گامی راهبردی در تحول موزهداری دیجیتال
موزهها در جهان امروز، بیش از آنکه صرفاً محل نگهداری اشیای تاریخی باشند، به فضاهایی زنده برای روایت تاریخ، انتقال دانش و تعامل فرهنگی تبدیل شدهاند. تحولات فناوری اطلاعات، بهویژه در حوزه ابزارهای هوشمند و محتوای دیجیتال، انتظارات مخاطبان از تجربه بازدید موزهای را بهطور جدی تغییر داده است. در چنین شرایطی، بهرهگیری از فناوریهای نوین نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای موزهها به شمار میآید.
در همین راستا، موزه دیجیتال آستان قدس رضوی با رویکردی آیندهنگرانه، سامانه راهنمای هوشمند موزهها مبتنی بر فناوری آیبیکن (iBeacon) را طراحی و راهاندازی کرده است. سامانهای که با حضور تولیت معزز آستان قدس رضوی، حضرت آیتالله سید احمد مروی، در گنجینه قرآن و نفایس حرم مطهر رضوی رونمایی شد و بهعنوان نخستین نمونه از این نوع در کشور، گامی مهم در مسیر هوشمندسازی موزهها و توسعه خدمات فرهنگی دیجیتال به شمار میآید.
به بهانه هفته پژوهش و فناوری، در گفتوگویی با دکتر مهدی کریمی، رئیس اداره موزه دیجیتال آستان قدس رضوی، ابعاد مختلف این سامانه، اهداف طراحی، زیرساختهای فنی، محتوای ارائهشده، ملاحظات حریم خصوصی و برنامههای توسعه آینده آن را بررسی کردهایم.
***
سامانه راهنمای هوشمند بازدیدکنندگان موزهها چیست و چه اهدافی را دنبال میکند؟
سامانه راهنمای هوشمند بازدیدکنندگان موزهها، یک ابتکار فناورانه نوین در عرصه موزهداری است که با هدف ارتقاء تجربه بازدیدکنندگان از موزهها و تعامل عمیقتر آنها با آثار تاریخی و فرهنگی طراحی شده است. این سامانه با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفتهای همچون iBeacon (فناوری مکانیابی بیسیم)، اپلیکیشنهای موبایل و محتوای چندرسانهای، امکان ارائه اطلاعات دقیق، جذاب و شخصیسازی شده را در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد. اهداف کلیدی این سامانه عبارتند از ارتقاء سطح آگاهی و دانش بازدیدکنندگان، ارائه اطلاعات جامع و مستند درباره آثار تاریخی، فرهنگی و هنری موجود در موزهها به منظور افزایش دانش و آگاهی بازدیدکنندگان، افزایش جذابیت و تعامل با استفاده از محتوای چندرسانهای و قابلیتهای تعاملی، شخصیسازی تجربه بازدید، سهولت دسترسی به اطلاعات و افزایش رضایت بازدیدکنندگان.
فناوری iBeacon (آیبیکن) چیست و چگونه در این سامانه استفاده میشود؟
iBeacon یک فناوری بیسیم مبتنی بر بلوتوث کمانرژی (Bluetooth Low Energy- BLE) است که به دستگاههای هوشمند (مانند تلفنهای همراه و تبلتها) امکان میدهد موقعیت مکانی خود را در فضاهای داخلی و خارجی به دقت تشخیص دهند. در این سامانه، فرستندههای iBeacon در نقاط مختلف موزه (از قبیل داخل ویترینها، کنار آثار مهم، ورودیها، خروجیها، راهروها و ...) نصب میشوند و هنگامی که یک بازدیدکننده با تلفن همراه هوشمند خود به محدوده یک فرستنده iBeacon وارد میشود، اپلیکیشن به طور خودکار سیگنال را دریافت کرده و موقعیت مکانی بازدیدکننده را تشخیص میدهد. بر اساس موقعیت مکانی تشخیص داده شده، اپلیکیشن میتواند اطلاعات مرتبط با اثر یا نقطه مورد نظر را به صورت خودکار بر روی تلفن همراه بازدیدکننده نمایش دهد. مزایای استفاده از iBeacon شامل دقت بالا در مکانیابی، مصرف انرژی کم و سهولت استفاده است.
چه محتوایی در این سامانه ارائه میشود و مخاطبان چگونه میتوانند به آن دسترسی پیدا کنند؟
این سامانه طیف گستردهای از محتوای متنوع و جذاب را در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد، از جمله اطلاعات متنی، تصاویر با کیفیت بالا، فایلهای صوتی و ویدئو. بازدیدکنندگان میتوانند اپلیکیشن اختصاصی گنج خانه رضوی را بر روی تلفن همراه هوشمند خود نصب کرده و از طریق آن به تمامی محتوای سامانه دسترسی پیدا کنند. همچنین، این سامانه با هدف جذب مخاطبان بینالمللی، از زبانهای انگلیسی و عربی پشتیبانی میکند و برنامههایی برای افزودن زبانهای دیگر در آینده وجود دارد.
حریم خصوصی بازدیدکنندگان چگونه در این سامانه حفظ میشود؟
حفظ حریم خصوصی بازدیدکنندگان یکی از اولویتهای اصلی در طراحی و پیادهسازی این سامانه است. به همین منظور، سامانه به هیچ وجه اطلاعات شخصی بازدیدکنندگان را جمعآوری نمیکند و دادههای مکانی جمعآوری شده به صورت ناشناس هستند و به هیچوجه با هویت بازدیدکنندگان مرتبط نمیشوند. همچنین، استفاده از اپلیکیشن گنج خانه رضوی کاملاً اختیاری است و بازدیدکنندگان میتوانند به سامانه بازدید مجازی موزه آستان قدس رضوی به نشانی https://digimuseum.razavi.ir مراجعه کنند
آیا این سامانه برای افراد دارای معلولیت نیز قابل استفاده است؟
بله، این سامانه با در نظر گرفتن نیازهای افراد دارای معلولیت طراحی شده است و امکانات ویژهای برای این گروه از بازدیدکنندگان فراهم میکند، از جمله دسترسی صوتی به محتوای متنی، امکان بزرگنمایی متن برای افراد کمبینا و ارائه زیرنویس برای فایلهای ویدئویی.
سامانه راهنمای هوشمند در حال حاضر در کدام بخشهای موزه فعال است و برنامههای توسعه آتی آن چیست؟
در حال حاضر، سامانه راهنمای هوشمند در گنجینه قرآن و نفایس حرم مطهر رضوی فعال است. برنامههای توسعه آتی سامانه شامل راهاندازی آن در گنجینههای نهجالبلاغه، صحیفه سجادیه، هدایای مقام معظم رهبری و تالار استاد فرشچیان است. این گسترش با هدف ایجاد تجربهای آموزنده و جذاب برای بازدیدکنندگان از موزهها و گنجینهها انجام میشود.
چگونه میتوانم اطلاعات بیشتری درباره این سامانه کسب کنم یا نظرات و پیشنهادات خود را ارائه دهم؟
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره سامانه راهنمای هوشمند موزههای آستان قدس رضوی، میتوانید به کانالها و صفحات مجازی موزه دیجیتال در ده شبکه اجتماعی داخلی و خارجی، شامل پلتفرمهای مانند بله، سروش، ایتا، آپارات، گپ، نسیم رضوان، روبینو، روبیکا از طریق آیدی @digimuseum_aqr مراجعه کنید. موزه دیجیتال آستان قدس رضوی همواره از نظرات و پیشنهادات بازدیدکنندگان استقبال میکند و از آنها برای بهبود و ارتقاء کیفیت خدمات خود استفاده خواهد کرد.