازگار با محیط زیست.
-تمرکز بر فناوریها و محصولاتی که به کاهش مصرف انرژی کمک میکنند.
-تمرکز بر ماشین آلات و تجهیزات بسته بندی که کارایی بالایی دارند ، مصرف انرژی آنها کمتر است و دارای دقت بالایی هستند.