فعالیتهای کتابخانهای کودکان و نوجوانان و دستاوردهای آن -بخش نخست
همنشینی با یار مهربان بر صندلی کتابخانه
گروه گزارش
مادران و پدران نسل کودکان و نوجوان امروز که میگویند و میبینیم در رفاه حال فرزندان خود هیچ چیز کم نمیگذارند تا کنون چند بار دست بچهها را گرفتهاند تا با هم به کتابخانه بروند؟ یا آنکه از میان وعدههای خوش رنگ نمره بیست و... کدام یک خرید یک کتاب است؟ آیا فرزندان این نسل از کتابخانه چیزی جز یک فضای مسکوت که درآن باید به مطالعه و غالبا درس خواندن پرداخت، میدانند؟ یا اصلا هفته کتاب و کتابخوانی که در اواخر آبان ماه صحبت آن در اکثر مکانهای فرهنگی هست برای چه به این نام، نام گذاری شده است؟
گمان آن میرود وضعیت زندگی این روزها به گونهای است که پدران و مادران آن قدر مشغول کار و دغدغههای زندگی هستند که حتی فرصت آشنا کردن فرزندشان با کتاب و کتابخانه را ندارند و کودک و نوجوان این نسل باید اوقات فراغتش را با گوشی و تبلت در فضاهای مجازی بگذراند تا مزاحمتی در میان کار پدر و مادر ایجاد نکند. نتیجه آن میشود که کتابخانهها به دور از کودک و نوجوان با کتابهایشان خاک میخورند و کودکان و نوجوانان هم طعمه نهنگهای آبی مجازی میشوند.
ستاره خواندن
در ایام دوری کودکان و نوجوان از کتاب و کتابخانه به عدهای از این نسل رسیدیم که نه تنها با کتاب نامانوس نیستند که حتی مشغول به فراگیری آموزشهای مرتبط و فعالیتهای فرهنگی در حوزه کتابخانه هستند.
حسین محمدی از نوجوانانی است که در فعالیتهای کتابخانه شرکت دارد؛ وی در آغاز پیرامون آشنایی خود با کتابخانه و فعالیتهای آن میگوید: «اسفند ماه سال گذشته، کتابخانه شهید کاشانی به کودکان و نوجوانی که عضو کتابخانه بودند یک پوستر که باید در آن نام کتابهایی را که خوانده بودند با برچسب میزدند، هدیه کرد و در نهایت به کسانی که بیشترین تعداد کتاب را مطالعه کرده بودند در یک مراسم جوایزی اهدا شد.»
مراسمی که حسین از آن صحبت به میان میآورد به نام «ستاره خواندن» نامگذاری شده است که برای نخستین بار در اسفند ماه 95 در کتابخانه شهید کاشانی منطقه 9 تهران برگزار شده است.
حسین محمدی، «ستاره خوان» 13 ساله در ادامه همچنین میگوید: «بعد از برگزاری مراسم اختتامیه از طریق مدیریت کتابخانه به شرکت در کلاس نویسندگی که قرار بود از اردیبهشت ماه سال 96 برگزار شود دعوت شدیم. شرکت در کلاس نویسندگی کتابخانه شهید کاشانی نقطهای برای شروع داستان نویسی من وعلاقهمندی به فعالیت در این حوزه بیش از قبل بود.»
وی در ادامه ضمناشاره به آنکه کتابخانه کاشانی از جمله معدود کتابخانههایی است که به کودک و نوجوان اهمیت زیادی میدهد، میگوید: «بزرگترها شاید مشغلههای زیادی داشته باشند و اصلا فرصتی برای مطالعه نداشته باشند، اما در سن ما علاوهبر نیاز، بچهها فرصت زیادی هم دارند تا صرف مطالعه کتاب و کسب مهارت در کتابخانه کنند. پس همه کودکان و نوجوانان نیازمند فضایی هستند که برای آنان این فرصت را ایجاد کند.»
حسین که از علاقهمندی خود به آثاری چون شاهنامه فردوسی و مثنویاشاره میکند و میگوید:« مطالعه کتاب و فعالیتهایی چون نویسندگی در کنار درس و فعالیت مدرسه علاوه بر اینکه باعث میشود تنها به درس وابسته نباشیم، حتی باعث پیشرفت در درسهای مدرسه هم میشود.»
وی در انتها فعالیت نویسندگی درکتابخانه و آموزشهای آن را عاملی که باعث قوت قلم و تسلط برهنر نوشتن شده، میداند.
فرصت نویسندگی برای نوجوانان در کتابخانه
تانیا نسیمی پور هم که به تازگی به جمع کودکان و نوجوانان مشغول به فعالیت در کتابخانه شهید کاشانی پیوسته است، میگوید: «مسئولین ومدیریت کتابخانه وقتی متوجه علاقه من به کتاب و کتابخوانی شدند مرا به کلاس نویسندگی کتابخانه معرفی کردند و من با شرکت در این کلاس با وجود آنکه پیشتر هم به داستان نویسی علاقمند بودم و داستان مینوشتم، اما در این مدت کوتاه بیش از پیش به فعالیت پرداختم.»
تانیا که مشغول به تحصیل در سال پنجم دبستان است، ضمن آنکه از علاقمندی خود به نویسندگی میگوید، ادامه میدهد:«حضور در بین هم سن و سالانم مرا بیش از گذشته به نوشتن علاقهقمند کرد.»
وی همچنین از علاقمندی خود به رشتههای هنری میگوید و خواستار آن است که برای کودکان و نوجوانان که نیازمند ارتباط وابسته به کتاب و کتابخانه هستند کلاسهای دیگری از جمله : هنرهایی چون طراحی و همچنین کلاسهای درسی برگزار شود. نسیم پور ضمن ابراز امیدواری برای آنکه روزی برسد همه کودکان و نوجوانان به مطالعه علاقهمند شوند و برای شرکت در کلاسهای گوناگون در کتابخانه حضور پیدا کنند، میگوید: «اما کسانی که به کتابخانه میآیند چه نوجوان و چه بزرگسال از خاطر نبرند که همه دوست دارند از کتابهای کتابخانه استفاده کنند و از آنها لذت ببرند؛پس به کتابهایی که به عنوان امانت از کتابخانه میگیریم آسیب وارد نکنیم و اجازه مطالعه به همه افراد علاقمند به آن کتاب را بدهیم.»
ابوالفضل مظلوم از دیگر نویسندگان نوجوان ضمن نحوه آشنایی خود با کتابخانه و فعالیت در کلاس نویسندگی آن میگوید:« پیش از این کلاس تنها فرضیهسازیهای ذهنیم را به صورت شکل روی کاغذ میآوردم، اما با آغاز کلاس نویسندگی حالا مدتی است که داستانهای فراوانی را خلق کردهام.»
وی معتقد است این گونه فعالیتها برای نوجوانان در کتابخانهها علاوه بر آموختن یک مهارت، ارتباط نوجوانان را با کتابخانه و در نهایت با کتاب حفظ میکند و این در شرایطی است که در جامعه ما این روزها تمایل به مطالعه کتاب کم است.
ابوالفضل که دانشآموز پایه ششم است ضمن آنکه حمایت خانواده و خصوصا پدرش را عامل موثری در ایجاد انگیزه برای فعالیت خود میداند، میگوید:« در بین دوستان و همکلاسیهایم تعداد انگشت شماری هستند که حاضراند در کنار فعالیت مدرسه به کتابخانه بیایند و درکلاس شرکت کنند.»
وی این دوری را یک ضعف از سوی نوجوانان میداند و معتقد است با وجود جذابیت موجود در فعالیتهایی که در کتاب خانه انجام میشود، بسیاری از هم سن و سالانش تمایلی به شرکت ندارند. این نوجوان با انگیزه، مطالعه کتاب را یک امر لازم میداند و میگوید: «سنی که ما در آن هستیم بهترین سنی است که میتوان بیش از هر سن دیگری برای مطالعه وقت گذاشت و به علاوه از آن تاثیر گرفت.»
ایجاد رقابت برای کودکان و نوجوانان
نوجوانان در سن و سالی هستند که ایجاد انگیزه در آنان با افراد بزرگسال متفاوت است.
امیر عزیزی از نویسندگان و نوجوانان فعال در کتابخانهها میگوید: «مدیریت کتابخانه برای ایجاد انگیزه و اشتیاق حضوردر کلاس نویسندگی حتی به ما جوایز بسیاری میدادند. البته که انگیزه آغاز را شاید بتوان هدیه و جایزه دانست، اما عاملی که واقعا مسبب حضور مداوم ما در کلاس و مطالعه کتاب شد ایجاد علاقمندی بود که هم خود نوجوان و هم شرایط و فضای کتابخانه در آن اثرگذار است.»
امیر دانشآموز پایه هفتم در ادامه پیرامون فعالیت کتابخانه به برگزاری مسابقاتی نیزاشاره میکند و میگوید: «برگزاری مسابقات در کنار فعالیتهای آموزشی و فرهنگی علاوه بر ایجاد رقابت بین ما باعث میشود حتی تعدادی از دوستانمان که پیش از آن با کتابخانه و فعالیتهای آن آشنایی نداشتهاند، اطلاع پیدا کنند.»
این نوجوان مستعد ضمناشاره به آنکه پیش از آغاز فعالیت در کارگاه نویسندگی و داستاننویسی کتابخانه در این زمینه علاقهمندی و یا فعالیتی نداشته است، توضیح میدهد:«هر چه که بیشتر از برگزاری کلاس گذشت بیشتر به نویسندگی علاقهمند شدم و حالا حتی در کارگاه نقش قلم ، که برای شعر جوان و بزرگسال برگزار میشود نیز شرکت میکنم.»
امیر از آن دسته نوجوانان پر تلاشی است که نه تنها از انجام فعالیتهای فرهنگی و هنری در کنار ساعات مدرسه خسته و دل زده نمیشود که حتی خواستار آن است مسئولین مربوطه علاوه بر برگزاری کلاسها اردوهایی مرتبط با فعالیتهای کارگاه مثلا بازدید نیم روزه یا یک روزه از اماکن فرهنگی و هنری یا بازدید از مزار شاعران و نویسندگان را برای کودکان و نوجوان مشغول فعالیت در کتابخانه ترتیب دهند.
رشد کتاب و کتابخوانی
در دستان کودکان و نوجوانان
پای گفتوگو با امیر عسگری، مدیریت کتابخانه شهید کاشانی مینشینیم که عدهای از کودکان و نوجوانان در مورد آن سخن به میان آوردند.
عسگری در حالی که معتقد است برای رشد کتاب و کتابخوانی باید به سنین کودک و نوجوان توجه شود، میگوید: «در جامعه ما به طور کل توجه کمی به این موضوع میشود. یکی از اموری که در راستای این هدف قرار دارد کتابخانه مختص کودک و نوجوان است که البته در حال حاضر تعدادی کتابخانه کودک و نوجوان در سطح تهران وجود دارد.»
وی در ادامه میگوید:«آموزشها که میتواند شامل شعر، داستاننویسی و... باشد و همچنین تاسیس پارک کتاب و فعالیتهایی از قبیل آموزش کتاب گویا و الکترونیکی و... از جمله فعالیتهایی است که در کتابخانهها در جهت تعالی و رشد کودکان و نوجوانان این نسل است.»
مدیریت کتابخانه شهید کاشانی ادامه میدهد:
« با وجود آنکه فضای فیزیکی کتابخانه ما به گونهای نیست که بتوان بخش اعظمی از آن را به کودک و نوجوان اختصاص داد، اما با تلاش مدیران و مسئولین منطقه فضایی از کتابخانه که قبلا به کافینت اختصاص یافته بود؛حالا به عنوان بخش کتابخانه کودک است.»
وی ضمناشاره به آنکه کودکان و نوجوان ما آینده ساز فردای ما هستند، می گوید: «اگر ما بتوانیم بچهها را در جامعه خودمان در هر زمینهای به موفقیت و رشد برسانیم آن گاه است که میتوان گفت تکلیف از دوش خود برداشتهایم.»
عسگری در ادامه پیرامون فعالیتهای انجام شده برای کودک و نوجوان در کتابخانهها میگوید:« ما با در نظر گرفتن اوضاع اقتصادی ساکنین منطقه به جای آنکه از اساتید ماهری که برای جذب آنان نیازمند دریافت مبلغ از خانوادهها باشیم از نخبگان محلی یاری گرفتهایم و حدود یک سال است که شروع کردهایم.»
کتابخانه شهید کاشانی در راستای جذب کودکان و نوجوانان برای شرکت در فعالیتها و آموزشهای کتابخانه از طریق مدارس همجوار، آموزش و پرورش و حتی ارتباط مستقیم با خود بچهها وارد اقدام شده است. تعدادی از نوجوانانی که حالا از اعضای ثابت کارگاههای کتابخانه و مشتاق مطالعه کتابها هستند برای بازی یا پر کردن اوقات فراغت بعد از مدرسه به پارکی که در کنار کتابخانه وجود دارد، میرفتند، اما مدیر کتابخانه از آنجایی که خود نیز فردی جوان است و با نوجوانان به خوبی ارتباط برقرار میکند آنها را به کتاب و کتابخانه علاقمند و مشتاق کرده است.»
امیر عسگری در گفتوگو با گزارشگر کیهان میگوید: «در شرایطی که محیط کتابخانه و فعالیتهای در حال انجام را امنتر از سایر محیطهایی که ممکن است نوجوانان برای پر کردن اوقات فراغت خود بروند، می دانم. حتی بچهها را با اهدای جوایز متعدد برای آمدن به کتابخانه علاقمند کردم که بعضا هزینه آن را نیز خود برعهده گرفتم.»
وی در پایان کلامش از اجرای برنامه کتاب و شهروند نیز میگوید: «برنامه کتاب و شهروند به مناسبت هفته کتاب برگزار شده است و شامل نمایشگاه کتاب، معرفی کتاب از سوی مخاطبین و... وجود دارد که البته باز هم در این برنامه توجه ویژهای به کودک و نوجوان شده و برنامههایی چون بازی و سرگرمی، نقاشی و... برای آنها ترتیب داده شده است.».